The Development of Civil Society in the Ottoman Empire from Its Founding to the Second Constitutional Era

Öz

This study examines the emergence of the concept of civil society within the unique conditions of the Ottoman Empire, in contrast to its development in the Western world. Whereas civil society in Europe emerged and evolved independently of the state—shaped by competition among various social classes as well as by private property and economic autonomy—the Ottoman social structure was characterized by state ownership of land, a strong emphasis on centralization, and the absence of clearly defined social classes. Therefore, the development of the concept of civil society in Ottoman society must be assessed within its own specific historical and institutional context. Within this framework, the study focuses on the development of Ottoman civil society structures by examining core criteria of civil society, such as voluntary participation, autonomy vis-à-vis state authority, organizational capacity, and the pursuit of the public good.

Anahtar Kelimeler

• Non Goverment Organization
• Civil Society
• Democracy

Kuruluşundan II. Meşrutiyet Dönemi’ne Kadar Osmanlı Devleti’nde Sivil Toplumunun Gelişimi

Öz

Bu çalışma sivil toplum kavramının Batı dünyasındaki gelişiminden farklı olarak Osmanlı Devleti’nin kendine has koşullarında ortaya çıkışını incelemektedir. Avrupa’da devletten bağımsız olarak ortaya çıkan ve gelişen sivil toplumun, çeşitli sosyal sınıfların rekabeti yanında özel mülkiyet ve ekonomik özerkliğe bağlı olarak gelişimine karşın; mülkiyetin padişaha ait olduğu, merkeziyetçiliğin ön plana çıktığı ve sosyal sınıfların belirgin olmadığı Osmanlı toplumunda sivil toplum kavramının da gelişimini kendi özel koşullarında değerlendirmek gerekmektedir. Çalışmada sivil toplumun ana kriterleri olan gönüllü katılım, devlet otoritesi karşısında özerklik, örgütlenme kabiliyeti ve kamu yararı gözetme gibi özellikler bağlamında Osmanlı sivil toplum yapısının gelişimi üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Sivil Toplum
• Demokrasi
• Örgütlenme

Kaynakça

1. Ağaoğulları, Mehmet Ali, Köker, Levent, İmparatorluktan Tanrı Devletine, İmge Kitabevi, Ankara-2001
2. Akal, Cemal Baki, Sivil Toplumun Tanrısı, Afa Yayınları, İstanbul-1990
3. Ahmad, Feroz, Bir Kimlik Peşinde Türkiye, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, Aralık-2006
4. Akşin, Sina, Ana Çizgileriyle Türkiye’nin Yakın Tarihi-I, Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş., Temmuz-1997
5. Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul-2002
6. Buluş, Abdülkadir, Sivil Toplum Kuruluşlarına Tarihsel Bir Örnek: Osmanlı Vakıfları, Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, Cilt:8, Sayı:16
7. Cihan, Ahmet ve Doğan, İlyas, Osmanlı Toplum Yapısı ve Sivil Toplum, 3F Yayınevi, İstanbul-2007
8. Düzcü, Levent, Korku ile Tedbir Arasında Bir İhtilali İzlemek, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:38, Ağustos-2006

9. Genç, Mehmet, Osmanlı İmparatorluğu’nda Devlet ve Ekonomi, Ötüken Neşriyat, İstanbul-2009
10. Gevgilili, Ali, Türkiye’de Kapitalizmin Gelişmesi ve Sosyal Sınıflar, Bağlam Yayıncılık, Ankara-1989
11. Gevgilili, Ali, Türkiye’de Yenileşme Düşüncesi, Sivil Toplum, Basın ve Atatürk, Bağlam Yayıncılık, İstanbul-1990
12. Gündüz, Ahmet, XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı Devleti’nde Ortaya Çıkan Genç Osmanlılar ve Önemli Şahsiyetler, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Sayı:157, Ağustos-2005
13. İnalcık, Halil, Seyitdanlıoğlu, Mehmet, Tanzimat: Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, Phoenix Yayıncılık, Ankara-2006
14. Karpat, Kemal, Osmanlı’da Değişim, Modernleşme ve Uluslaşma, Çev:Dilek Özdemir, İmge Kitabevi, Ankara-2006
15. Karpat, Kemal, Türk Siyasi Tarihi, Timaş Yayıncılık, İstanbul-2015
16. Kırpık, Cevdet, Osmanlıdan Cumhuriyete Türkiye’de Darbeler, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara-2021
17. Köprülü, Fuat, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara-1976
18. Küçükömer, İdris, Sivil Toplum Yazıları, Bağlam Yayıncılık, Ankara-1994
19. Mardin, Şerif, Türkiye’de Toplum ve Siyaset, Makaleler-I, İletişim Yayınları, İstanbul-1991
20. Mardin, Şerif, Türkiye’de Toplum ve Siyaset, Makaleler-IV, İletişim Yayınları, İstanbul,1990
21. Ortaylı, İlber, Teşkilat ve İdare Tarihi, Cedit Neşriyat, Ankara-2020
22. Sarıcaoğlu, Mehmet Esat, Osmanlı Vakıfları Hakkında Tartışmalar, Vakıflar Dergisi, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Sayı: XXX, Ankara-2007
23. Saydam, Abdullah, Tanzimat Devri Reformları, Türkler Ansiklopedisi, Cilt:XII, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara-2002
24. Yetim, Fahri, II. Meşrutiyet Döneminden Türkçülüğe Geçişte Kapsayıcı Formül: “Millet-i Hakime” Düşüncesi ve Etkileri, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık-2008
25. Yetişgin, Mehmet, Yakınçağ Osmanlı Siyasi Tarihi Araştırmaları-I, Editör:Ahmet Oğuz, Kesit Yayınları, İstanbul-2018