Etiquette as a Historical Heritage: Values Education in the Seljuk and Ottoman Periods

Öz

This study explores the historical, pedagogical, and socio-cultural dimensions of etiquette education (adabımuaşeret) provided to children during the Seljuk and Ottoman periods. Employing a qualitative historical research design, the study analyzes primary and secondary sources through document and thematic analysis. Findings reveal that etiquette education was delivered not only through formal institutions such as schools and madrasas but also through broader social environments including family, mosques, neighborhoods, and palace schools. Instructional practices emphasized implicit learning, role modeling, task-based experience, and moral storytelling. Values such as respect, cleanliness, patience, courtesy, and social responsibility were central to both moral development and social integration. The results indicate a significant overlap between historical educational practices and contemporary values education, underscoring the potential of this heritage to enrich current educational policies. The study concludes that these multi-layered historical models of values transmission can offer culturally rooted insights for modern pedagogy.

Anahtar Kelimeler

• Etiquette
• Seljuk Empire
• Ottoman Empire
• values education
• child training

Tarihsel Bir Miras Olarak Adabımuaşeret: Selçuklu ve Osmanlı Dönemlerinde Değerler Eğitimi

Öz

Bu çalışma, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde çocuklara verilen adabımuaşeret eğitiminin tarihsel, pedagojik ve sosyo-kültürel boyutlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel tarihsel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada, döneme ait birincil ve ikincil kaynaklar doküman analizi yöntemiyle incelenmiş ve tematik analizle değerlendirilmiştir. Bulgular, adabımuaşeret eğitiminin sadece okul ortamlarında değil; aile, mahalle, cami ve saray gibi sosyal yapılarda da çok katmanlı şekilde yürütüldüğünü göstermektedir. Eğitimde örtük öğrenme, rol model alma, görev temelli öğrenme ve nasihat yoluyla değer aktarımı ön planda yer almıştır. Saygı, temizlik, sabır, nezaket ve sosyal sorumluluk gibi değerler, bireyin hem ahlaki gelişimi hem de toplumsal bütünleşmesi açısından temel hedefler olarak öne çıkmıştır. Elde edilen bulgular, tarihsel eğitim anlayışının günümüz değerler eğitimiyle büyük ölçüde örtüştüğünü ve kültürel sürdürülebilirlik açısından özgün katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma sonucunda, geçmişte uygulanan bu çok katmanlı değer aktarım sisteminin günümüz eğitim politikalarına kültürel zenginlik kazandırabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Adabımuaşeret
• Selçuklu
• Osmanlı
• değerler eğitimi
• çocuk terbiyesi

Etik Beyan

Bu makalede etik kurul belgesine gerek yoktur.

Kaynakça

1. Akyüz, Y. (2012). Türk eğitim tarihi: M.Ö. 1000 – M.S. 2012. Pegem Akademi.
2. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall.
3. Başboğa, F. (2019). Erken Cumhuriyet dönemi çocuk yayınlarında adabımuaşeret eğitimi. Cumhuriyet Tarihi
4. Araştırmaları Dergisi, 15(29), 115–134. https://ctad.hacettepe.edu.tr/15_29/03-basboga050719.pdf
5. Best, J. W., & Kahn, J. V. (2006). Research in education (10th ed.). Pearson.
6. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology.. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
7. Elias, N. (1994). The civilizing process. Blackwell.
8. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.

9. Gazâlî, İ. (2020). İhya-u Ulûmi’d-Din (Orijinal eser 11. yy). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
10. Güngör, E. (1995). Ahlak psikolojisi ve sosyal ahlak. Ötüken Neşriyat.
11. Kotan, F. Y. (2023). Osmanlı’daki Âdâb-ı Muâşeret Kuralları. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. https://aileokulu.meb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/02/osmanlidaki-adab-i-muhaseret-kurallari.pdf
12. Koçer, H. A. (1994). Türkiye'de modern eğitimin doğuşu. MEB Yayınları.
13. Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam Books.
14. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
15. Turanalp, M. F. (2019). Şarkılarla Dinî ve Ahlakî Değer Aktarımı: Barış Manço Örneği. Bilimname, ( 37), 685–724. https://doi.org/10.28949/bilimname.520307
16. Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı Devleti’nin saray teşkilâtı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
17. Veugelers, W. (2007). Creating critical-democratic citizenship education. Compare, 37(1), 105–119.. https://doi.org/10.1080/03057920601061893