Bir Osmanlı Gazetecisi Avnullah El-Kazimi ve Edebiyatçı Kızları Halide Nusret Zorlutuna ve İsmet Kür

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 4, 697 - 720, 29.12.2025

Galip Varoğlu

https://doi.org/10.21551/jhf.1796899

Öz

Bu çalışma, Osmanlı gazetecisi ve mutasarrıf Avnullah el-Kazimi’nin biyografisi ile kızları Halide Nusret Zorlutuna ve İsmet Kür’ün yaşam öykülerini incelemektedir. El-Kazimi, II. Abdülhamid ve İttihat ve Terakki dönemlerinin çalkantılı siyasal ortamında gazetecilik yapmış, sürgünler ve hapisler yaşamış, Kerkük’te mutasarrıflık görevinde bulunmuştur. Onun mücadeleci ve idealist kişiliği, ailesinin kaderini de etkilemiştir. Cumhuriyet döneminin önemli edebiyatçı ve eğitimcileri olan Halide Nusret ve İsmet, babalarının mirasını farklı biçimlerde yorumlamışlardır. Halide Nusret, babasını idealist bir mutasarrıf olarak aktarırken; İsmet Kür, onu devrimci bir figür olarak yeniden kurgulamıştır. Bu farklı baba imajları, iki kızın ideolojik yönelimlerini ve bireysel hafıza inşasını yansıtmaktadır. Çalışma, aileye ait otobiyografik eserleri analiz ederek, hatıranın öznel ve inşacı doğasına işaret etmektedir. Böylece, hem Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişte bireysel hafıza ile toplumsal-siyasal bağlam arasındaki ilişkiyi hem de biyografi yazımının metodolojik boyutlarını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

II. Meşrutiyet , Basın Tarihi , Biyografi Çalışmaları , Edebiyat Tarihi , Hatırat

An Ottoman Journalist, Avnullah al-Kazimi, and His Literary Daughters, Halide Nusret Zorlutuna and İsmet Kür

Öz

This study examines the biography of Ottoman journalist and governor Avnullah el-Kazimi alongside the life stories of his daughters, Halide Nusret Zorlutuna and İsmet Kür. Living through the turbulent political atmosphere of the late Ottoman Empire, el-Kazimi experienced exile, imprisonment, and held the governorship of Kirkuk. His idealist and rebellious character deeply shaped his family’s destiny. Halide Nusret and İsmet, both prominent intellectuals and educators of the Republican period, interpreted their father’s legacy in different ways. Halide Nusret portrayed him as an idealist bureaucrat and benevolent governor, whereas İsmet Kür reconstructed him as a revolutionary and heroic figure. These divergent images reflect their distinct ideological orientations and the constructive nature of memory. By analyzing autobiographical works of the family, the study highlights the subjective dimension of remembrance and its role in shaping biography. Thus, it sheds light on the intersection of personal memory and socio-political context in the transition from Empire to Republic, while also addressing methodological issues in biographical writing.

Anahtar Kelimeler

Second Constitutional Era , Press History , Auto/Biographical Studies , Literary History , Memoirs

Kaynakça

• Ahmad, Feroz. The Making of Modern Turkey. Routledge, 1993.
• Akşin, Sina. “Fedakaran-Millet Cemiyeti”. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 29/ 1 (1974): 125-136.
• Aksoy, Nazan. Kurgulanmış Benlikler: Otobiyografi, Kadın, Cumhuriyet.İstanbul; İletişim, 2009.
• Coşkun, Betül. “Halide Nusret Zorlutuna: Hayatı, Eserleri, Fikirleri”. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2010.
• Doğan, A. “Erenköy Kız Lisesi” , Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. Der., Semavi Eyice, Doğan Kuban ve Nuri Akbayar. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 1994.
• Duman, Hasan. İstanbul Kütüphaneleri Arap Harfli Süreli Yayınlar Toplu Kataloğu. İstanbul: IRCICA, 1986.
• El-Kazimi, Avnullah. Son Müdafaa ve Divan-ı Örfi ve Avnullah el-Kazimi. İstanbul: Şehir Yayınları, 2005.
• Enginün, İnci ve Zeynep Kerman. Günlüklerin Işığında Tanpınar’la Baş Başa. İstanbul: Dergah, 2013.
• Fried, Johannes. Geschichte und Gehirn: Irritation der Geschichtswissenschaft durch Gedächtniskritik. Franz Steiner Verlag, 2003.
• Kansu, Aykut. 1908 Devrimi. İstanbul: İletişim Yayınları, 1995.
• Kerimoğlu, Hasan Taner. “II. Meşrutiyet Döneminde Genel Haklar Savunusu Yapan Bir Gazete: Hukuk-i Umumiye”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi VIII/18-19 (2009): 21-38.
• “Fedakaran-ı Millet Cemiyeti” Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2003.
• Kısa, Ahmet. “Cleanthi Scalieri ve Aziz Bey Komitesi (1876-1878)”. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2012.
• Koçer, Gülsün. “İsmet Kür’ün Hayatı, Eğitimciliği ve Türk Çocuk Edebiyatına Katkısı. Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2011.
• Kür, İsmet. Yarısı Roman. İstanbul: Everest, 2011.
• Schacter, Daniel. Belleğin izinde: beyin, zihin ve geçmiş. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010.
• Terzibaşı, Ata. Kerkük Matbuat Tarihi. Kerkük Vakfı, 2005.
• Tevfik, Süleyman. II. Meşrutiyetten Cumhuriyet’e: Elli Yıllık Hatıralarım. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2011.
• Tugay, Asaf. İbret: Abdülhamid’e verilen Jurnaller ve Jurnalciler. İstanbul: Okat.
• Tunaya, Tarık Zafer. Türkiye’de Siyasal Partiler, İkinci Meşrutiyet Dönemi. İstanbul, Hürriyet Vakfı Yayınları, 1988.
• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. “Ali Suavi ve Çırağan Sarayı Vak’ası”. Belleten, VIII/29 (1944): 71-118.
• Yalçın, Murat. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, 2001.
• Zorlutuna Halide Nusret, Bir Devrin Romanı, 2009