İkinci Dünya Savaşı Öncesinde Batı Anadolu’da Türk Hava Kuvvetleri’nin Denge Stratejisi ve Önemi (1935 -1939)

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1 , 1 - 10 , 30.03.2026

Sezgin Topal Mızrak

https://doi.org/10.21551/jhf.1905537

https://izlik.org/JA74CJ67CS

Öz

İtalya, 1912 yılından itibaren elinde tuttuğu Oniki Ada’yı, 1930’ların ortasından itibaren hızla silahlandırmaya başladı ve Leros Adası’nda büyük bir deniz ve hava üssü kurarak Anadolu kıyılarına çok yakın bir askeri tahkimat oluşturdu. İtalya lideri Mussolini’nin 1934 yılında yaptığı ve İtalya’nın tarihi emellerinin Asya ve Afrika olduğunu belirttiği konuşma, Türkiye tarafından doğrudan tehdit olarak algılandı. İtalya’nın, Akdeniz ve Oniki Ada üzerinden artan revizyonist tehditleri, Türkiye’nin savunma doktrininde Batı Anadolu’nun güvenliğini birincil stratejik öncelik haline getirdi. Bu durum, Türk Hava Kuvvetleri’ni olası bir İtalyan saldırısına karşı Batı Anadolu’da modern bir hava gücü sağlama ve dengeleyici bir strateji izlemeye zorladı.
Bu çalışma, İkinci Dünya Savaşı öncesini konu alan akademik literatürün doküman analizine dayanmaktadır. Makalenin temel amacı, 1935-1939 yılları arasında Türk Hava Kuvvetleri’nin Batı Anadolu’daki savunma kapasitesini artırmak adına izlediği çok yönlü tedarik politikasını değerlendirmektir.
Çalışmada, Türkiye’nin uçak alımlarında İngiltere, Fransa, ABD ve Almanya gibi farklı ülkeler arasında kurduğu denge mekanizması ve tek bir odağa bağımlı kalmadan yürüttüğü stratejik hamleler incelenerek, Türk hava stratejisinin önemi ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Batı Anadolu , Denge Stratejisi , Hava Savunması , İkinci Dünya Savaşı , Türk Hava Kuvvetleri.

The Balance Strategy and İmportance of the Turkish Air Force in Western Anatolia before the Second World War (1935-1939)

https://izlik.org/JA74CJ67CS

Öz

Italy, which had held the Dodecanese islands since 1912, began rapidly militarizing them from the mid-1930s onwards, establishing a large naval and air base on Leros Island and creating a military fortification very close to the Anatolian coast. Italian leader Mussolini's 1934 speech, in which he stated that Italy's historical ambitions were in Asia and Africa, was perceived by Türkiye as a direct threat. Italy's increasing revisionist threats from the Mediterranean and the Dodecanese Islands have made the security of Western Anatolia a primary strategic priority in Turkey's defense doctrine. This situation forced the Turkish Air Force to develop a modern air force in Western Anatolia and pursue a balancing strategy against a possible Italian attack.
This study is based on a document analysis of academic literature concerning the period before World War II. The main objective of this article is to evaluate the multifaceted procurement policy pursued by the Turkish Air Force between 1935 and 1939 to enhance its defense capabilities in Western Anatolia. This study examines the balance mechanism Turkey has established among different countries such as the UK, France, the USA, and Germany in its aircraft purchases, and the strategic moves it has made without being dependent on a single focus, thus highlighting the importance of Turkish air strategy.

Anahtar Kelimeler

Western Anatolia , Balance of Power Strategy , Air Defense , World War II , Turkish Air Force.

Kaynakça

• Armaoğlu, Fahir. 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi 1914-1995, İstanbul: Alkım Yayınları, 2005.
• Aydın İmren, Kapcı. Hikmet Zeki. “İki Dünya Savaşı’na Giriş Sürecinde Türkiye’nin Aldığı İç Politika Tedbirleri (1 Eylül 1939- 18 Ocak 1940)”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi XLV, (2018/2): 109-130.
• Aydıner, Hüsnü Ufuk. Türk Hava Kuvvetleri’nde Pervaneli Av/Av-Bombardıman Uçakları (1911-1951), Yüksek Lisans Tezi, Milli Savunma Üniversitesi, 2021.
• Çetin, Sabit. İkinci Dünya Savaşı’nda Türk Ordusu: Aktif Tarafsızlık Siyaseti Çerçevesinde Askerî Hazırlıklar, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2014.
• Deringil, Selim. Denge Oyunu İkinci Dünya Savaşında Türkiye’nin Dış Politikası, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1994.
• Erdem, Nihan Eyüboğlu. “İkinci Dünya Savaşı Öncesinde Türkiye’nin Hava Savunmasını Güçlendirmek İçin İngiltere’den Talep Ettği Askeri Yardımlar (1936-1939)”, Journal of Anglo-Turkish Relations Volume 3 Number 2 (June 2022):125-155.
• Kocaoğlu, Ceyda Tuna. “II. Dünya Savaşı Öncesi Trakya, Boğazlar ve Batı Anadolu’nun Güvenliği Meselesi ve Askeri Tedbirler”, Bilge Strateji, cilt 13, sayı 23, (Bahar 2022): 49-74.
• Kolsuz, Kürşat. “II. Dünya Harbi Arifesinde Türkiye’nin Hava Harp Politikaları”, Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi (ATAD), cilt 3, sayı 2, (2020): 30-46.
• Özlü, Hüsnü. “Arşiv Belgelerine Göre, İkinci Dünya Savaşı’nda İzmir ve Trakya’nın Savunmasına Yönelik Türk-İngiliz Heyetlerinin Görüşmeleri Ve Alınan Önlemler”, ÇTTAD, X23, (2011/Güz): 73-91. Papuççular, Hazal. “İki Savaş Arası Dönem Türk Dış ve Güvenlik Politikasında Oniki Ada, 1923-1939”, History Studies, volume 9, ıssue 5 (December 2017): 143-154.
• Sander, Oral. Siyasi Tarih 1918-1994, Ankara: İmge Kitabevi, 2007.
• Soysal, İsmail. “Türkiye’nin Batı İttifakına Yönelişi (1934-1937)”, Belleten, sayı 177, (1982): 95-155.
• Türkiye Cumhuriyeti Tarihi II, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2007.
• Uçarol, Rifat. Siyasi Tarih (1789-1995), İstanbul: Filiz Kitabevi, 1995.
• Yalçın, E. Semih, Turan, Mustafa, Ekincikli Mustafa, Aksoy, İlhan, Gedikli, Şarika. Türk İnkılâp Tarihi ve Atatürk İlkeleri, Ankara: Siyasal Kitabevi, 2004.
• Yalçın, E. Semih. Atatürk’ün Milli Dış Siyaseti, Ankara: Gazi Kitabevi, 2007.