TR
EN
Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi
Öz
Amaç: Bu makale, psikolojide toplumsal cinsiyet çalışmalarının tarihsel olarak kapsamlı bir incelemesini sunarak, bu kavram üzerindeki sömürgeci etkilerin varlığını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Yöntem: Bu amaç doğrultusunda, psikoloji alanındaki toplumsal cinsiyet çalışmalarında geliştirilmiş olan kuramsal yaklaşımların sömürgesizleştirici bir incelemesi yapılmıştır. İlk olarak, toplumsal cinsiyete dair biyolojik ve sosyal inşacı bakış açılarını içeren geleneksel yaklaşımlar ele alınmış ve bu yaklaşımların, özellikle sömürgeci önyargılar ve farklı deneyimlerin dışlanması açısından sınırlılıkları tartışılmıştır. Ardından feminist, kesişimsel ve sömürgesizleştirici bakış açıları olmak üzere üç eleştirel yaklaşım incelenerek, bu yaklaşımların toplumsal cinsiyetin daha kapsayıcı bir şekilde anlaşılmasına sunduğu katkılar ele alınmıştır. Feminist bakış açısının geleneksel erkek odaklı görüşleri eleştirmesi, kesişimsel bakış açısının birbiriyle kesişen sosyal kimliklerin karmaşıklığını ele alması ve sömürgesizleştirici bakış açısının Batı merkezci bulguların evrenselliğini sorgulayarak yerli ve çoğunluk dünyasını temel alan bakış açılarının gerekliliğini vurgulaması üzerinde durulmuştur. Bununla birlikte, eleştirel bakış açıları arasındaki farklılıklar da vurgulanmıştır.
Bulgular: Eleştirel yaklaşımlar sayesinde, toplumsal cinsiyet ile ilgili günümüz psikolojik araştırmalarında birtakım ilerlemeler görülmesine rağmen, sömürgeci etkilerin halen varlığını sürdürdüğü ve bu konuda daha fazla gelişmeye ihtiyaç olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, araştırmaların çeşitli örneklem gruplarını ve araştırmacıları içerecek şekilde genişletilmesi, çalışmalardaki epistemolojik önyargıların giderilmesi ve kuramsal ve metodolojik yaklaşımlara çoğunluk dünyasının bakış açılarının entegre edilmesi önerilmektedir. Bunun, hem toplumsal cinsiyet çalışmalarında bilimsel ilerleme açısından hem de toplumsal cinsiyet meselelerine yönelik geliştirilen çözümler açısından önemli olduğu, mesleki tercihler örneği üzerinden gösterilmektedir.
Sonuç: Sonuç olarak, psikolojik araştırmalarda toplumsal cinsiyete ilişkin, farklılıklara daha duyarlı ve yerel olarak daha geçerli bir anlayışa ulaşmak için sömürgesizleştirilmeye duyulan ihtiyacın devam ettiği vurgulanmıştır.
Özgünlük: Bu çalışma, toplumsal cinsiyet kavramının psikolojik açıdan ele alınmasına dair kapsamlı bir inceleme sunarak, Batı merkezli yaklaşımların sınırlılıklarını eleştirel bir şekilde ortaya koymakta ve sömürgesizleştirici bakış açısının gerekliliğini vurgulamaktadır. Toplumsal cinsiyet çalışmaları örneği üzerinden geleneksel ve eleştirel yaklaşımları bir arada değerlendirerek, farklı yaklaşımların güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyması ve sömürgesizleştirme yolunda kavramsal ilerlemenin nasıl sağlanabileceğini göstermesiyle literatüre önemli ve özgün bir katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışmanın tüm hazırlanma süreçlerinde etik kurallara uyulduğunu yazarlar beyan eder. Aksi bir durumun tespiti halinde Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi’nin hiçbir sorumluluğu olmayıp, tüm sorumluluk çalışmanın yazarlarına aittir. İlgili çalışmada etik kurul izni gerekmemektedir.
Kaynakça
- Abo-Zena, M. M., Jones, K. & Mattis, J. (2022). Dismantling the master’s house: decolonizing “Rigor” in psychological scholarship. Journal of Social Issues, 78(2), 298-319. doi: 10.1111/josi.12519
- Adams, G., Dobles, I., Gómez, L. H., Kurtiş, T. & Molina, L. E. (2015). Decolonizing psychological science: introduction to the special thematic section. Journal of Social and Political Psychology, 3(1), 213-238. doi: 10.5964/jspp.v3i1.564
- Adams, G., Gómez Ordóñez, L., Kurtiş, T., Molina, L. E. & Dobles, I. (2017). Notes on decolonizing psychology: from one special issue to another. South African Journal of Psychology, 47(4), 531-541. doi: 10.1177/0081246317738173
- Alam, S. (2008). Majority world: challenging the West’s rhetoric of democracy. Amerasia Journal, 34(1), 88-98. doi: 10.17953/amer.34.1.l3176027k4q614v5
- Ansara, Y. G. & Hegarty, P. (2012). Cisgenderism in psychology: pathologising and misgendering children from 1999 to 2008. Psychology & Sexuality, 3(2), 137-160. doi: 10.1080/19419899.2011.576696
- Appiah, K. A. (2020). The case for capitalizing the B in Black. Erişim adresi: https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/06/time-to-capitalize-blackand-white/613159/
- Arnett, J. J. (2016). The neglected 95%: why American psychology needs to become less American. American Psychologist, 63(7), 602-614. doi: 10.1037/0003-066x.63.7.602
- Ashraf, A. & Kennedy-Pipe, C. (2022). Woman, war, and the politics of emancipation in Afghanistan. LSE Public Policy Review, 2(3). doi: 10.31389/lseppr.58
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Cinsiyet Psikolojisi, Kişilik ve Bireysel Farklılıklar, Kültürel Psikoloji, Kültürlerarası Psikoloji, Politik Psikoloji, Sosyal Psikoloji
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
25 Nisan 2025
Gönderilme Tarihi
20 Ağustos 2024
Kabul Tarihi
26 Mart 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 16 Sayı: 1
APA
Gül, D., & Albayrak Aydemir, N. (2025). Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 287-298. https://doi.org/10.54558/jiss.1536500
AMA
1.Gül D, Albayrak Aydemir N. Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi. ÇAKÜ SBED. 2025;16(1):287-298. doi:10.54558/jiss.1536500
Chicago
Gül, Doğa, ve Nihan Albayrak Aydemir. 2025. “Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16 (1): 287-98. https://doi.org/10.54558/jiss.1536500.
EndNote
Gül D, Albayrak Aydemir N (01 Nisan 2025) Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16 1 287–298.
IEEE
[1]D. Gül ve N. Albayrak Aydemir, “Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi”, ÇAKÜ SBED, c. 16, sy 1, ss. 287–298, Nis. 2025, doi: 10.54558/jiss.1536500.
ISNAD
Gül, Doğa - Albayrak Aydemir, Nihan. “Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16/1 (01 Nisan 2025): 287-298. https://doi.org/10.54558/jiss.1536500.
JAMA
1.Gül D, Albayrak Aydemir N. Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi. ÇAKÜ SBED. 2025;16:287–298.
MLA
Gül, Doğa, ve Nihan Albayrak Aydemir. “Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 16, sy 1, Nisan 2025, ss. 287-98, doi:10.54558/jiss.1536500.
Vancouver
1.Doğa Gül, Nihan Albayrak Aydemir. Psikolojide Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarının Sömürgesizleştiricilik Açısından Tarihi Bir Değerlendirmesi. ÇAKÜ SBED. 01 Nisan 2025;16(1):287-98. doi:10.54558/jiss.1536500