The Role of Ābesh Khātūn in Ilkhanid–Salghurid Relations: Marriage and Annexation
Öz
Dynastic marriages served as a political instrument as influential as military force in consolidating Ilkhanid authority in the Fars region. In this context, the marriage of Ābesh (Ābsh) Khatun daughter of II. Saʿd and one of the last representatives of the Salghurid dynasty to Mengü Timur, the son of the Ilkhanid ruler Hülegü, after a long period of betrothal, was far more than an ordinary union. Shaped by the contradictory expectations of the two dynasties, this marriage ultimately led to the Ilkhanid annexation of Fars and marked a turning point for the political survival of the Salghurids.
The Salghurids, confronted with the Ilkhanids’ expansionist policies, sought to preserve their rule in Fars by declaring vassalage and establishing marital ties. The Ilkhanids, on the other hand, pursued strategies aimed at establishing lasting authority in the region. Following the marriage, the compulsory dowry demanded from the Salghurids, the substantial annual revenues extracted from the treasury, and the Ilkhanids’ direct administrative interventions gradually erased Salghurid autonomy in Fars.
Âbeşh Khatun, who inherited a tradition of female leadership initiated by Türkan Khatun’s regency, initially held the position of an esteemed princess within the Ilkhanid court. Drawing upon her administrative experience and authority, she struggled to maintain Salghurid dominance on behalf of the people of Fars. In this effort, she issued coins and proclaimed the Friday sermon (khuṭbah) in her own name. However, the administrative reforms introduced by Soğuncak Noyan, the mukātāʿa (tax-farm) system, the crisis involving Sayyid ʿImād al-Dīn, and a three-year famine collectively destroyed the political and economic foundations of Salghurid power. Although Âbeşh Khatun sought to voice the grievances of her people by leveraging her influence at the Ilkhanid court, her efforts yielded no lasting results. Her death marked the beginning of the end for the Salghurid Atabegate.
The marriage between Âbeşh Khatun and Mengü Timur should therefore be regarded as the most concrete example of the Ilkhanids’ annexation strategy implemented through “soft power.” Her life reflects the active yet vulnerable role played by dynastic women in medieval political processes and clearly demonstrates how Ilkhanid–Salghurid relations were shaped by marriage, administrative intervention, and economic domination.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
This study received no financial support.
Proje Numarası
Proje değildir.
Etik Beyan
etik ihlali yoktur
Teşekkür
teşekkür ederim.
İlhanlı–Salgurlu Münasebetlerinde Âbeş Hatun’un Rolü: Evlilik ve İlhak
Öz
İlhanlı hâkimiyetinin Fars bölgesinde kalıcı hâle gelmesinde, hanedan evlilikleri askerî güç kadar etkili bir siyasî araç olmuştur. Bu bağlamda, Salgurlu hanedanının son temsilcilerinden ve II. Sa’d’ın kızı olan Âbeş (آبش) Hatun’un, İlhanlı hükümdarı Hülâgû’nun oğlu Mengü Timur ile uzun süren nişanlılık döneminin ardından gerçekleştirdiği evlilik, sıradan bir izdivaç olmanın çok ötesindedir. İki tarafın birbirleriyle çelişen beklentileri çerçevesinde gerçekleşen bu evlilik, nihayetinde İlhanlıların Fars bölgesini ilhakıyla sonuçlanmış ve Salgurlu hanedanının siyasî bekası açısından bir dönüm noktası teşkil etmiştir.
Salgurlular, İlhanlıların yayılmacı politikaları karşısında onlara tabiiyet bildirerek ve akrabalık ilişkisi kurarak Fars bölgesindeki hâkimiyetlerini sürdürmeyi amaçlamışlardır. Buna karşılık İlhanlılar ise bölgede kalıcı bir otorite tesis etmeyi hedefleyen stratejiler geliştirmiştir. Evliliğin ardından İlhanlıların Salgurlulardan talep ettikleri zorunlu çeyiz, hazine gelirlerinden yıllık yüksek miktardaki paylar ve doğrudan idarî müdahaleleri gibi şartlar, zamanla Salgurluların Fars’taki bağımsızlıklarını bütünüyle yitirmelerine neden olmuştur.
Türkan Hatun’un naibeliğiyle başlayan kadın liderliği geleneğini devralan Âbeş Hatun, başlangıçta İlhanlı sarayında itibarlı bir prenses konumundayken, idarî tecrübesi ve yetkisi ölçüsünde Fars halkı adına İlhanlılara karşı hâkimiyet mücadelesi vermiştir. Bu doğrultuda adına paralar bastırmış, hutbeler okutmuştur. Ancak Soğuncak Noyan’ın idarî düzenlemeleri, mukataa sistemi, Seyyid İmadeddin krizi ve üç yıl süren kıtlık, Salgurluların siyasî ve ekonomik gücünü bütünüyle ortadan kaldırmıştır. Âbeş Hatun, İlhanlı merkezinde nüfuzunu kullanarak halkının sorunlarını dile getirmiş olsa da bu çabaları kalıcı sonuçlar doğurmamıştır. Onun ölümü Salgurlu Atabegliği için sonun başlangıcını getirmiştir.
Âbeş Hatun’un Mengü Timur ile olan evliliği, İlhanlıların “yumuşak güç” yoluyla uyguladıkları ilhak stratejisinin en somut örneği olarak değerlendirilmelidir. Onun hayatı, Ortaçağ’da hanedan kadınlarının siyasî süreçlerde oynadığı etkin fakat kırılgan rolü yansıtmakta; İlhanlı–Salgurlu münasebetlerinin evlilik, idarî müdahale ve ekonomik tahakküm üzerinden nasıl biçimlendiğini açıkça ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Destekleyen kurum yoktur.
Proje Numarası
Proje değildir.
Etik Beyan
etik ihlali yoktur
Teşekkür
teşekkür ederim.
