Mobil Müze (MM) Uygulamasının 10. Sınıf Öğrencilerinin Doğa Bilimleri Öğrenmelerine Etkisi: Tekirdağ Süleymanpaşa Örneği

Öz

Bu araştırma, mobil müze (MM) uygulamasının 10. sınıf öğrencilerinin kayaç, mineral ve fosil bilgisi, müze eğitimi tutumları, deneyimsel öğrenme tercihleri ve doğa bilimlerine yönelik kariyer ilgileri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Kayaç, mineral ve fosil koleksiyonlarından oluşan taşınabilir bir eğitim aracı olarak tasarlanan MM, öğrencilerin doğa bilimleri materyalleriyle doğrudan ve somut biçimde etkileşim kurmasına olanak sağlamıştır. Çalışma, Tekirdağ ilinin Süleymanpaşa ilçesinde bulunan yedi farklı lisede öğrenim gören toplam 873 kişiden oluşan 10. sınıf öğrencisiyle yürütülmüştür. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tek gruplu ön-test ve son-test deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen 15 maddelik 5’li Likert tipi ölçek uygulanmıştır. Ölçek, öğrencilerin kayaç, mineral ve fosil bilgisi, müze eğitimi ve okul dışı öğrenmeye ilişkin tutumları, deneyimsel öğrenme tercihleri ve kariyer ilgilerini ölçmeye yönelik maddelerden oluşmaktadır. Verilerin analizinde Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Mann-Whitney U Testi ve Kruskal-Wallis H Testi kullanılmıştır. Bulgular, MM uygulaması sonrasında 15 maddeden 12’sinde istatistiksel olarak anlamlı değişim olduğunu göstermiştir (p<0.001). S6, S11 ve S13 maddelerinde ise anlamlı farklılık gözlenmemiştir. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı ön-testte α=0.694 ve son-testte α=0.911 olarak hesaplanmıştır. Ön-testte okul türleri arasında bazı maddelerde görülen anlamlı farklılıkların son-testte azalması, MM uygulamasının farklı okul türlerindeki öğrenciler arasında bilgi ve tutum düzeyleri bakımından daha dengeli sonuçlar üretebildiğini göstermektedir. Bu bulgular doğrultusunda, MM uygulamalarının müze olanaklarına erişimi sınırlı okullarda yaygınlaştırılması, doğa bilimleri öğretiminde somut materyal kullanımının arttırılması ve müze eğitiminin okul temelli öğrenme süreçleriyle bütünleştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mobil müze
• Müze eğitimi
• Doğa bilimleri eğitimi
• Deneyimsel öğrenme
• Müzecilik.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında (Başvuru Numarası: 1919B012422927) desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012422927

Etik Beyan

Bu çalışma, TNKÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu tarafından etik açıdan değerlendirilmiş; 29.05.2025 tarihli ve T2025-2554 sayılı toplantı neticesinde 16 numaralı karar ile uygun bulunmuştur. Araştırmanın saha uygulama süreci için ise Süleymanpaşa Kaymakamlığı İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü’nden E-67191001-020-142768194 sayılı “Olur” belgesi ile gerekli izinler alınmıştır. Söz konusu izinler kapsamında, belirlenen okullardaki 10. sınıf öğrencilerine yönelik derslerin aksatılmaması ve gönüllülük esasına dayalı olarak gerçekleştirilmiştir.

Teşekkür

Projeye sağladığı değerli katkılarından dolayı başta TÜBİTAK olmak üzere süreçteki destekleri için Süleymanpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ile TNKÜ Rektörlüğüne teşekkürlerimizi sunarız. Ayrıca, sponsorluk desteğiyle projenin ihtiyaçlarına katkı sunan ARICAN Baskı-Tasarım-Reklamcılık ve ERİNANLAR Gayrimenkul İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.’ye; MM kullanımındaki desteklerinden dolayı ise Salim Karagöz, Yağmur İbiloğlu, Tolga Çakırkaya, Tuğrul Turan Sarı, Çağla Topçuoğlu, Ezgi Güngör, Merve Doğan ve Umut Güven Şahin’e teşekkür ederiz.

The Impact of a Mobile Museum (MM) App on 10th Grade Students’ Learning of Natural Sciences: The Case of Tekirdağ Süleymanpaşa

Öz

This study aims to examine the effects of the mobile museum (MM) application on 10th-grade students’ knowledge of rocks, minerals, and fossils, their attitudes toward museum education, their preferences for experiential learning, and their career interests in the natural sciences. Designed as a portable educational tool consisting of rock, mineral, and fossil collections, the MM enabled students to interact directly and tangibly with natural science materials. The study was conducted with a total of 873 10th-grade students attending seven different high schools in the Süleymanpaşa district of Tekirdağ province. A single-group pre-test and post-test design, one of the quantitative research methods, was used in the study. A 15-item 5-point Likert-type scale developed by the researchers was applied as the data collection tool. The scale consists of items designed to measure students’ knowledge of rocks, minerals, and fossils; their attitudes toward museum education and out-of-school learning; their preferences for experiential learning; and their career interests. The Wilcoxon Signed-Rank Test, Mann-Whitney U Test, and Kruskal-Wallis H Test were used to analyze the data. The results indicated statistically significant changes in 12 out of 15 items following the MM application (p<0.001). No significant differences were observed for items S6, S11, and S13. The scale’s internal consistency coefficient was calculated as α = 0.694 for the pre-test and α = 0.911 for the post-test. The reduction in significant differences observed between school types on certain items in the post-test compared to the pre-test suggests that the MM program can produce more balanced results regarding knowledge and attitude levels among students from different school types. In light of these results, it is recommended that MM applications be expanded in schools with limited access to museum resources, the use of concrete materials in science education be increased, and museum education be integrated with school-based learning processes.

Anahtar Kelimeler

• Mobile museum
• museum education
• science education
• experiential learning
• museology

Destekleyen Kurum

This study was supported by the TÜBİTAK 2209-A University Student Research Projects Support Program (Application Number: 1919B012422927).

Proje Numarası

1919B012422927

Etik Beyan

This study was ethically evaluated by the TNKU Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Committee, which was deemed appropriate by Decision No. 16, following the meeting dated May 29, 2025, and numbered T2025-2554. For the field application process of the research, the necessary permissions were obtained from the District National Education Directorate of the Süleymanpaşa District Governor's Office with the “Approval” document numbered E-67191001-020-142768194. Within the scope of these permissions, the lessons were conducted on a voluntary basis without disrupting the classes of 10th-grade students at designated schools.

Teşekkür

We would like to express our gratitude to TÜBİTAK, primarily and to the Süleymanpaşa District National Education Directorate and TNKU Rectorate for their support throughout the process and their valuable contributions to the project. We would also like to thank ARICAN Printing-Design-Advertising and ERINANLAR Real Estate Construction, Engineering, Industry, and Trade Ltd. Şti. for their sponsorship support, which contributed to the project's needs; We would also like to thank Salim Karagöz, Yağmur İbiloğlu, Tolga Çakırkaya, Tuğrul Turan Sarı, Çağla Topçuoğlu, Ezgi Güngör, Merve Doğan, and Umut Güven Şahin for their support in using MM.

Kaynakça

1. Adıgüzel, Ö. (2019). Müze Eğitimi ve Yaratıcı Drama. Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 1(1), 23-43.
2. Akyüz, G. (2009). Sanayi müzelerinin tarih öğretiminde kullanım durumu: Rahmi M. Koç müzesi örneği. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi.
3. Aslan, N. (2023). Museum learning for the students of secondary schools. Journal of International Museum Education, 5(Special Issue), 161-174. https://doi.org/10.51637/jimuseumed.1366558
4. Ata, B. (2010). Sosyal bilgiler eğitiminde müzelerin önemi. İçinde R. Turan & K. Ulusoy (Ed.), Sosyal bilgilerin temelleri (ss. 191-205). Maya Akademi.
5. Ata, B. (2015). Okul dışı sosyal bilgiler öğretiminde müzeler. İçinde Şimşek, A. & Kaymakçı, S. (Ed.), Okul dışı sosyal bilgiler öğretimi (ss. 171-188). Pegem Akademi.
6. Aydın, E. & Yüksel, İ. (2023). A. Bölüm: topoğrafya ve kayaçlar. İçinde B. Toprak (Ed.), MEB Ortaöğretim coğrafya 10.Sınıf ders kitabı (ss. 45-54). Tutku Yayıncılık.
7. Binekci, Ö. (2023). A bibliographic study on current research in the field of museum education in Türkiye. Journal of International Museum Education, 5(Special Issue), 175-184.
8. Binekci, Ö. & Öner, G. (2019). Benefitting situation of secondary school branch teachers from museums in their courses and their views on the museum and historical place, Journal of International Museum Education, 1(1), 32-49.

9. Burgul Adıgüzel, F. (2023). Müzede Edebiyat Eğitimi Olur mu? Öğretmen Adaylarının Müzede Edebiyat Eğitimi Deneyimi. Journal of International Museum Education, 5("Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye’de Müzecilik ve Müze Eğitimi" Özel Sayısı), 108-125. https://doi.org/10.51637/jimuseumed.1372702
10. Buyurgan, S. & Mercin, L. (2005). Görsel sanatlar eğitiminde müze eğitimi ve uygulamaları. Görsel Sanatlar Eğitimi Derneği Yayınları.
11. Çınar, C., Utkugün, C. & Gazel A.A. (2021). Sosyal Bilgiler Dersinde Sanal Müze Kullanımı Hakkında Öğrenci Görüşleri. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 16, 150-170.
12. Dengiz Uğur, Ö. (2023). Mimarlık Öğrencileri için Müze Eğitimi: Ankara’yı Öğrenmek için Alternatif Bir Program. Journal of International Museum Education, 5, 15-30. https://doi.org/10.51637/jimuseumed.1373640
13. Dinç, E. & Üztemur, S. (2017). Türkiye’de sosyal bilgiler ve tarih eğitiminde müzelerin ve tarihi mekânlardan yararlanmaya yönelik araştırmaların içerik analizi. Milli Eğitim, 214, 61-84.
14. Döger, F.K. & Kurum, M. (2012). Tıp tarihi müzeleri. ADÜ Tıp Fakültesi Dergisi, 13(1), 43-46.
15. Egüz, Ş. & Kesten, A. (2012). Sosyal bilgiler dersinde müze ile eğitimin öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi: Samsun ili örneği. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 81-103.
16. Egüz, Ş. (2020). Sosyal bilgiler dersinde müze eğitimi uygulamalarının öğrenciler üzerindeki etkisi. Milli Eğitim Dergisi, 49(227), 245-270. https://izlik.org/JA56WR78CW
17. Er Tuna, Y. & Kaya, H. (2022). Sosyal bilgiler öğretimi kapsamında müze ve müze eğitimine yönelik yapılmış lisansüstü tezlerinin incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(19), 515-529.
18. Filiz, N. (2010). Sosyal bilgiler öğretiminde müze kullanımı. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi.
19. Geoghegan, H. (2010), Museum Geography: Exploring Museums, Collections and Museum Practice in the UK. Geography Compass, 4: 1462-1476. https://doi.org/10.1111/j.1749-8198.2010.00391.x
20. Gerçek, F. (1999). Türk müzeciliği. Kültür Bakanlığı Yayınları.
21. Gray, D. & Chadwick, A. (2001). Museums: Using Keyworkers to Deliver Lifelong Learning. International Review of Education, 47, 427-441.
22. Gülbetekin, M. (2021a, 19-20 Eylül). Müzelerin Coğrafya Eğitiminde Kullanılması. 2. Uluslararası Bilimsel Çalışmalar Kongresi (UBCAK), Ankara, Türkiye.
23. Gülbetekin, M. (2021b). Coğrafya öğretmenlerinin müzelerin coğrafya eğitiminde kullanılmasına ilişkin görüşleri (Ankara ili örneği). Turkish Studies - Education, 16(4), 1933-1958. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.51549
24. İnce, Z. (2021). Müzelerin coğrafya eğitimine katkısı: İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi. ULAKBİLGE, 9(58), 476-492.
25. Köken, A. H. (2022). Tıp tarihi ve etik eğitiminin bir parçası olarak müze ziyaretleri: Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Tıp Fakültesi örneği. Ahi Evran Medical Journal, 6(3), 224-225.
26. Kömleksiz, F.Ö. (2022). Etkinliklerle müze eğitimi kitabı. Pegem Akademi.
27. Meydan, A. & Akkuş, A. (2014). Sosyal bilgiler öğretiminde müze gezilerinin tarihi ve kültürel değerlerin kazandırılmasındaki önemi. Marmara Coğrafya Dergisi, 29, 402-422.
28. Oğan, O. & Emekli, G. (2022). COVID-19 ile değişen müze deneyimlerinin turizm coğrafyası yaklaşımıyla değerlendirilmesi: Dünya’dan ve Türkiye’den örnekler. Ege Coğrafya Dergisi, 31(2), 337-353. https://doi.org/10.51800/ecd.1175873
29. Okan, B. (2015). Günümüzde müzecilik anlayışı. Sanat ve Tasarım Dergisi, 5(2), 187-198. https://doi.org/10.20488/austd.24699
30. Oruç, S. & Altın, B. N. (2007, 15-17 Kasım). Tarih ve coğrafya eğitiminde müze eğitimi ve yaratıcı drama. I. Ulusal İlköğretim Kongresi, Ankara, Türkiye.
31. Oruç, S. & Altın, B. N. (2008). Müze eğitimi ve yaratıcı drama. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(5), 125-141.
32. Peirce, S. (2016). Making learning mobile: Using mobile technologies to bring GIS into the geography classroom. Teaching Innovation Projects, 6(1). https://ojs.lib.uwo.ca/index.php/tips/article/view/3705
33. Sağ, M. A. (2026). Turizm planlamasında kısa geceleme sorunu: TR52 Bölge Planı incelemesi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 1, 1-21. https://doi.org/10.17123/atad.1733833
34. Sawaya, S. F. & Putnam, R.T. (2015). Bridging the gap: Using mobile devices to connect mathematics to out-of-school contexts. İçinde H. Crompton & J. Traxler (Ed.), Mobile learning and mathematics (ss. 9-19). Routledge.
35. Shapiro, B. R., Hall, R. P. & Owens, D.A. (2017). Developing & using interaction geography in a museum. International Journal of Computer-Supported Collaborative Learning, 12, 377–399. https://doi.org/10.1007/s11412-017-9264-8
36. Stymne, J. (2020). Outdoor learning with mobile technology: A systematic review. IADIS International Journal on WWW/Internet, 18(1). http://www.iadisportal.org/ijwi/papers/202018106.pdf
37. Şahan, M. (2005). Müze ve Eğitim. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(4), 487-501.
38. Tağrikulu, P. & Yılmaz, C. (2021). Öğrencilerin Meslek Seçimi ve Kariyer Planlamalarında Müze ile Eğitimin Rolü ve Önemi. Journal of International Museum Education, 3(1), 1-19. https://doi.org/10.51637/jimuseumed.846747
39. Tanyeli, E.S. (2022). Müzelerden İstifâde (Kadri [Mahmut Sadık], 1311). Journal of International Museum Education, 4(1), 70-78. https://doi.org/10.51637/jimuseumed.1038610
40. Terada, A. (2016). Mobile Museum Boxes Project 2015-16, 2016. The Diversity of Natural History in Mindanao. The University of Tokyo. https://www.um.u-tokyo.ac.jp/mobilemuseum/philippines/MMB_Catalogue.pdf
41. Todino, M. D. & Campitiello, L. (2025). Museum Education. Encyclopedia, 5(1), 3. https://doi.org/10.3390/encyclopedia5010003
42. Turan Güntepe, E., Durukan, Ü.G. & Dönmez Usta, N. (2023). Mobil uygulama destekli okul dışı öğrenme ortamı. Journal of Uludag University Faculty of Education, 36(3), 760-785. https://doi.org/10.19171/uefad.1275375
43. Yavuz, R. (2024). Tıp öğrencileri için tarih laboratuvarları: müzelerin eğitimdeki rolü. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities, 8(29), 1545-1554. https://doi.org/10.5281/zenodo.13384101
44. Yılmaz, K. & Şeker, M. (2011). İlköğretim öğrencilerinin müze gezilerine ve müzelerin sosyal bilgiler öğretiminde kullanılmasına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 3(1), 21-39. https://izlik.org/JA63SA65PS
45. Yılmaz, K., & Şeker, M. (2011). İlköğretim öğrencilerinin müze gezilerine ve müzelerin sosyal bilgiler öğretiminde kullanılmasına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 3(9), 21-39. https://izlik.org/JA63SA65PS
46. Yumak, S. & Güneröz, C. (2023). Müze eğitiminde yeni teknolojilerin kullanımı ve kazanımlar. Journal of International Museum Education, 5(Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye’de Müzecilik ve Müze Eğitimi Özel Sayısı), 62-77. https://doi.org/10.51637/jimuseumed.1376981