An Analysis of the Activities in 5th Grade Social Studies Textbooks Based on the Theory of Multiple Intelligences

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 149 - 173, 29.12.2025

Elif Demir , Aysel Tüfekci

https://doi.org/10.47156/jide.1797286

Öz

The aim of the study was to examine the activities in the 5th grade social studies textbook, renewed within the scope of the Turkey Century Education Model (TYMM), according to the Theory of Multiple Intelligences. The research was designed using the document analysis method, and the obtained data was analyzed using the descriptive analysis technique. The data source of the study consisted of the social studies textbook published by the Ministry of National Education and taught at the 5th grade level in the 2024-2025 academic year. The data source was accessed via the Education Information Network (EBA) platform. The activities in the “Let's Think,” “Let's Explore,” and “Let's Learn” sections of the book were examined and a total of 286 activities were evaluated. As a result of the research, it was found that 133 of these activities were related to verbal/linguistic, 91 were related to visual/spatial, 23 were related to logical/mathematical, 21 were related to social, 11 were related to nature-related, 5 were related to bodily/kinesthetic, and 2 were related to intrapersonal intelligence areas. However, it was determined that no activities addressing musical/rhythmic intelligence were included. Consequently, the textbook's activities focused primarily on verbal/linguistic, visual/spatial, and logical/mathematical intelligences, while bodily/kinesthetic, social, natural, and intrapersonal intelligences were given limited coverage, and musical/rhythmic intelligence was completely neglected. The findings demonstrate that the diversity required by individual-based and student-centered education is not sufficiently provided in the activities.

Anahtar Kelimeler

Social Studies , Multiple Intelligences Theory , Textbook , Activities , Turkey Century Education Model

Etik Beyan

The books and other documents examined during the research process from which the data for this study was collected are publicly available sources. Therefore, this study does not require an ethics committee decision.

Destekleyen Kurum

This research did not receive financial support from any institution, organization, or individual.

5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarındaki Etkinliklerin Çoklu Zekâ Kuramına Göre Analizi

Öz

Araştırmada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) kapsamında yenilenen 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitabındaki etkinliklerin Çoklu Zekâ Kuramına göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma doküman analizi yönteminde tasarlanmış, elde edilen veriler betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırmanın veri kaynağını, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan ve 2024-2025 eğitim öğretim yılında 5. sınıf düzeyinde okutulan sosyal bilgiler ders kitabı oluşturmuştur. Veri kaynağına Eğitim Bilişim Ağı (EBA) platformu üzerinden ulaşılmıştır. Kitapta yer alan “Düşünelim”, “Keşfedelim” ve “Öğrenelim” bölümlerindeki etkinlikler incelenmiş ve toplam 286 etkinlik değerlendirmeye alınmıştır. Araştırma sonucunda bu etkinliklerden 133’ünün sözel/dilsel, 91’inin görsel/uzamsal, 23’ünün mantık/matematiksel, 21’inin sosyal, 11’inin doğa, 5’inin bedensel/kinestetik ve 2’sinin içsel zekâ alanlarına yönelik olduğu görülmüştür. Ancak müziksel/ritmik zekâ alanına hitap eden herhangi bir etkinliğe yer verilmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak ders kitabındaki etkinliklerde sözel/dilsel, görsel/uzamsal ve mantıksal/matematiksel zekâ alanlarına yoğunluk verildiği; bedensel/kinestetik, sosyal, doğa ve içsel zekâ alanlarına daha sınırlı sayıda yer verildiği ve müziksel/ritmik zekâ alanının ise tamamen ihmal edildiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal bilgiler , Çoklu Zekâ Kuramı , ders kitabı , etkinlikler , Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli

Etik Beyan

Bu çalışmanın verilerinin toplandığı kitap ve araştırma sürecinde incelenen diğer dokümanlar kamuya açık olan kaynaklardır. Bu nedenle çalışma etik kurul kararı gerektirmemektedir.

Destekleyen Kurum

Bu araştırmada herhangi bir kurum, kuruluş ya da kişiden finansal destek alınmamıştır.

Kaynakça

• Akar, K. (2006). İlköğretim 6. 7. 8. sınıf öğrencilerin çoklu zekâ kuramına göre sahip oldukları zekâ alanları ve akademik başarılarının karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Al, S. (2016). Müzikal zekâ temelinde çoklu zekâ etkinliklerini sosyal bilgiler dersinde uygulamak: Bir eylem araştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Altan, M. Z. (1999). Çoklu zekâ kuramı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yöntemi, 17(17), 105-117.
• Altan, M. Z. (2011). Çoklu zekâ kuramı ve değerler eğitimi. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 1(4), 53-57.
• Altan, M. Z. (2012). Eğitim, çoklu zekâ kuramı ve çoklu zekâ kuramında onuncu boyut: Ahlaki zekâ. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 137-144.
• Aydın, A. (2010). Kimya I ders kitabının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 207-224
• Aytekin, D. E. & Yaşar, F. Ö. (2024). Yeni İstanbul uluslararası öğrenciler için Türkçe öğretim setindeki etkinliklerin çoklu zekâ kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 7(3), 479-499.
• Başbayrak, M. (2021). Öğretim yılında okutulan 6 ve 7. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metin ve etkinliklerin çoklu zekâ kuramı ve öğretmen görüşleri çerçevesinde değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Başbayrak, M. & Örge Yaşar, F. (2021). 6. ve 7. sınıf Türkçe ders kitaplarının çoklu zekâ kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 8(69), 1066-1077.
• Çakan, S. H. (2006). Çoklu zekâ teorisinin kimya eğitiminde uygulanması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Çelik, M. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çoklu zekâ alanlarının belirlenmesi ve öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Manisa Celal Bayar Üniversitesi.
• Çepni, O. (2010). İlköğretim 6. sınıf sosyal bilgiler dersi "ülkemizin kaynakları" ünitesinin çoklu zekâ kuramına göre öğretiminin öğrenci başarısına etkisi (Kastamonu örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Demir, B. (2016). Türkçe dersi çalışma kitaplarındaki etkinlerin çoklu zekâ kuramı bakımından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ahi Evran Üniversitesi.
• Epçaçan, C. & Kırbaş, A. (2018). Türkçe ders kitabı etkinliklerinin çoklu zekâ yaklaşımı temelli öğretim açısından değerlendirilmesi. EKEV Akademi Dergisi, 22(76).
• Ergin, G. (2007). Yeni ilköğretim 4. ve 5. sınıf Türkçe programının çoklu zekâ kuramı açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Eser, R. S. & İpek, Y. (2024). Çoklu zekâ kuramı bağlamında Türkçe dersi okuma etkinliklerinin incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (46), 100-121.
• Fahrunnisa, S., Liliawati, W. & Iryanti, M. (2023). Analysis of high school textbooks on earth materials based on representation of multiple intelligences. AIP Conference Proceedings, 1-5.
• Gardner, H. (2004). Audiences for the theory of multiple intelligences. Teachers College Record, 106(1), 212-220.
• Gardner, H. (2020). Of human potential: A 40-year saga. Journal for the Education of the Gifted, 43(1), 12-18.
• Gardner, H., & Hatch, T. (1989). Educational implications of the Theory of Multiple Intelligences. Educational Researcher, 18(8), 4-10. https://doi.org/10.3102/0013189X018008004
• Göksoy, S. (2014). Eğitim sistemlerinde kalite standartları ve kalite standart alanları. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 3(7), 85-99.
• Gülersoy, A. E. (2013). İdael ders kitabı arayışında sosyal bilgiler ders kitaplarının bazı özellikler açısından incelenmesi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education, 2(1), 8-26.
• Gümüş, M. (2011). İlköğretim 5. sınıf sosyal bilgiler öğretim programı öğrenme-öğretme sürecinin çoklu zekâ kuramına göre değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Üniversitesi.
• Gün, E. (2024). İlkokul 3. ve 4. sınıf fen bilimleri ders kitaplarının çoklu zekâ kuramı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
• Güven, A. Z. & Banaz, E. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitaplarının çoklu zekâ kuramı açısından incelenmesi (İstanbul yabancılar için Türkçe b1-b2 kitap seti örneği). International Journal of Languages' Education and Teaching, 8(2), 44-52.
• Güzel, D., & Şimşek, A. (2014). Milli Eğitim Şûralarında ders kitapları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23), 172-216.
• İnan, C. & Erkuş, S. (2022). Çoklu zekâ kuramına dayalı hazırlanan çalışma yapraklarının ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin matematik başarılarına ve tutumlarına etkisi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(30), 111-154.
• Karaca, L. (2017). 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders programı ile ders ve çalışma kitaplarının çoklu zekâ kuramı yönünden incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
• Karakuş, H. (2019). 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının alternatif ölçme ve değerlendirme anlayışı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
• Kılıç, M. S. (2012). İlköğretim 5. sınıf fen ve teknoloji ders kitabının çoklu zekâ kuramı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
• Kızılçaoğlu, A. (2003). Ortaöğretim coğrafya ders kitapları değerlendirme ölçütleri. Marmara Coğrafya Dergisi(8), 19-33.
• Koyuncuoğlu, A. & Kaya, Z. (2020). 6. Sınıf fen bilimleri ders kitabının çoklu zekâ kuramı açısından incelenmesi. Journal of Ağrı İbrahim Çeçen University Social Sciences Institute, 6(1), 19-45.
• Kuloğlu, S. (2005). Çoklu zekâ kuramının ilköğretim sekizinci sınıflarda matematik öğretiminde öğrenci başarısına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
• Kuru, E. (2001). Kinestetik zekâ ve beden eğitimi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 217-229.
• Küçük, M., Balık, V. M., Akdoğan, A. & Aslan, E. (2022). İletişim ve çoklu zekâ kapsamında ortaokul 5. sınıf fen bilimleri ders kitabı incelemesi. The Journal of Social Sciences, 61(61), 526-538.
• Maharma, H. A. (2021). Analysis of the activities used in English textbooks regarding the multiple intelligences theory in Jordan. Educational Research and Reviews, 16(10), 400-406.
• MEB (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. T. C. Milli Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/temel-yaklasim
• MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. Milli Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/
• Mete, F. & Yarlı, M. (2020). MEB 2018 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki etkinliklerin kinestetik öğrenme stiline uygunluğunun incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD)(33), 191-208.
• Nacakcı, Z. (2006). Çoklu zekâ kuramı dayanaklı ders işleme modelinin ilköğretim 7. sınıf müzik dersinde öğrencilerin müziksel öğrenme düzeylerine etkisi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Ol, C. G., Yılmaz, F. G., Demirezer, H., Polat, M., Akpınar, M., Evin, Ö., Çelebi, T. S. & Yabansu, Y. (2024). Sosyal bilgiler ders kitabı 5. MEB.
• Oral, İ. & Doğan, O. (2010). Ortaöğretimde çoklu zekâ kuramının elektrik konularını öğrenme sürecine etkisinin araştırılması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (23), 159-171.
• Öz, G. (2017). Sosyal bilgiler 7. sınıf öğretim programında yer alan kavramların çoklu zekâ yaklaşımına göre öğretimi (Yüksekova ilçesi örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
• Özçelik, E., Özçelik, Ş. & Baştürk, N. O. (2024). Ortaokul 5. sınıf seçmeli okuma becerileri dersi ders kitabı metin etkinlik sorularının çoklu zekâ alanlarına göre sınıflandırılması. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(1), 16-35.
• Özkan, H. H. (2008). Çoklu zekâ kuramı ve eğitim programı öğeleri ilişkisi. e-Journal of New World Sciences Academy, 3(2), 332-344.
• Sakız, H. (2024). Eğitimde bir kalite modeli olarak kapsayıcı eğitim. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Saraçoğlu, G. K. (2024). Multıple ıntellıgences ın actıon: a crıtıcal analysıs of the movıes unıt ın the 9th grade englısh coursebook ın Turkıye. Remittances Review, 9(5), 108-119.
• Shuyin, T., Sereerat, B.O., Songsiengchai, S. & Thongkamsuk, P. (2023). The development of instructional model based on Gardner's multiple intelligence theory to improve the mathematics achievements of second grade primary school students. World Journal of Education, 13(6), 24-34.
• Sönmez, V. & Alacapınar, F. G. (2016). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
• Talu, N. (1999). Çoklu zekâ kuramı ve eğitime yansımaları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(15), 164-172.
• Tanrıkulu, E. (2022). Ortaokul fen bilimleri ders kitabında yer alan etkinliklerin çoklu zekâ türlerine göre incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
• Tanrıkulu, E. & Tüysüz, M. (2024). Ortaokul fen bilimleri ders kitabında yer alan etkinliklerin çoklu zekâ türlerine göre incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(3), 1588-1604.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.