What Was the Spatial World of Ottoman Women Like? House, Harem, and Bathhouse in Lady Mary Wortley Montagu's Turkish Embassy Letters (1717–1718)

Öz

Information on the daily lives of Ottoman women has largely been derived from accounts produced by male observers. Female travelers, however, were able to access spaces unavailable to men and thus provided different perspectives on women’s lived experiences. This study examines the women’s spaces described in Lady Mary Wortley Montagu’s Turkish Embassy Letters, written during her stay in the Ottoman Empire between 1717 and 1718. Using historical document analysis and thematic analysis, the study explores representations of the house, harem, and bathhouse in relation to women’s daily lives, social relations, and spatial experiences. The findings indicate that Montagu portrayed Ottoman women’s spaces differently from the dominant European narratives that emphasized passivity and seclusion. The house and harem emerge as environments in which women maintained social relationships and carried out everyday activities, while the bathhouse appears as an important social space where women gathered and interacted. Montagu’s observations of women’s visits, social networks, and mobility also reveal a more complex picture of Ottoman women’s position in society. By examining Montagu’s letters through the lens of women’s spaces, this study offers a new interpretation of the spatial world of Ottoman women.

Anahtar Kelimeler

• Lady Mary Wortley Montagu
• Ottoman Women
• Travel Writing
• Gendered Space
• Women's Spaces

Etik Beyan

his study is based on the analysis of a publicly available historical source, Lady Mary Wortley Montagu’s Turkish Embassy Letters. The research does not involve human participants, personal data, interviews, surveys, observations, or experimental procedures. Therefore, ethics committee approval was not required. The study was conducted in accordance with the principles of research and publication ethics.

Osmanlı Kadınlarının Mekânsal Dünyası Nasıldı? Lady Mary Wortley Montagu'nun Türkiye Mektuplarında Ev, Harem ve Hamam (1717–1718)

Öz

Osmanlı kadınlarının gündelik yaşamına ilişkin bilgiler büyük ölçüde erkek gözlemcilerin anlatılarına dayanmaktadır. Kadın seyyahlar ise erkeklerin erişemediği mekânlara girebilmeleri sayesinde kadınların yaşam dünyasına ilişkin farklı gözlemler sunmuştur. Bu çalışmanın amacı, Lady Mary Wortley Montagu’nun 1717–1718 yıllarında kaleme aldığı Türkiye Mektupları’nda yer alan kadın mekânlarını incelemektir. Araştırmada tarihsel doküman analizi ve tematik analiz yöntemleri kullanılmış; ev, harem ve hamam tasvirleri kadınların gündelik yaşamları, sosyal ilişkileri ve mekânsal deneyimleri bağlamında değerlendirilmiştir. Bulgular, Montagu’nun Osmanlı kadınlarına ait mekânları dönemin Avrupa anlatılarında yaygın olan pasiflik ve tecrit söylemlerinden farklı biçimde temsil ettiğini göstermektedir. Ev ve harem, kadınların sosyal ilişkiler geliştirdiği yaşam çevreleri olarak, hamam ise kadınların bir araya geldiği önemli bir sosyal mekân olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca kadınların ziyaretler gerçekleştirmesi ve sosyal ağlar kurması, Osmanlı kadınlarının toplumsal yaşam içerisindeki konumuna ilişkin daha karmaşık bir tablo sunmaktadır. Çalışma, Montagu’nun mektuplarını kadın mekânları perspektifinden değerlendirerek Osmanlı kadınlarının mekânsal dünyasına yeni bir okuma önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Lady Mary Wortley Montagu
• Osmanlı Kadınları
• Seyahatname
• Toplumsal Cinsiyetlendirilmiş Mekân
• Kadın Mekanları.

Etik Beyan

Bu çalışma, kamuya açık tarihsel bir kaynak olan Lady Mary Wortley Montagu’nun Türkiye Mektupları üzerine gerçekleştirilen doküman incelemesine dayanmaktadır. Araştırmada insan katılımcılar, kişisel veriler, anket, görüşme, gözlem veya deneysel uygulamalar yer almamıştır. Bu nedenle çalışma için etik kurul izni gerekmemektedir. Araştırma ve yayın sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Kaynakça

1. Barton, Rachel. “Significant Others: The Fashioning of Orientalism in the Travelogues of 18th-Century British Women.” Middle Eastern Communities and Migrations Student Research Paper Series 4 (2017).
2. Celkan, Gül. “19. Yüzyılda Osman Topraklarında Dolaşan Kadın Seyyahlar ve Eserlerinde Türklerle İlgili İntibalar.” Erdem 5, no. 15 (1989): 825-846.
3. Constantinople. Turkish Lady. Yaklaşık 1890–1900. Fotoğraf. Library of Congress. Wikimedia Commons. Erişim 20 Haziran 2026. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Constantinople._Turkish_lady_LCCN93500447.jpg
4. Crosio, Luigi. The Harem. 1901. Tuval üzerine yağlıboya. Erişim 20 Haziran 2026. https://gallerix.org/storeroom/2006718986/N/44
5. Gérôme, Jean-Léon. La Grande Piscine de Brousse (The Great Bath at Bursa). 1885. Tuval üzerine yağlıboya, 70 × 100,5 cm. Özel koleksiyon. Erişim 19 Haziran 2026.
6. Hamdi Bey, Osman. Çarşaflanan Kadınlar (Veiled Women). 1905. Tuval üzerine yağlıboya, 130 × 180 cm. Ankara Resim ve Heykel Müzesi. Erişim 20 Haziran 2026. İstanbul Sanat Evi
7. Hamdi Bey, Osman. Gezintide Kadınlar (Women on a Stroll). 1887. Tuval üzerine yağlıboya, 93 × 68 cm. Özel koleksiyon. Erişim 20 Haziran 2026. İstanbul Sanat Evi.
8. Hamdi Bey, Osman. Mihrab. 1901. Tuval üzerine yağlıboya. Wikimedia Commons. Erişim 20 Haziran 2026. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Osman_hamdi_bey_mihrap.jpg

9. Hayden, Dolores. The Grand Domestic Revolution: A History of Feminist Designs for American Homes, Neighborhoods, and Cities. Cambridge, MA: MIT Press, 1981.
10. Jansson, Tea. Challenging the Orientalist Reading of Mary Wortley Montagu’s Turkish Letters with Feminist Approaches. Yüksek Lisans Tezi, University of Tampere, 2003.
11. Kamberidou, Irene. “The East in the Eyes of Western Women Travellers of the 18th and 19th Centuries: Solidarity and Understanding the East.” The East in the Eyes of the West International Conference, Kuwait University, 26–28 Kasım 2013.
12. Lady Mary Wortley Montagu, The Turkish Embassy Letters (London: T. Becket and P. A. De Hondt, 1763), title page, Wikimedia Commons, erişim 19 Haziran 2026,
13. Le Barbier, Jean-Jacques-François. A Female Turkish Bath or Hammam. Tuval üzerine yağlıboya. Özel koleksiyon. Wikimedia Commons. Erişim 19 Haziran 2026.
14. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Turkish_Bathscape.png
15. Lefebvre, Henri. The Production of Space. Çev. Donald Nicholson-Smith. Oxford: Blackwell, 1991.
16. Massey, Doreen. Space, Place, and Gender. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1994.
17. Massey, Doreen. For Space. London: Sage Publications, 2005.
18. Montagu, Lady Mary Wortley. Türkiye Mektupları (1717–1718). İstanbul: Kervan Kitapçılık, t.y.
19. Österreichische Nationalbibliothek. Portrait of Lady Mary Wortley Montagu. ONB Digital. BAG_7901135. Erişim 19 Haziran 2026. https://onb.digital/result/BAG_7901135
20. Rendell, Jane, Barbara Penner ve Iain Borden, ed. Gender Space Architecture: An Interdisciplinary Introduction. London: Routledge, 2000.
21. Rosset, François-Marie. Femmes Turques avec leurs esclaves (Türk Kadınları ve Cariyeleri). Çizim. Bibliothèque nationale de France. Wikimedia Commons. Erişim 19 Haziran 2026.
22. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Femmes_Turques_avec_leurs_esclaves_-_dessin_-_Fran%C3%A7ois-Marie_Rosset_-_btv1b85289681.jpg
23. Düğer, Selçuk. “Batılı Kadın Seyyahlar İmgeleminde Osmanlı Kadını.” Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (KOSBED), no. 29 (2015): 72.
24. Tuan, Yi-Fu. Space and Place: The Perspective of Experience. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1977.
25. Tuan, Yi-Fu. “Space and Place: Humanistic Perspective.” In Philosophy in Geography, editörler Stephen Gale ve Gunnar Olsson, 387–427. Dordrecht: D. Reidel Publishing Company, 1979.
26. Kazak, Zeynep. Female British Travellers to the Ottoman Empire in the 19th Century. Yüksek Lisans, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, 2020.