Sınıf Öğretmeni Adaylarının Destek Özel Eğitim Hizmetlerine İlişkin Öngörülerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı destek özel eğitim hizmetlerinin avantaj ve dezavantajlarına yönelik sınıf öğretmeni adaylarının öngörülerini ortaya koymaktır. Bu amaç ile araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel bir durum çalışması şeklinde tasarlanmıştır. Katılımcıların belirlenmesinde ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını 2025-2026 eğitim-öğretim yılında lisans dördüncü sınıfa devam eden 20 sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Öğretmen adaylarının görüşlerinden yola çıkarak elde edilen görüşler arasında; destek eğitim odası hizmetinden yararlanan öğrencilerin akademik ve sosyal gelişim açısından olumlu gelişim gösterdiği, tüm olası eksikliklerine rağmen destek eğitim odasının öğrenciler açısından yararlı olduğu, öğretmenler arasında işbirliği sürecinin geliştirilmesi gerektiği, kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarında özel eğitim destek hizmet türlerinin başarıya ulaşabilmesi açısından işbirliğinin oldukça önemli bir rolü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarının başarıya ulaşabilmesi adına genel eğitim ve özel eğitim öğretmenlerinin sınıf içi ve sınıf dışı özel eğitim destek hizmetlerini sunmaları gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• içerik analizi
• Destek özel eğitim hizmetleri
• Destek eğitim odası
• Özel eğitim danışmanlığı
• Sınıf-içi yardım

Etik Beyan

The author declare that they have no conflict of interest.

An Examination of Prospective Classroom Teachers' Views on Special Education Support Services

Öz

The aim of this study is to determine the opinions of primary school teacher candidates about the advantages and disadvantages of special education support services. For this purpose, the research was designed as a descriptive case study, one of the qualitative research methods. Criterion sampling method was used to determine the participants of the study. In this context, the participants of the research consist of 20 classroom teacher candidates attending the fourth grade of undergraduate education in the 2025-2026 academic year. The data of the study were obtained by semi-structured interview technique. The obtained data were analyzed by content analysis. It has been concluded that cooperation has a very important role in the success of special education support service types in mainstreaming/integration practices. Ultimately, it was concluded that in order for mainstreaming/integration practices to be successful, general education and special education teachers should work together as a team and provide in-class and out-of-class special education support services.

Anahtar Kelimeler

• Special education support service
• support education room
• special education consultancy
• In-class assistance
• content analysis

Etik Beyan

The author declare that they have no conflict of interest.

Kaynakça

1. Akay, E. (2015). Kaynaştırma ortamındaki işitme engelli öğrencilere destek eğitim odasında uygulanan Türkçe etkinliklerinin incelenmesi. Journal of Education & Special Education Technology, 1(1), 1-14.
2. Akay, E., & Gürgür, H. (2018). Kaynaştırma uygulamalarında destek özel eğitim hizmeti sunan öğretmenin mesleki gelişimi mentörlük. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi-ENAD, 6(1), 9-36. https://doi: 10.14689/issn.2148-2624.1.6c1s1m
3. Akay, E., Uzuner, Y., & Girgin, Ü. (2014). Kaynaştırmadaki işitme engelli öğrencilerle gerçekleştirilen destek eğitim odası uygulamasındaki sorunlar ve çözüm gayretleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi- Journal of Qualitative Research in Education, 2(2), 43-68. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.3s3m
4. Akgül, S., Kumaş, V., & Gökçeer, G. (2020). Özel yetenekli öğrencilerin destek eğitim odalarında aldıkları eğitimin etkililiği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 53(3), 993-1022. https://doi.org/10.30964/auebfd.702182
5. Ataman, A. (2017). Özel eğitimin temelleri. A. Ataman (Ed.), Temel eğitim öğretmenleri için kaynaştırma uygulamaları ve özel eğitim içinde (ss. 3-21). Vize Yayıncılık.
6. Aydın, A. (2015). Zihinsel yetersizliğe sahip öğrencilere destek eğitim odasında verilen eğitim hizmetlerine ilişkin öğretmen görüşleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi.
7. Batu, E. S., & Kırcaali-İftar, G. (2011). Kaynaştırma. Kök Yayıncılık
8. Batu, E. S. (2000). Kaynaştırma, Destek Hizmetler ve Kaynaştırmaya Hazırlık Etkinlikleri. Ankara Üniversitesi Özel Eğitim Dergisi, 2(4), 35-45.

9. Bedur, S., Bilgiç, N., & Taşlıdere, E. (2015). Özel (Üstün) yetenekli öğrencilere sunulan destek eğitim hizmetlerinin değerlendirilmesi. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 159-175.
10. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Yayınları.
11. Çağlar, N. (2016). İlköğretim kurumlarındaki “destek eğitim odası (deo)” uygulamasına ilişkin okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Gazi Üniversitesi.
12. Dayı, E., & Töret, G. (2021). Özel eğitim öğretmeni adaylarının işbirliğine ilişkin metaforik algıları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 863-877. https://doi.org/10.33206/mjss.793039
13. Demir, S., & Avcu, Y. E. (2018). Özel yetenekli öğrencilere yönelik destek eğitim odalarına ilişkin öğretmen görüşleri. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 156-185.https://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2018.64
14. Eripek, S. (2004). Türkiye’de zihin engelli çocukların kaynaştırılmalarına ilişkin olarak yapılan araştırmaların gözden geçirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(2), 25-32.
15. Glomb, N. K., & Morgan, D. P. (1991). Resource room teachers’ use of strategies that promote the success of handicapped students in regular classrooms. The Journal of Special Education, 25(2), 221-235.
16. Güven, D. (2020). Destek eğitim odası öğretmeninin rol ve sorumlulukları. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 450-463. https://doi.org/10.24315/tred.770595
17. Kale, M., Demir, S. (2017). İlkokullardaki destek oda eğitiminin Türkçe ve matematik derslerindeki başarı üzerindeki etkisinin incelenmesi. TÜBAV Bilim 10(4), 47-57.
18. Kaptan, Ö. (2019). Kaynaştırma okullarındaki özel gereksinimli bireylere destek eğitim odasında eğitim veren öğretmenlerin süreç içerisinde karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi.
19. Kargın, T. (2004). Kaynaştırma: Tanımı, Gelişimi ve İlkeleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(2), 1-13.
20. Kırcaali-İftar, G. (1998). Özel gereksinimli bireyler ve özel eğitim. İlköğretim Öğretmenliği Lisans Tamamlama Programı Anadolu Üniversitesi Yayınları.
21. Kış, H. (2013). Destek eğitim odalarındaki uygulamalara ilişkin rehber öğretmenler ve özel eğitim sınıf öğretmenlerinin görüşleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
22. Mastropieri, M. A., & Scruggs, T. E. (2010). The Inclusive Classroom. (4th ed.). N.J: Pearson Education, Inc Upper Saddle River.
23. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications, Inc. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018a). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Ankara: MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
24. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018b). Güçlü yarınlar için 2023 Eğitim Vizyonu. https://www.gmka.gov.tr/dokumanlar/yayinlar/2023_E%C4%9Fitim%20Vizyonu.pdf
25. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2015a). Destek Eğitim Odaları Açılmasına İlişkin Genelge. Ankara: MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2015_10/08112732_destekeitimodasgenelge.pdf).
26. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2015b). Destek Eğitim Odası Kılavuzu. Ankara: MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü (http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2015_10/08112732_destekeitimodasgenelge.pdf).
27. Nar, B. (2017). Üstün/Özel yetenekli öğrencilere yönelik destek eğitim odası: sınıf öğretmenlerinin öz yeterlilikleri ve görüşleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi.
28. O’Gorman, E., & Drudy, S. (2011). Professional development for teachers working in special education/inclusion in mainstream schools: The views of teachers and other stakeholders. A Research Report Part Funded by the National Council for Special Education, Special Education ResearchInitiative.https://ncse.ie/wpcontent/uploads/2014/10/Professional_Development_of_Teachers.pdf
29. Öpengin, E., & Gürgür, H. (2021). Üstün yetenekli öğrencilere yönelik bir destek eğitim odası programı okul sistemine nasıl entegre edilebilir? Journal of Qualitative Research in Education. 27, 346-373. https://doi.org/10.14689/enad.27.15
30. Öpengin, E. (2021). Destek eğitim odası hizmetine ilişkin görüşlere odaklanan lisansüstü tezlerin sistematik incelenmesi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 633-663. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1029106
31. Öpengin, E. (2018). İlkokul düzeyindeki üstün yetenekli öğrencilere yönelik destek eğitim odasının yürütülmesinde karşılaşılan sorunlar ve sorunlara yönelik çözüm müdahaleleri (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi.
32. Öztürk, S. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının farklı değişkenlere göre destek eğitim odasındaki fen öğretimine ilişkin yeterlik inanç düzeyleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bartın Üniversitesi.
33. Pemik, K., & Levent, F. (2019). Üstün yetenekli öğrencilere destek odasında verilen eğitime ilişkin okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi. 20(2), 313-338. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.446598
34. Salend, S.J. (1998). Effective mainstreaming. Columbus, Ohio Merrill Publishing Co.
35. Sarı, H., & Seçil-Karamuklu, E. (2021). Destek eğitim odalarında ders veren öğretmenlerin kaynaştırma öğrencilerine yönelik kullanılan materyal ve teknolojik aletlerin teminine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Turkish Special Education Journal: International TSPED. 3(2), 27-53.
36. Seçil-Karamuklu, E. (2023). Kaynaştırma ortamında birlikte öğretim ile uygulanan uyarlanmış sosyal bilgiler öğretiminin özgül öğrenme güçlüğü tanılı öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal özelliklerine etkililiğinin incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
37. Sindelar, P. T., Brownell, M. T., & Bilingsley, B. (2010). Special education teacher education research: Current status and future directions. Teacher Education and Special Education, 33, 8-24.
38. Stinson, M.S., & Kluwin, T. N. (2003). Educational consequences of alternative school placements. M. Marschark (Ed.), Oxford handbook of deaf studies, language and education (ss. 52-64). New York, NY: Oxford University Press.
39. Sucuoğlu, B., & Kargın, T. (2010). İlköğretimde Kaynaştırma Uygulamaları. Ankara: Kök Yayıncılık
40. Sucuoğlu, B. (2004). Türkiye’de kaynaştırma uygulamaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(2), 15-23.
41. Swanson Gehrke, R., & Murri, N. (2006). Beginning special educators’ intent tos tay in special education: Why they like it here. The Journal of the Teacher Education Division of the Council for Exceptional Children, 29(3), 179-190.
42. Şahin, S. (2017). İlköğretim kaynaştırma ortamlarında eğitim alan özel gereksinimli öğrencilerin veli ve sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarına yönelik görüşleri. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
43. Talas, S., Kaya, F., Yıldırım, N., Yazıcı, L., Nural, H., Çelebi, İ., Keskin, Ş., Söylemez, T., & Nugay, E. (2016). Destek eğitim odaları ve öğretmenler üzerine betimsel bir çalışma: Tokat İli Örneği. Journal of European Education-JEE, 6(3), https://doi.org/10.18656/jee.15436
44. Talas, S., Türkoğlu, G., & Seçil-Karamuklu, E. (2022). Türkiye’de destek eğitim odası üzerine sistematik bir derleme. Cumhuriyet International Journal of Education, 11(3): 575-586.
45. Taş, H. (2021). Destek eğitim odasında görevlendirilen sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetimine ilişkin bilgi düzeyleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(1), 207-232.
46. Tortop, H. S., & Dinçer, S. (2016). Destek eğitim odalarında üstün/özel yetenekli öğrencilerle çalışan sınıf öğretmenlerinin uygulama hakkındaki görüşleri. Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 4(2), 11-28.
47. Ünay, E. (2015). Destek oda eğitiminin kaynaştırma öğrencilerinin matematik başarıları üzerine etkisi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 40.
48. Yazçayır, G. (2020). Özel gereksinimli öğrencilere yönelik destek eğitim odası uygulamalarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi
49. Yazıcıoğlu, T. (2020). Destek eğitim odalarında görev yapan öğretmenlerin destek eğitim odalarının işleyişine ilişkin görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(2), 299-327. https:/doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.584392
50. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. Bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
51. Yıldırım, H. H., & Kılıç, Y. (2024). Kaynaştırma/bütünleştirme uygulamaları yapılan ilkokul sınıflarındaki özel gereksinimli öğrencilerin problem davranışlarına müdahalede işbirliğine yönelik öğretmen görüşleri. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 66-76. https://doi: 10.33206/mjss.1279220
52. Yin, R. (1984). Case study research: design and methods. (3. Basım). California: Sage Publications.
53. Willis, C. (2009). Creating inclusive learning environments for young children. California: CorwinPress.