Eğitimde Finansal Okuryazarlık Üzerine Yapılmış Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, eğitimde finansal okuryazarlık üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesidir. Araştırma kapsamında, Türkiye’de eğitim alanında finansal okuryazarlık konusuyla ilgili hazırlanmış lisansüstü tezler; türleri (yüksek lisans/ doktora), yayın yılları, kullanılan yöntem, çalışma grubu, veri toplama araçları ve veri analiz teknikleri açısından detaylı bir şekilde incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma kullanılarak gerçekleştirilmiş olup veriler doküman incelemesi yoluyla toplanmıştır. Araştırmada Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖK Tez Merkezi) veri tabanında "finansal okuryazarlık" ve "eğitim" anahtar kelimeleri kullanılarak 29 lisansüstü tez analiz edilmiştir. Araştırma verileri betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Çalışma sonucunda, en çok yüksek lisans tezinin hazırlandığı, tezlerin yayınlandığı yıllarda belirgin bir yoğunlaşma olmadığı ve veri grubunun çoğunlukla ortaokul öğrencilerinden oluştuğu tespit edilmiştir. Ayrıca incelenen lisansüstü tezlerde, veri toplama araçlarından en fazla başarı testinin tercih edildiği ve yöntem açısından nicel çalışmaların daha çok kullanıldığı görülmüştür. Bununla birlikte araştırma deseni olarak deneysel desen ve tarama desenlerinin daha sık tercih edildiği bulgusuna varılmıştır. Veri analiz yöntemleri açısından, nicel verilerin analizinde çoğunlukla fark testleri, nitel verilerin çözümlenmesinde ise betimsel analiz kullanılmıştır. Lisansüstü tezler konu olarak incelendiğinde bu araştırmalarda finansal okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesinin ve finansal okuryazarlığın öğretim programlarındaki yerinin ele alındığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim
• Finansal okuryazarlık
• Lisansüstü tez

An Analysis of Graduate Theses on Financial Literacy in Education

Abstract

The aim of this study is to examine master's and doctoral theses on financial literacy in education. Within the scope of the study, master's and doctoral theses prepared in Turkey about financial literacy in education were examined in detail in terms of their types (master's/doctoral), publication years, methods used, study groups, data collection tools, and data analysis techniques. The research was conducted using qualitative research approach, and data were collected through document analysis. In the study, 29 graduate theses were analyzed using the keywords “financial literacy” and “education” in the Higher Education Council National Thesis Center (YÖK Thesis Center) database. The research data were analyzed using descriptive analysis methods. The study found that most of the theses were master's theses, that there was no significant concentration in the years the theses were published, and that the data group consisted mostly of middle school students. Furthermore, it was observed that achievement tests were the most preferred data collection tool in the examined postgraduate theses and that quantitative studies were more frequently used in terms of methodology. In addition, it was found that experimental and survey designs were more frequently preferred as research designs. In terms of data analysis methods, inferential statistical tests were mostly used in the analysis of quantitative data, while descriptive analysis was used in the analysis of qualitative data. When the master's theses were examined by subject, it was determined that these studies addressed the determination of financial literacy levels and the place of financial literacy in teaching programs.

Keywords

• Education
• Financial literacy
• Graduate thesis

Kaynakça

1. Adalar, H. & Ata, B. (2021). Alanla ilişkilendirilmiş finansal okuryazarlık eğitimi modelinin sosyal bilgiler öğretmen adaylarının finansal okuryazarlıkları ve finansal tutumlarına etkisi. Journal of History School, 52, 2266-2304. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.50765
2. Arık, R. S., & Türkmen, M. (2009). Eğitim bilimleri alanında yayımlanan bilimsel dergilerde yer alan makalelerin incelenmesi. I. Uluslararası Türkiye Eğitim Araştırmaları Kongresi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
3. Aşıcı, M. (2009). Kişisel ve sosyal bir değer olarak okuryazarlık. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(17), 9-26.
4. Ay, T. S., & Yavuz, Ü. (2016). Sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersinde okuryazarlık becerilerini kazandırmaya yönelik gerçekleştirdikleri uygulamalar. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 6(2), 31-63.
5. Bağcı, H., & Arabacı, S. M. (2019). Finansal okuryazarlık düzeyinin ve finansal okuryazarlığı etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 7(3), 68–88. https://doi.org/10.15295/bmij.v7i3.1232
6. Başol, G. (2008). Bilimsel araştırma süreci ve yöntem. Kılıç, O. ve Cinoğlu, M. (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri (s.113-143) içinde, İstanbul: Lisans Yayıncılık.
7. Çelikten, L. (2020). Marmara finansal okuryazarlık programı’nın geliştirilmesi ve ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin finansal okuryazarlık becerilerine etkisinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
8. Çetin, E., & Kızılaslan, A. T. (2024). Dijital okuryazarlığın finansal okuryazarlığa etkisi. Econder Uluslararası Akademik Dergi, 8(2), 210–227.

9. Demirez, D. (2023). Finansal okuryazarlık: Lisansüstü tezlerin içerik analizi (2010-2022). Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(1), 151-168.
10. Dolaşık, G. (2024). Z kuşağı öğrencilerinin finansal okuryazarlık yeterliliklerine ilişkin bir araştırma: Karaman ili örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
11. Er, F., Temizel, F., Özdemir, A., & Sönmez, H. (2014). Lisans eğitim programlarının finansal okuryazarlık düzeyine etkisinin araştırılması: Türkiye örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(4), 113-125. https://doi.org/10.18037/ausbd.00957
12. Er, T. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının finansal okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
13. Erdem, C. (2018). Medya okuryazarlığı araştırmalarında eğilimler: Lisansüstü tezlere yönelik bir içerik analizi. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 11(4), 693-717. https://doi.org/10.30831/akukeg.390260
14. Ertem, İ. S. (2014). Okuma yazma öğretiminde teknolojinin rolü: gelişmeler, yaklaşımlar, sorunlar ve yeni okuryazarlık. Okuma Yazma Eğitimi ve Teknoloji, 1-16.
15. European Comission (2007). ‘‘Survey of Financial Literacy Schemes in the EU’’, http://ec.europa.eu/internal_market/finservicesretail/capability/index_en.htm#maincontentSec2
16. Fisch, J. E., Lusardi, A., & Hasler, A. (2019). Defined contribution plans and the challenge of financial illiteracy. Cornell Law Review, 105, 741-796.
17. Fo-der (2025). https://www.fo-der.org/ adresinden 16.05.2025 tarihinde alınmıştır.
18. Gök, N., Yıldırım, T., Gök, S., & Yıldırım, K. (2024). Çocuklara yönelik finansal okuryazarlık farkındalık programının çocukların finansal okuryazarlık düzeylerine etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(3), 674–689. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1512509
19. Göktaş, B., & Erdem, R. (2006), Sağlık yönetimi alanında yapılan tezlerin profili. Fırat Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 1(1), 53-63.
20. Güleç, S., & Hüdavendigar, M. N. (2020). Sosyal bilgiler eğitimi alanında okuryazarlık becerisi başlığında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, Özel Sayısı, 24-36.
21. Güvenç, H. (2017). Öğretim programlarında finansal okuryazarlık. İlköğretim Online, 16(3), 935–948. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.330233
22. Hastings, J. S., Madrian, B. C., & Skimmyhorn, W. L. (2013). Financial literacy, financial education, and economic outcomes. Annual Review of Economics, 5(1), 347-373.
23. Holzmann, R. (2010). Bringing financial literacy and education to low and middle ıncome countries: the need to review, adjust and extend current wisdom. World Bank Social Protection Discussion, https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/27828
24. Jayaraman, J. D., & Jambunathan, S. (2018). Financial literacy among high school students: Evidence from India. Citizenship, Social and Economics Education, 17(3), 168-187.
25. Keller, K., LeBeau, C., Malafi, E., & Spackman, A. (2015). Meeting the need for library-based financial literacy education. Reference and User Services Quarterly, 54(3), 47-51.
26. Kul, B., Özoğlu, M., & Sarıca, Ö. (2023). Türkiye’de finansal okuryazarlık: Ortaöğretim kademesindeki öğretim programlarının finansal okuryazarlık açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(1), 137-172. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1309148
27. Kuşçu, F. N., & Yılmaz, F. Ö. (2022). Finansal okuryazarlığın girişimcilik üzerine etkisi: Üniversite öğrencileri üzerinde bir araştırma. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 55–81. https://doi.org/10.52736/ubeyad.1137949
28. Mete, G. (2020). Türkiye'de okuryazarlık: Lisansüstü tezlerin içerik analizi, The Journal of Social Sciences, 7(46), 194-206. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.40214
29. Miles, M.B. & Huberman, A.M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage
30. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. Ankara. Erişim adresi: http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=354
31. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif modeli okuryazarlık becerileri. Ankara. Erişim adresi: https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/okuryazarlik-becerileri
32. Morgan, P. J., & Trinh, L. Q. (2019a). Determinants and impacts of financial literacy in the Lao PDR (ADBI Working Papers Series, No. 928). Tokyo, Japan: Asian Development Bank Institute. https://www.adb.org/publications/determinants-and-impacts-financial-literacy-lao-pdr
33. Ping, L. (2014). APEC guidebook on financial and economic literacy in basic education. Asia-Pacific Economic Cooperation Secretariat Human Resources Development Working Group.
34. Sağlamgöncü, A. (2023). Sosyal Bilgiler Eğitiminde Okuryazarlık: Lisansüstü Eğitimde Gerçekleştirilen Okuryazarlık Araştırmaları. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 253-276. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1160115
35. Sarıgül H., (2020). Türkiye’de finansal okuryazarlık alanında yazılan lisansüstü tezlerin içerik analizi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 10(1), 153-165. https://doi.org/10.5961/jhes.2020.377
36. Solmaz, E. B. (2025). Avustralya ve Kanada’nın finansal okuryazarlık öğretim programlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi- Cerrahpaşa.
37. Şakiroğlu, Y. (2021). Görsel okuma/görsel sunu ve görsel okuryazarlık becerileriyle ilgili yapılan lisansüstü çalışmaların analizi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 103-119. https://doi.org/10.48066/kusob.935691
38. Taş, Ö. T. (2019). TR83 bölgesindeki üniversitelerin iktisadi ve idari bilimler fakültesi öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeylerinin karşılaştırması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
39. Uzun, Y., & Çelik, G. (2020). Akademisyenlerin okuryazarlık algısındaki değişimler, Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(22), 1134-1156.
40. Ünlüer, G. (2023). Sosyal bilgiler dersinde finansal okuryazarlık becerisinin etkinlikler yoluyla kazandırılmasına ilişkin eylem araştırması. International Journal of Humanities and Education (IJHE), 7(15), 277–303.
41. Van Rooij, M.C.J., Lusardi, A., & Alessie, R. (2011). Financial literacy and stock market participation. Journal of Financial Economics, 101(2),449-472.
42. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.