Çocuk Küratörler: Van Müzesi'ndeki Geçici Festival Sergilerinin Çocuk Danışma Kurulu Tarafından Yeniden Kurgulanması

Öz

Bu makale, Türkiye Kültür Yolu Festivalleri kapsamında Van Müzesi'nde açılan Urartu'da Gündelik Yaşam adlı geçici serginin, müze bünyesinde oluşturulan bir Çocuk Danışma Kurulu'nun katkılarıyla nasıl dönüşüm geçirdiğini ele alan bir vaka analizidir. Çalışma, geleneksel küratöryel yaklaşımlara eleştirel bir perspektiften bakarak, çocukların sergi tasarımı, metin yazımı ve etkileşimli öğelerin geliştirilmesine aktif katılımının, serginin erişilebilirliğini, eğitsel değerini ve katılımcılık boyutunu nasıl artırdığını inceler. Çocuklardan alınan geri bildirimlerin, sergi anlatısını zenginleştirdiği ve müzenin toplumsal bağını güçlendirdiği tespit edilmiştir. Bu araştırma, çocuk katılımını merkeze alan küratöryel modellerin, sürdürülebilir müze pratikleri ve kapsayıcı kültür politikaları açısından önemini ortaya koymaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu 4 ortaokulun 12. sınıf öğrencisinden seçilen 12 kişi oluşturmaktadır. Etkinlikleri yapabilme kapasitesine uygun olarak bu yaş grubu seçilmiştir. Araştırma metodolojisi nitel araştırma yöntemi (gözlem, odak grup görüşmeleri, içerik analizi) ile değerlendirme, önceden hipotezleri test etmek ve süreci derinlemesine anlamaya ve katılımcıların perspektiflerini ortaya çıkarmaya yönelik bir metotla ayrıca yarı yapılandırılmış araçlarla yürütülmeye çalışılmıştır. Çağdaş bir müze, sıra dışı ve hedef kitlesi sıradan fertlerden oluşan yani uzman sayılmayan yeni yeni hayatı deneyimlemeye başlayan çocuk bireylerle de yürütülebilen bir sanat sergisinin küratöryel pratiklerle yapılandırılabileceğini ortaya koyabilmektedir. Yanı sıra, bilginin tekelleşmesini reddeden, otoriteyi paylaşan, çocuklar için tarihsel olayları daha anlaşılır kılan ve kültürü herkes için ulaşılan ortak bir müzakere alanına dönüştüren, daha eşitlikçi ve daha hayat dolu bir kamusal alan olma yolunda önemli bir görevi yerine getirmiş olur. Bu makale, Van Müzesi’nde çocuklarla gerçekleştirilen uygulama örneği ile bölgedeki kaçak kazıların ve yasa dışı eser ticaretinin önüne geçmek ayrıca çocukların sanatsal yeteneklerini erken yaşlarda ortaya çıkarmalarına yarayacak pratiklerle istendik yönde olumlu sonuçlarla neticelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sanat Tarihi
• Van Müzesi
• Sergi
• Sanat Yönetimi
• Festival

Child Curators: Reimagining the Temporary Festival Exhibitions at the Van Museum by the Children’s Advisory Board

Öz

This article presents a case study examining how the temporary exhibition Daily Life in Urartu, organized at the Van Museum as part of the Türkiye Culture Route Festivals, was transformed by the contributions of a Children's Advisory Board established at the museum. By critically examining traditional curatorial practices, the study investigates how children's active participation in exhibition design, text development, and the creation of interactive elements enhanced the exhibition's accessibility, educational value, and participatory dimensions. Findings reveal that feedback obtained from children enriched the exhibition narrative and strengthened the museum’s social connection with its audience. This research highlights the significance of child-centered curatorial models for sustainable museum practices and inclusive cultural policies. The study group consisted of 12 children selected from 4 middle schools based on their suitability for participating in the activities. A qualitative research methodology was employed, including observation, focus group interviews, and content analysis. Rather than testing predetermined hypotheses, the study aimed to develop an in-depth understanding of the process and to reveal participants’ perspectives through semi-structured tools. A contemporary museum can demonstrate that an art exhibition may be structured through curatorial practices involving children who are not considered experts but are individuals beginning to experience and interpret life from unique perspectives. Furthermore, such practices reject the monopolization of knowledge, distribute authority, make historical events more understandable for children, and transform culture into a shared space of negotiation accessible to everyone. Through the practical implementation conducted with children at the Van Museum, this study also yielded positive outcomes in preventing illegal excavations and the illicit trade in artifacts in the region, while simultaneously contributing to the development of children's artistic abilities at an early age.

Anahtar Kelimeler

• Art History
• Van Museum
• Exhibition
• Art Management
• Festival

Kaynakça

1. Akmehmet, K. T. & Ödekan, A. (2006). Müze eğitiminin tarihsel gelişimi. İTÜ Dergisi/b Sosyal Bilimler, 3(1), 47-58.
2. Beldan, N. Y. (2021). Küratörün söylemi̇/çağdaş sanat sergilerin de bi̇r praksi̇s analizi. Sanat Tarihi Dergisi, 30(2), 969-989.
3. Beyazova, A. Durmuş, G. & Tüzün, I. (2015). Eğitimde çocuk katılımı: Dünyadan ve Türkiye'den örnekler, İstanbul Bilgi Üniversitesi.
4. Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3, 77-101.
5. Buyurgan, S. & Mercin, L. (2005). Görsel sanatlar eğitiminde müze eğitimi ve uygulamaları. V. Özsoy (Editör). Görsel Sanatlar Eğitimi Derneği Yayınları, 2.
6. Erbay, M. (2000). Plastik sanatlar eğiliminin gelişimi. Boğaziçi Üniversitesi.
7. Erbay, F. (2017). Türkiye’de müzecilik eğitiminin üniversitelerde kurumlaşması. Milli Eğitim Dergisi, 46(214), 105-122.
8. Ergin, G. (2024). Kapsayıcı müze ve dijital destekli kapsayıcı pratikler. Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(2), 496-516.

9. Hein G. E. (2008). Museum education. www.lesley.edu/faculty/ghein/downloads/MuseumEdBlackwelHein.pdf
10. Hooper-Greenhill, E. (1999). Müze ve galeri eğitimi. (Çev. Evren, M. Ö. & Kapçı, E. G) Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
11. Karadeniz, C. & Okvuran, A. (2014). Müzede bir gece: Ankara Üniversitesi öğrencileri ile Çorum Arkeoloji Müzesi'nde müze eğitimi. Ilkogretim Online, 13(3).
12. Karadeniz, C. (2016). Müze eğitiminde çağdaş̧ yaklaşımlar: Kapsayıcı müze ve eğitim. 24. Müze kurtarma kazıları sempozyumu ve 1. Uluslararası Müzecilik Çalıştayı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
13. Özengi, Ö. (2013). 1960 Sonrası kurumsal eleştiri, alternatif kurumsal pratikler ve günümüz koşullarında yeni bir kurum eleştirisinin olanakları. (Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
14. Özer, M. (2018). Okul öncesi dönemde müze ile eğitime ilişkin uzmanların, ailelerin ve öğretmenlerin görüşlerinin değerlendirilmesi, (Yüksek Lisans Tezi), Anadolu Üniversitesi.
15. Sak, N. & Güneröz, C. (2023). Yunanistan’da Müzecilik Çalışmaları ve Müze Eğitimi. Idil Sanat ve Dil Dergisi, 106.
16. İlhan, A.Ç. (2017). Müze eğitim alanında yapılmış tezler. Yaratıcı Drama Dergisi, 12 (2), 93-104.
17. Vergo, P. (1989), The new museology, Reaktion Books
18. Tunalı, İ. (2012). Estetik. Remzi Kitabevi