1947 Yılı Urfa Akçakale Veba Salgını’nın Yerel ve Ulusal Basına Yansımaları

Öz

Tarihsel süreçte ve farklı medeniyetlerde kara ölüm, taun veya veba olarak adlandırılan hastalık, bütün dünyada insanların kitleler halinde ölmelerine yol açmıştır. Veba, çok eski devirlerden beri Uzakdoğu ülkelerinde varlığını devam ettirmiş ve zamanla deniz ve kara ticaret yollarıyla Anadolu, Mezopotamya, Akdeniz Havzası ve Avrupa’ya bulaşmıştır. Veba salgınlarından etkilenen devletlerden biri de geniş coğrafyalara hâkim olan Osmanlı Devleti’ydi. Osmanlı Devleti, dönemin koşullarına göre salgına karşı gerekli tedbirleri almaya çalışmıştır. Cumhuriyet döneminde de nüfus mübadelesi ile Yunanistan, ticaret, ulaşım ve taşımacılık faaliyetleri ile Rusya, İtalya, Mısır, Filistin gibi ülkelerden yayılan veba salgınlarına karşı önlemler alınmıştır. Bunların dışında Suriye ve İran’da etkili olan daha sonra göç yoluyla 1937’de Suriye’nin Türkiye sınırına yakın Resülâyn kentinde başlayan veba salgınına karşı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından sınır boylarında ve içerde gerekli önlemler alınmıştır. Bu salgın Türkiye’de etkili olmamıştı ama bölgede salgınların aralıklarla görülmesi devam etmiş ve Mart 1947’de Urfa’nın Akçakale Kazası’na bağlı Suriye sınırına yakın olan Harbetülgazel, Telseyf ve Telhalib köylerinde veba vakaları görülmüştür. 20 ölümle sonuçlanan salgın, dönemin yerel ve ulusal basınında geniş bir şekilde yer almıştır. Veba ihbarının alınması üzerine tüm devlet kurumları harekete geçmiştir. Personel ve malzeme yönünden geniş bir ekibin çalışmaları sonucu salgın önlenmiştir ve bundan sonra Türkiye’de hiçbir veba vakası görülmemiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık
• Türkiye
• 1947 Akçakale Veba Salgını
• Basın

Reflections of the 1947 Urfa-Akçakale Plague Outbreak in the Local and National Press

Öz

Throughout history and in different civilizations, diseases known as the Black Death, plague, or other plague-like illnesses have caused mass deaths worldwide. Plague has existed in Far Eastern countries since ancient times and, over time, spread to Anatolia, Mesopotamia, the Mediterranean Basin, and Europe via sea and land trade routes. One of the states affected by plague epidemics was the Ottoman Empire, which held sway over vast territories. The Ottoman Empire endeavored to take the necessary measures against the epidemic in accordance with the conditions of the time. During the Republican era, measures were also taken against plague outbreaks spreading from countries such as Greece via the population exchange and Russia, Italy, Egypt, and Palestine through trade and transportation activities. Apart from these, in response to the plague epidemic that affected Syria and Iran and later spread through migration, starting in 1937 in the city of Ras al-Ayn near the Syrian-Turkish border, the Ministry of Health and Social Assistance took necessary precautions along the borders and within the country. This epidemic did not affect Turkey, but outbreaks continued to occur intermittently in the region, and in March 1947, plague cases were reported in the villages of Harbetülgazel, Telseyf, and Telhalib, located near the Syrian border in the Akçakale district of Urfa. The epidemic, which resulted in 20 deaths, was widely covered in the local and national press of the time. Upon receiving the plague alert, all government institutions were mobilized. Thanks to the efforts of a large team in terms of personnel and materials, the epidemic was prevented, and no plague cases have been seen in Turkey since then.

Anahtar Kelimeler

• Health
• Türkiye
• Akçakale
• 1947

Kaynakça

1. Akyay, Necmettin, “Türkiye’de Veba Salgınları ve Veba Hakkında Eski Yayınlar”, Mikrobiyoloji Bülteni, C:8, S: 2, (Nisan 1974).
2. Ataseven, Asaf, “Bir Hadîsin Düşündürdükleri, Vebâ Hastalığı ve Karantina”, İslâm Medeniyeti, Yıl: 1, S:4, 27 Kasım 1967.
3. Erzin, Niyazi - Payzın, Sabahattin, “Akçakale Vebası”, Türk İjiyen ve Tecrübî Biyoloji Dergisi, C:7, S:3, Ankara 1947.
4. Kardaş, Abdulaziz, “Cumhuriyet Dönemi’nde Veba Salgınları ve Alınan Önlemler ( 1923-1947)”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, C:7, S:4, Aralık 2020, s.(2054-2079)
5. Kardaş, Abdulaziz, Tek Parti Döneminde Türkiye’yi Tehdit Eden Veba Salgınlarına Karşı Alınan Önlemler, Editörler: Eren Akçiçek, Fevzi Çakmak vd. Gece Kitaplığı, Ankara 2021.
6. Maner, Razi, “Vebaya Dair”, Ulus, 12 Mayıs 1947.
7. Orak, Abdullah, “Urfa’da Sağlık Sorunları (1923-1950)”, Şehir ve İrfan, S: 5, Mayıs-Ağustos 2017.
8. Özsan, Kemal - Akyay, Necmettin, “1947 Veba Salgının Epidemiyolojisi Üzerinde Bazı Araştırmalar”, Türk İjiyen ve Tecrübî Biyoloji Dergisi, C:XIV, S:2, Ankara 1954.

9. Sanuş, Osman Zihni, “Veba ile Savaş”, Ulus, 17 Temmuz 1947.
10. Ünver, A. Sühey, Türkiye’de Veba (Taun) Tarihçesi Üzerine, Tedavi Kliniği ve Laboratuvarı, Ahmet İhsan Basımevi, İstanbul 1935.
11. Yıldırım, Nuran, “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Koruyucu Sağlık Uygulamaları”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, C:5, İletişim Yayınları, İstanbul 1985.
12. Yücebaş, Ferit, Cumhuriyet Döneminde Güneydoğu Anadolu (Gaziantep-Mardin-Urfa)’ya Yapılan Kamu Harcamaları ve Yatırımlar (1923-1950), Hiper Yayın, İstanbul 2019.
13. Yücebaş, Ferit, “Urfa’da Salgın Hastalıklarla Mücadele ve Alınan Önlemler (1923-1933)”, Tarihçi, S: 2, Ocak 2022, s. 1-17.