Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Veri Okuryazarlığı Beceri Testinin Geliştirilmesi

Öz

Gelişen ve değişen dünyada yaşanan hızlı teknolojik gelişmeler, veri okuryazarlığı gibi yeni becerilerin kazanılmasını zorunlu kılmaktadır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli de öğrencilerin bu tür becerileri edinmelerini ve kullanmalarını hedeflemektedir. Bu becerilerin eğitim süreçlerinde ne düzeyde kazanıldığının belirlenebilmesi ise geçerli ve güvenilir ölçme araçlarının geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Alanyazın incelendiğinde veri okuryazarlığına yönelik çalışmaların çoğunlukla uyarlama ve ölçek geliştirme çalışmalarından oluştuğu görülmüş bu durum beceriyi doğrudan ölçen bir test geliştirilmesini gerekli hale getirmektedir. Bu araştırmada, ortaokul öğrencilerine yönelik geçerli ve güvenilir bir veri okuryazarlığı beceri testi geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, genel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde olasılıksız örnekleme yöntemlerinden kolayda örnekleme kullanılmıştır. Bu kapsamda araştırmacının erişim sağlayabildiği ortaokul öğrencilerinden veri toplanmıştır. Elde edilen veriler madde güçlük indeksleri, madde ayırt edicilik indeksleri ve bağımsız örneklem t-testi ile analiz edilmiştir. Yapılan madde analizleri sonucunda zayıf olduğu belirlenen 7 madde testten çıkarılmıştır. Kalan maddeler üzerinden yapılan hesaplamalarda testin ortalama madde güçlük indeksinin 0,53 genel ayırt edicilik indeksinin 0,50 ve Cronbach Alpha güvenirlik katsayısının 0,87 olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bağımsız örneklem t-testi sonuçları, testte yer alan tüm maddelerin alt ve üst grupları ayırt etme gücünün istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir (p < .001). Sonuç olarak veri okuryazarlığı beceri testi 25 maddeden oluşan nihai hâline ulaşmıştır. Geliştirilen testin, öğrencilerin veri okuryazarlığı becerilerini belirlemede ve öğretim sürecinin etkililiğini değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Veri okuryazarlığı
• Veri okuryazarlığı becerisi
• Beceri testi
• Test geliştirme
• Ortaokul öğrencileri.

Development of a Data Literacy Skills Test for Middle School Students

Öz

Rapid technological developments in the evolving and changing world have made it necessary to acquire new skills such as data literacy. The Türkiye Century Education Model also aims for students to acquire and use such skills. Determining the extent to which these skills are acquired during educational processes requires the development of valid and reliable measurement tools. A review of the literature revealed that studies on data literacy mostly consist of adaptation and scale development studies, which highlights the need for the development of a test that directly measures this skill. Therefore, this study aimed to develop a valid and reliable data literacy skills test for middle school students. The study was conducted using a general survey model. Convenience sampling, one of the non-probability sampling methods, was used to determine the study group. In this context, data were collected from middle school students who were accessible to the researcher. The obtained data were analyzed using item difficulty indices, item discrimination indices, and an independent samples t-test. As a result of the item analyses, seven items identified as weak were removed from the test. Calculations based on the remaining items indicated that the average item difficulty index of the test was 0.53, the overall discrimination index was 0.50, and the Cronbach’s alpha reliability coefficient was 0.87. In addition, the results of the independent samples t-test showed that all items in the test significantly discriminated between the lower and upper groups (p < .001). Consequently, the data literacy skills test reached its final form consisting of 25 items. It can be concluded that the developed test is a valid and reliable measurement tool that can be used to determine students’ data literacy skills and evaluate the effectiveness of the instructional process.

Anahtar Kelimeler

• Data literacy
• Data literacy skills
• Skills test
• Test development
• Middle school students

Kaynakça

1. Baykul, Y. (2000). Eğitimde ve psikolojide ölçme: klasik test teorisi ve uygulaması. ÖSYM Yayınları
2. Biçici, F. (2023). Eğitsel veri okuryazarlığı yeterlik algısı ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması (Tez No. 828682) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. Boels, L., Bakker, A., Van Dooren, W., & Drijvers, P. (2025). Secondary school students’ strategies when interpreting histograms and case-value plots: An eye-tracking study. Educational Studies in Mathematics, 118(3), 479–503. https://doi.org/10.1007/s10649-024-10351-3
4. Boote, S. K. (2014). Assessing and understanding line graph interpretations using a scoring rubric of organized cited factors. Journal of Science Teacher Education, 25(3), 333-354.
5. Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (16. bs). Pegem Akademi Yayıncılık. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage.
6. Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.https://doi.org/10.1007/BF02310555
7. DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). SAGE Publications. Duygulu, A., Doğan, S., & Yıldız, S. (2025). Data literacy at school: A scale development study. Journal of Theoretical Educational Sciences, 18(1), 106–130. https://doi.org/10.30831/akukeg.1472451
8. Güler, H. K., & Didiş Kabar, M. G. (2021). Ortaokul öğrencilerinin istatistiksel grafikleri okuma ve yorumlama düzeylerinin incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 10(1), 23-52. https://doi.org/10.30703/cije.677238

9. Kim, J., Hong, L., & Yoon, A. (2025). University students' self-assessment of data literacy: A validation study. PLoS ONE, 20(4), e0322104. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0322104
10. Koçak, Y. E., & Ateş, V. (2024). Lisansüstü öğrenciler için veri okuryazarlığı becerileri ölçeği uyarlama çalışması. Bilgi Dünyası, 25(2), 382–409. https://doi.org/10.15612/bd.2024.786
11. Locoro, A., Golia, S., & Falessi, D. (2025). DRIVE-T: A methodology for discriminative and representative data viz item selection for literacy construct and assessment [Preprint]. arXiv. https://arxiv.org/abs/2508.04160
12. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. https://tymm.meb.gov.tr/
13. Mund, S. (2022). Defining and measuring data literacy for the 21st century (doctoral dissertation). New York University
14. Naillioğlu Kaymak, M., & Doğan, E. (2023). Veri okuryazarlığı ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması. Trakya Eğitim Dergisi, 13(2), 1282-1297.
15. OECD. (2019). PISA 2018 results (Volume I): What students know and can do. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5f07c754-en
16. Öz, S., & Özdemir, A. (2022). Validity and reliability study on the development of Data Literacy Scale for Educators. International Journal of Contemporary Educational Research, 9(3), 649-661. https://doi.org/10.33200/ijcer.1079774
17. Pallauta, J. D., Arteaga, P., & Garzón-Guerrero, J. A. (2021). Secondary school students’ construction and interpretation of statistical tables. Mathematics, 9(24), 3197. https://doi.org/10.3390/math9243197
18. Pratama, M. A., Supahar, Lestari, D. P., Sari, W. K., Putri, T. S. Y., & Adiatmah, V. A. K. (2020). Data literacy assessment instrument for preparing 21st century skills: A preliminary study. Journal of Physics: Conference Series, 1440(1), 012085. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1440/1/012085
19. Ridsdale, C., Rothwell, J., Smit, M., Ali-Hassan, H., Bliemel, M., Irvine, D., Kelley, D., Matwin, S., & Wuetherick, B. (2015). Strategies and best practices for data literacy education: Knowledge synthesis report. Dalhousie University. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.1922.5044
20. Saidi, S. S., & Siew, N. M. (2019). Assessing students’ understanding of the measures of central tendency and attitude towards statistics in rural secondary schools. International Electronic Journal of Mathematics Education, 14(1), 73-86. https://doi.org/10.12973/iejme/3968
21. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson. Tekin, H. (2010). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (20. Baskı). Yargı Yayınevi
22. Wolff, A., Gooch, D., Montaner, J. J. C., Rashid, U., & Kortuem, G. (2016). Creating an understanding of data literacy for a data-driven society. The Journal of Community Informatics, 12(3), 9–26. https://doi.org/10.15353/joci.v12i3.3275
23. Yeom, S. (2025). Literature review on the competencies of data literacy for middle-grade learners. IASSIST Quarterly, 49(1), 1–21. https://doi.org/10.29173/iq1123
24. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. güncellenmiş ve geliştirilmiş baskı). Seçkin Yayıncılık.