Yerel Zeytin Çeşitlerindeki Pomolojik Değişimlerin Farklı Hasat Zamanlarında Belirlenmesi

Öz

Zeytin (Olea europaea L.) yağ üretiminde kullanılan önemli bir meyve türüdür ve antik çağlardan bu yana tarımı yapılmaktadır. Türkiye yerel zeytin çeşitleri bakımından zengindir ve yerel zeytinlerin özelliklerinin belirlenmesi gerekmektedir. Mevcut çalışmada beş zeytin çeşidinin (Çekişte, Memecik, Yamalak sarısı, Eşek zeytini, Gemlik) meyve gelişimi boyunca 5 farklı hasat dönemindeki (H1-H5) pomolojik özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Zeytin çeşitlerine ait meyveler, Aydın'daki bir meyve bahçesinden 2019 yılının Temmuz-Kasım tarihleri arasında birer aylık aralıklarla toplanmıştır. Meyve gelişimi ve olgunlaşması boyunca 10 pomolojik özellik (meyve eni ve boyu, çekirdek eni ve boyu, meyve ve çekirdek ağırlığı, meyve eti ağırlığı, et/çekirdek oranı, meyve eti sertliği ve meyve nem içeriği) incelenmiştir. Tüm pomolojik özellikler hasat dönemleri ve çeşitler arasında önemli farklılıklar göstermiştir. Çeşitlerin meyve olgunlaşma indeksleri zamanla artmış fakat çeşitler arasındaki değişim seviyeleri farklı olmuştur. Zeytin çeşitlerinin meyve gelişim dönemleri boyunca meyve boyu ve eni, meyve ağırlığı, çekirdek boyu ve eni, meyve eti ağırlığı ve et/çekirdek oranı önemli ölçüde artarken, meyve eti sertliği ve meyve su içerikleri ise azalmıştır. Çekirdek ağırlığı H1-H3 hasat dönemlerinde artmış ancak meyve gelişiminin sonraki aşamalarında önemli bir değişim göstermemiştir. Zeytin çeşitlerinin çekirdek sertleşme döneminden başlayarak meyve gelişim ve olgunlaşma dönemleri boyunca devam eden önemli fizyolojik değişikliklerin meydana geldiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Meyve kalitesi
• Olea europea
• zeytin meyvesi
• zeytin çekirdeği

Determination of Pomological Changes in Local Olive Varieties at Different Harvest Times

Öz

Olive (Olea europaea L.) is an important oil producing fruit species and it has been cultivated since ancient times. Turkey is rich in local olive varieties and it is necessary to determine their pomological parameters. The aim of the present study was to determine the pomological characteristics of five olive varieties (Çekişte, Memecik, Yamalak sarısı, Eşek zeytini, Gemlik) at five harvest periods (H1-H5) throughout the fruit development period. Olives were collected from an orchard in Aydın at monthly intervals between July and November 2019. During fruit development and ripening, 10 pomological variables (fruit width and length, seed width and length, fruit and seed weight, flesh weight, flesh/seed ratio, flesh firmness and fruit moisture content) were measured. All pomological variables exhibited significant differences between harvest periods and varieties. While fruit ripening indices of the varieties increased over time, level of change differed among the varieties. During fruit ripening of olive varieties, fruit length and width, fruit weight, seed length and width, fruit flesh weight and flesh/seed ratio increased significantly, while flesh firmness and fruit water contents decreased. Seed weight increased between H1-H3 periods, but it did not show a significant change at the later stages of fruit development. These results show that important physiological changes occur starting from the pit hardening of the olive varieties and continue throughout the fruit growth and ripening.

Anahtar Kelimeler

• Fruit quality
• Olea europea
• olive fruit
• olive seed

Teşekkür

We thank Hande Özçetin for allowing us to harvest the olives used in the study. We are grateful to the Council of Higher Education for financial support to Sercan Önder under 100/2000 fellowship program.

Kaynakça

1. Anonymous, 2021. Tarım Ürünleri Piyasa Raporu Zeytinyağı: Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü,https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20Tar%C4%B1m%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20Piyasalar%C4%B1/2021-Ocak%20Tar%C4%B1m%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20Raporu/Zeytinya%C4%9F%C4%B1,%20Ocak%202021,%20Tar%C4%B1m%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20Piyasa%20Raporu.pdf (Date of access: 10 July 2021).
2. Arsel AH, Sefer, F, 2010. Zeytincilik Araştırma Enstitüsünde Geçmişten Günümüze Genetik ve Islah Çalışmaları. Zeytin Bilimi, 1: 39-42.
3. Arslan D, 2012. Physico-Chemical Characteristics of Olive Fruits of Turkish Varieties from the Province of Hatay. Grassas Y Aceities, 63: 158-166.
4. Arslan D, Karabekir Y, Schreiner M, 2013. Variations of Phenoliccompounds, Fatty Acids and Some Qualitative Characteristics of Sarıulak Olive Oil as Induced by Growing Area. Food Research International, 54: 1897-1906.
5. Caran D, 2004. Zeytinde Hasat ve Zeytin Yetiştiriciliği Kursu. T.C. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, İzmir.
6. Çevik S, Özkan G, Kıralan M, Bayrak A, 2013. Effects of Harvest Time on Physicochemical Quality Parameters, Oxidation Stability and Volatile Compounds of Extra Virgin Olive Oil. Acta Alimentaria, 42: 1-12.
7. Çolak AM, Çulha H, 2020. The Importance and Position of Manisa Province in Olive Growing of Turkey. Journal of Agriculture and Veterinary Science, 13: 27-35.
8. Criado NM, Morello JR, Motilva MJ, Romero MP, 2004. Effects of Growing Area on Pigment and Phenolic Fractions of Virgin Olive Oils of the Arbequina Variety in Spain. Journal of American Oil Chemists Society, 81: 633-640.

9. Di Vaio C, Nocerino S, Paduanob A, Sacchib R, 2012. Influence of Some Environmental Factors Ondrupe Maturation and Olive Oil Composition. Journal of the Science of Food and Agriculture, 93: 1134-1139.
10. Efe R, Soykan A, Cürebal İ, Sönmez S, 2013. Dünyada, Türkiye'de, Edremit Körfezi Çevresinde Zeytin ve Zeytinyağı. Edremit Belediyesi Kültür Yayınları No:7.
11. Efe R, Soykan A, Sönmez S, Cürebal İ, 2009. Sıcaklık Şartlarının Türkiye'de Zeytinin (Olea europaea L. subsp. europaea) Yetişmesine, Fenolojik ve Pomolojik Özelliklerine Etkisi. Ekoloji, 18: 17-26.
12. FAOSTAT, 2021. Statistical database. http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC (Date of access: 10 July 2021).
13. Gümüşoğlu G, Ahmet İ, Güzel E, 2006. Domat ve Gemlik Zeytin Çeşitlerinde Bazı Fiziksel Özelliklerinin Olgunlaşma Periyodu Süresince Değişimi. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 2: 239-244.
14. Gündoğdu MA, Kaleci N, Nergis O, Doğan E, 2016. Farklı Zaman Periyotlarında Hasat Edilen Bazı Yabancı Kökenli Zeytin Çeşitlerinin Pomolojik ve Bazı Biyokimyasal Karakterlerindeki Değişimlerin Saptanması. Zeytin Bilimi, 6: 61-67.
15. Kailis SG, 2017 Olives. In: Thomas B, Murphy DJ, Murray BG (Eds.), Encyclopedia of Applied Plant Sciences (Second Edition). Academic Press, pp. 236-245.
16. Kaleci N, Gündoğdu MA, Doğan E, Nergis O, 2016. Bazı Yabancı Kökenli Zeytin Çeşitlerinin Olgunlaşma Süresince Pomolojik ve Bazı Biyokimyasal Özelliklerindeki Değişimlerin Incelenmesi. Zeytin Bilimi, 6: 119-124.
17. Karagöz SG, Yılmazer M, Özkan G, Carbonell-Barrachina AA, Kıralan M, Ramadan MF, 2017. Effect of Cultivar and Harvest Time on C6 and C5 Volatile Compounds of Turkish Olive Oils. European Food Research and Technology, 243: 1193-1200.
18. Kaya H, Sefer F, Mete N, Çetin Ö, Hakan M, Güloğlu U, Uluçay N, Gürbüz M, Savran MK, 2015. Türkiye Zeytin Çeşitleri Kataloğu. Zeytin Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ISBN 978-605-9175-04-3, pp. 197. İzmir-Türkiye.
19. Keçeli TM, 2013. Influence of Time of Harvest on ‘Adana Topağı’, ‘Gemlik’ Olives, Olive Oil Properties and Oxidative Stability. Journal of Food and Nutrition Reserch, 1: 52-58.
20. Küçükyaşar S, Pazır F, 2019. Organik ve Konvansiyonel Memecik Çeşidi Yeşil Zeytinler Arasındaki Fiziksel, Kimyasal ve Pomolojik Özellikler Açısından Farklılıklar. Akademik Gıda, 17: 47-54.
21. Kutlu E, Şen F, 2011. Farklı Hasat Zamanlarının Gemlik Zeytin (Olea europea L.) Çeşidinde Meyve ve Zeytinyağı Kalitesine Etkileri. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 48: 85-93.
22. Nergiz C, Engez Y, 2000. Compositional Variation of Olive Fruit During Ripening. Food Chemistry, 69: 55-59.
23. Ocakoğlu D, Tokatli F, Ozen B, Korel F, 2009. Distribution of Simple Phenols, Phenolic Acids and Flavonoids in Turkish Monovarietal Extra Virgin Olive Oils for Two Harvest Years. Food Chemistry, 113: 401-410.
24. Özaltaş M, Savran MK, Ulaş M, Kaptan S, Köktürk H, 2016. Turkish Olive Sector Report. Olive Research Institute, pp. 285, İzmir-Türkiye.
25. Özdemir Y, Özkan M, Kurultay Ş, 2011. Olgunlaşmayla Gemlik Zeytininde Oluşan Fizikokimyasal Değişimler. Bahçe, 40: 21-28.
26. Öztürk M, Altay V, Gönenç TB, Unal BT, Efe R, Akçiçek E, Bukhari A, 2021. An Overview of Olive Cultivation in Turkey: Botanical Features, Eco-Physiology and Phytochemical Aspects. MDPI Agronomy, 11: 295.
27. Savran MK, Kaya Ü, 2018. Olive and Olive Oil Industry in Turkey. Chronica Horticulturae, 58: 24-29.
28. Therios I, 2009. Olives: Crop Production Science in Horticulture 18, CABI Publishing, pp. 409, United Kingdom.
29. Toscano P, Iannota N, Scalercio S. 2015. Botanical and Agricultural Aspects: Agronomic Techniques and Orchard Management. In: Muzzalupo I, Micali S (Eds.), Agricultural and Food Biotechnologies of Olea europea and Stone Fruits. Bentham Science Publishers, pp. 3-75, Rome-Italy.
30. TUIK, 2021. Statistical Database. https://data.tuik.gov.tr/ (Date of access: 25 July 2021).
31. Uğurlu HA, Özkan G, 2011. Olgunlaşma Derecesinin Memecik Zeytin Çeşidinin Fiziksel Özellikleri Üzerine Etkisi. Hasad Gıda, 27: 36-41.
32. Uylaşer V, Başoğlu F, 2016. Temel Gıda Analizleri. Dora Yayıncılık, pp. 135, Bursa-Türkiye.
33. Yıldırım AN, Yıldırım F, Özkan G, Şan B, Polat M, Aşık H, Dilmaçünal T, 2017. The Determination of Pomological and Total Oil Properties of Some Olive Cultivars Grown in Isparta, Turkey. Scientific Papers Series B Horticulture, 61:45-49.
34. Yorulmaz A, Erinç H, Tekin A, 2013. Changes in Olive and Oil Characteristics During Maturation. Journal of American Oil Chemists Society, 90: 647-658.