Araştırma Makalesi

Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi

Cilt: 14 Sayı: 4 1 Aralık 2024
PDF İndir
EN TR

Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi

Öz

Referans evapotrasnpirasyon (ETo), toprak yüzeyinden buharlaşma ve referans çim bitkisinden terleme yolu ile atmosfere transfer edilen toplam su buharı kütlesi olarak tanımlanmaktadır. Hidroloji bilimi kapsamındaki birçok çalışmada temel veri olarak kullanılan ETo, atmosferik buhar basıncı açığına dayalı kütle transferi yolu ile gerçekleşmektedir. ETo, lizimetre sistemleri ile doğrudan ölçülebilmektedir. Ancak, bu sistemler ile gerçekleştirilen ölçme işlemleri zor ve zaman alıcıdır. Bu nedenle, kütle transferine dayalı ampirik modeller kullanılarak ETo miktarının tahmin edilmesi yaklaşımı pratikte daha fazla tercih edilmektedir. Bu çalışmada, Van ili mikroklima alanı iklim ve çevre koşulları ile uyumlu kütle transferine dayalı bir ampirik ETo tahmin modelinin oluşturulması amaçlanmıştır. Tahmin modeli, 2012 ile 2022 yılları arasında ölçülen 11 yıllık günlük ortalama iklim verileri kullanılarak, Microsoft Excel programı çözücü eklentisi aracılığıyla oluşturulmuş ve aynı verilerle test edilmiştir. Bu model kullanılarak tahmin edilen günlük ETo değerleri ile standart FAO-56 Penman & Monteith (PM) eşitliği kullanılarak tahmin edilen günlük ETo değerleri arasındaki sapmanın bir göstergesi olarak hesaplanan ortalama mutlak hata (MAE), ortalama mutlak yüzde hata (MAPE), karekök ortalama karesel hata (RMSE) ve regresyon katsayısı (R2) katsayısı sırasıyla 0.27 mm/gün, %7.02, 0.32 mm/gün ve 0.98 olarak belirlenmiştir. Kütle transferine dayalı modelin Van ili koşullarında standart FAO-56 PM eşitliğinin alternatifi olarak kullanılabileği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, bu modelin yöre koşullarında hazırlanacak sulama programı ve kuraklık eylem planı çalışmalarında faydalı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aghelpour, P., & Norooz-Valashedi, R. (2022). Predicting daily reference evapotranspiration rates in a humid region, comparison of seven various data-based predictor models. Stochastic Environmental Research and Risk Assessment, 36, 4133-4155. doi:10.1007/s00477-022-02249-4
  2. Albrecht, F. (1950). Die methoden zur bestimmung verdunstung der natürlichen erdoberfläche. Archiv für Meteorologie, Geophysik und Bioklimatologie, Serie B, 2, 1-38.
  3. Allen, R. G., Pereire, L. S., Raes, D., & Smith, M. (1998). Crop evapotranspiration guidelines for computing crop water requirements. FAO Irrigation and Drainage Paper No: 56. URL: https://www.fao.org/3/x0490e/x0490e00.htm (erişim tarihi: Mart 18, 2022).
  4. Berti, A., Tardivo, G., Chiaudani, A., Rech, F., & Borin, M. (2014). Assessing reference evapotranspiration by the Hargreaves method in north-eastern Italy. Agricultural Water Management, 140, 20-25. doi:10.1016/j.agwat.2014.03.015
  5. Blaney, H. F., & Criddle, W. D. (1950). Determining water requirements in irrigated areas from climatological irrigation data. United States Soil Conservation Service Technical Paper No: 96. Washington, DC. URL: https://ia600207.us.archive.org/1/items/determiningwater96blan/ determining water96blan.pdf (erişim tarihi: Ocak 12, 2022).
  6. Bogawski, P., & Bednorz, E. (2014). Comparison and validation of selected evapotranspiration models for conditions in Poland. Water Resources Management, 28, 5021-5038. doi:10.1007/s11269-014-0787-8
  7. Cobaner, M., Çıtakoğlu, H., Haktanır, T., & Yelkara, F. (2015). Akdeniz bölgesi için en uygun Hargreaves-samani eşitliğinin belirlenmesi. Dicle üniversitesi Mühendislik Fakültesi dergisi, 7(2), 181-189.
  8. Dalton, J. (1802). Experimental essays on the constitution of mixed gases: on the force of steam or vapour from water or other liquids in different temperatures, both in a Torricelli vacuum and in air; on evaporation; and on expansion of gases by heat. Memoirs of the Literary and Philosophical Society of Manchester, 5, 536-602.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Su Kaynakları Mühendisliği, Su Kaynakları ve Su Yapıları, Biyosistem, Sulama Sistemleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

1 Aralık 2024

Gönderilme Tarihi

1 Şubat 2024

Kabul Tarihi

19 Eylül 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 14 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Usta, S. (2024). Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi. Journal of the Institute of Science and Technology, 14(4), 1461-1473. https://doi.org/10.21597/jist.1429637
AMA
1.Usta S. Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 2024;14(4):1461-1473. doi:10.21597/jist.1429637
Chicago
Usta, Selçuk. 2024. “Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi”. Journal of the Institute of Science and Technology 14 (4): 1461-73. https://doi.org/10.21597/jist.1429637.
EndNote
Usta S (01 Aralık 2024) Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi. Journal of the Institute of Science and Technology 14 4 1461–1473.
IEEE
[1]S. Usta, “Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi”, Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der., c. 14, sy 4, ss. 1461–1473, Ara. 2024, doi: 10.21597/jist.1429637.
ISNAD
Usta, Selçuk. “Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi”. Journal of the Institute of Science and Technology 14/4 (01 Aralık 2024): 1461-1473. https://doi.org/10.21597/jist.1429637.
JAMA
1.Usta S. Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 2024;14:1461–1473.
MLA
Usta, Selçuk. “Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi”. Journal of the Institute of Science and Technology, c. 14, sy 4, Aralık 2024, ss. 1461-73, doi:10.21597/jist.1429637.
Vancouver
1.Selçuk Usta. Doğrusal Olmayan Regresyon Yöntemi Kullanılarak Kütle Transferine Dayalı bir Referans Evapotranspirasyon Tahmin Modeli Geliştirilmesi. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 01 Aralık 2024;14(4):1461-73. doi:10.21597/jist.1429637