The Development of Civil Society in the Ottoman Empire from Its Founding to the Second Constitutional Era

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1 , 100 - 116 , 30.03.2026

Fahri Yetim , Serhat Toy

https://doi.org/10.21551/jhf.1914446

https://izlik.org/JA63UX56EB

Öz

This study examines the emergence of the concept of civil society within the unique conditions of the Ottoman Empire, in contrast to its development in the Western world. Whereas civil society in Europe emerged and evolved independently of the state—shaped by competition among various social classes as well as by private property and economic autonomy—the Ottoman social structure was characterized by state ownership of land, a strong emphasis on centralization, and the absence of clearly defined social classes. Therefore, the development of the concept of civil society in Ottoman society must be assessed within its own specific historical and institutional context.
Within this framework, the study focuses on the development of Ottoman civil society structures by examining core criteria of civil society, such as voluntary participation, autonomy vis-à-vis state authority, organizational capacity, and the pursuit of the public good.

Anahtar Kelimeler

Non Goverment Organization , Civil Society , Democracy

Kuruluşundan II. Meşrutiyet Dönemi’ne Kadar Osmanlı Devleti’nde Sivil Toplumunun Gelişimi

https://izlik.org/JA63UX56EB

Öz

Bu çalışma sivil toplum kavramının Batı dünyasındaki gelişiminden farklı olarak Osmanlı Devleti’nin kendine has koşullarında ortaya çıkışını incelemektedir. Avrupa’da devletten bağımsız olarak ortaya çıkan ve gelişen sivil toplumun, çeşitli sosyal sınıfların rekabeti yanında özel mülkiyet ve ekonomik özerkliğe bağlı olarak gelişimine karşın; mülkiyetin padişaha ait olduğu, merkeziyetçiliğin ön plana çıktığı ve sosyal sınıfların belirgin olmadığı Osmanlı toplumunda sivil toplum kavramının da gelişimini kendi özel koşullarında değerlendirmek gerekmektedir.
Çalışmada sivil toplumun ana kriterleri olan gönüllü katılım, devlet otoritesi karşısında özerklik, örgütlenme kabiliyeti ve kamu yararı gözetme gibi özellikler bağlamında Osmanlı sivil toplum yapısının gelişimi üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Sivil Toplum , Demokrasi , Örgütlenme

Kaynakça

• Ağaoğulları, Mehmet Ali, Köker, Levent, İmparatorluktan Tanrı Devletine, İmge Kitabevi, Ankara-2001
• Akal, Cemal Baki, Sivil Toplumun Tanrısı, Afa Yayınları, İstanbul-1990
• Ahmad, Feroz, Bir Kimlik Peşinde Türkiye, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, Aralık-2006
• Akşin, Sina, Ana Çizgileriyle Türkiye’nin Yakın Tarihi-I, Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş., Temmuz-1997
• Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul-2002
• Buluş, Abdülkadir, Sivil Toplum Kuruluşlarına Tarihsel Bir Örnek: Osmanlı Vakıfları, Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, Cilt:8, Sayı:16
• Cihan, Ahmet ve Doğan, İlyas, Osmanlı Toplum Yapısı ve Sivil Toplum, 3F Yayınevi, İstanbul-2007
• Düzcü, Levent, Korku ile Tedbir Arasında Bir İhtilali İzlemek, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:38, Ağustos-2006
• Genç, Mehmet, Osmanlı İmparatorluğu’nda Devlet ve Ekonomi, Ötüken Neşriyat, İstanbul-2009
• Gevgilili, Ali, Türkiye’de Kapitalizmin Gelişmesi ve Sosyal Sınıflar, Bağlam Yayıncılık, Ankara-1989
• Gevgilili, Ali, Türkiye’de Yenileşme Düşüncesi, Sivil Toplum, Basın ve Atatürk, Bağlam Yayıncılık, İstanbul-1990
• Gündüz, Ahmet, XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı Devleti’nde Ortaya Çıkan Genç Osmanlılar ve Önemli Şahsiyetler, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Sayı:157, Ağustos-2005
• İnalcık, Halil, Seyitdanlıoğlu, Mehmet, Tanzimat: Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, Phoenix Yayıncılık, Ankara-2006
• Karpat, Kemal, Osmanlı’da Değişim, Modernleşme ve Uluslaşma, Çev:Dilek Özdemir, İmge Kitabevi, Ankara-2006
• Karpat, Kemal, Türk Siyasi Tarihi, Timaş Yayıncılık, İstanbul-2015
• Kırpık, Cevdet, Osmanlıdan Cumhuriyete Türkiye’de Darbeler, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara-2021
• Köprülü, Fuat, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara-1976
• Küçükömer, İdris, Sivil Toplum Yazıları, Bağlam Yayıncılık, Ankara-1994
• Mardin, Şerif, Türkiye’de Toplum ve Siyaset, Makaleler-I, İletişim Yayınları, İstanbul-1991
• Mardin, Şerif, Türkiye’de Toplum ve Siyaset, Makaleler-IV, İletişim Yayınları, İstanbul,1990
• Ortaylı, İlber, Teşkilat ve İdare Tarihi, Cedit Neşriyat, Ankara-2020
• Sarıcaoğlu, Mehmet Esat, Osmanlı Vakıfları Hakkında Tartışmalar, Vakıflar Dergisi, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Sayı: XXX, Ankara-2007
• Saydam, Abdullah, Tanzimat Devri Reformları, Türkler Ansiklopedisi, Cilt:XII, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara-2002
• Yetim, Fahri, II. Meşrutiyet Döneminden Türkçülüğe Geçişte Kapsayıcı Formül: “Millet-i Hakime” Düşüncesi ve Etkileri, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık-2008
• Yetişgin, Mehmet, Yakınçağ Osmanlı Siyasi Tarihi Araştırmaları-I, Editör:Ahmet Oğuz, Kesit Yayınları, İstanbul-2018