Çiftçilerin Tıbbı ve Aromatik Bitki Yetiştirme İstekleri: Çanakkale İli Örneği

Öz

İnsanların sağlıklı beslenme bilinçleri giderek artmaktadır ve tıbbi ve aromatik bitkiler üzerine yapılan çalışmalar son zamanlarda dikkat çekmeye başlamıştır. Literatürde özellikle tüketicilerle yapılan çalışmalar yaygın olmakla birlikte bu çalışmada diğerlerinden farklı olarak çiftçilerin tıbbi ve aromatik bitki yetiştirme niyetleri analiz edilmiştir. Bu amaçla Çanakkale ilinde oransal örnekleme yöntemi ile tespit edilen 263 çiftçi ile çalışılmıştır. Veriler temel tanımlayıcı istatistikler ve ki-kare analizi ile test edilmiştir. Çalışmanın bulguları genel olarak değerlendirildiğinde çiftçilerin tıbbi ve aromatik bitki konusunda düşük bilgi sahibi olmalarına karşın tıbbi ve aromatik bitkiler konusunda eğitim alma ve kooperatifleşme isteklerinin olduğu bulunmuştur. Özellikle genç yaşta olup ilkokul veya ortaokul mezunu olanların daha fazla istekli olduğu görülmüştür. Bu kapsamda bölgede tıbbi ve aromatik bitki yetiştiriciliği konusunda eğitim çalışmalarının yapılıp örnek bir kooperatif kurulmasının teşvik edilmesi kırsal kalkınmanın gerçekleşmesine katkı verebilir.

Anahtar Kelimeler

• Tıbbi ve aromatik bitki
• Çiftçi davranışları
• Tarımsal üretim
• Kooperatifleşme
• Çanakkale

Farmers' Willingness to Grow Medicinal and Aromatic Plants: The Case of Çanakkale Province

Öz

People are becoming more aware of the importance of healthy eating, and studies on medicinal and aromatic plants have recently begun to attract attention. While studies involving consumers are common in literature, this study differs in that it analyses farmers' intentions to cultivate these plants. To this end, a sample of 263 farmers from Çanakkale province was studied using proportional sampling. The data were analyzed using basic descriptive statistics and chi-square analysis. Overall, the findings of the study revealed that, despite their limited knowledge of medicinal and aromatic plants, farmers expressed a desire to receive education and establish cooperatives in this area. Those who were younger and had completed primary or secondary school were found to be more eager to participate. In this context, promoting educational initiatives on the cultivation of medicinal and aromatic plants, as well as establishing a model cooperative in the region, could contribute to rural development.

Anahtar Kelimeler

• Medicinal and aromatic plants
• Farmer behaviour
• Agricultural production
• Cooperatives
• Çanakkale

Kaynakça

1. Andarabı, F. F. ve Hassan, A. T. (2017). Aromatik ve tıbbi bitkilerin aile çiftçilerinin sosyo-ekonomik kalkınmasındaki rolü: Safran örneği. Uluslararası Kültürel Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(1), 1-18.
2. Anonim. (2005). Medicinal and Aromatic Plants Working Group-ECP/GR. Anonim, 2015. T.C. Hatay Valiliği Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü. Hatay İli Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Eylem Planı (2015-2019).
3. Anonim. (2019). Der Internationale Standard für die nachhaltige Wildsammlung von Heilpflanzen (ISSCMAP). http://www.floraweb.de/map-pro/. Erişim: 02.03.2019.
4. Anonim. (2020). Medicinal Plants Introduction, Indian System of Medicine and Homoeopathy (ISMH), Department of ISMH, Ministry of Health and Family Welfare, Govt. of India. Available at: http:// indianmedicine.nic.in/html/plants/mimain.htm
5. Arslan, D., Arslan, H., ve Bayraktar, Ö., V. (2022). Bazı önemli tıbbi ve aromatik bitkilerin Siirt ilinde tarımının yaygınlaştırılması. ISBN: 978-625-8213-72-0. Iksad Publications, Ankara.
6. Aydoğdu, M., Aydoğdu, İ., Cevheri, C., Sevinç, M. R., ve Küçük, N. (2020). Şanlıurfa’daki yem bitkileri eken çiftçilerin sosyo-ekonomik profilinin analizi. Journal of Ekonomi, 10-15.
7. BAKA. (2025). Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı, Tıbbi ve Aromatik Bitkileri Markalaşma Strateji Planı.
8. Barteit, S., Ouédraogo, W. A., Müller, C., Zabré, P., Traoré, I., Boudo, V., ve Sauerborn, R. (2025). Assessing heat exposure and its effects on farmer health, harvest yields, and nutrition: a study protocol for Burkina Faso and Kenya. Global Health Action, 18(1), 2513719.

9. Birişik, N., Aslan, R., Karaat, F. E., ve Tohumcu, E. (2020). Adıyaman ili çiftçilerinin sosyal, ekonomik ve organik tarım eğilimlerinin belirlenmesi. Adyutayam Dergisi, 8(2), 23-35
10. Bülbül, H. E., ve Yıldırım, Y. (2024). Seçilen tıbbi ve aromatik bitkiler için Türkiye ve G-8 ülkelerinin ticaret paterninin değişimi. Parion Akademik Bakış Dergisi, 3(1), 71-93.
11. Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi.
12. Ceyhan, V., Türkten, H., Yıldırım, Ç., ve Canan, S. (2021). Samsun ili tarım işletmelerinin sigortalanabilir risklerinin belirlenmesi ve tarım sigortası yaptırma durumu. Journal of Agriculture Faculty of Ege University, 58(4), 567-578.
13. Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü. (2023). Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Verileri.
14. Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü. (2024). Brifing Raporu 2024 Yılı. https://canakkale.tarimorman.gov.tr/Menu/17/Brifing-Raporu
15. Çelik, A. D., ve Gül, A. (2020). Medicinal and aromatic plants market in Hatay province and development opportunities. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 8(5), 1127–1133. https://doi.org/10.24925/turjaf.v8i5.1127-1133.3310
16. Demirtaş, N. ve Demirtaş, M. H. (2021). Tıbbi ve aromatik bitkilerin ekoturizm açısından değerlendirilmesi: Çakşir (ferula meifolia) örneği. Turizm Çalışmaları Dergisi, 3(1), 31-42.
17. Ekmekci, M., ve Yaman, S. (2024). Occupational health and safety among farmers: A comprehensive study in Central Anatolia, Turkey. BMC Public Health, 24(1), 2732.
18. Eryılmaz, G. A., Kılıç, O., Boz, İ., ve Kaynakçı, C. (2020). Süt sığırcılığı yapan işletmelerin tarımsal yeniliklerin benimsenmesi ve bilgi kaynakları yönünden değerlendirilmesi: Samsun ili Bafra ve Canik ilçeleri örneği. Journal of the Institute of Science and Technology, 10(2), 1361-1369.
19. Everest, B., ve Yercan, M. (2016). Kooperatif ortaklarının kooperatifçilik ilkelerini algılamaları üzerine bir araştırma: Tarım kredi kooperatifleri örneği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 53(1), 67-73.
20. Everest, B., Yavaş, A., Tatar, E., Acar, İ., ve Çakar, F. (2019). Çiftçilerin kooperatifçilik eğitimi alma isteğini etkileyen faktörler: Çanakkale ili örneği. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 34(1), 40-46.
21. Everest, B., ve Özşahin, R. (2024). Sensitivity of farmers to the environment and human health in the application of agricultural pesticides: A case study from Türkiye. Applied Fruit Science, 66(4), 1355-1361.
22. Faydaoğlu, E. ve Sürücüoğlu, M. S. (2011). Geçmişten günümüze tıbbi ve aromatik bitkilerin kullanılmasi ve ekonomik önemi. Kastamonu Üniversitesi, Orman Fakültesi Dergisi 11, (1),; 52- 67.
23. Giannenas, I., Sidiropoulou, E., Bonos, E., Christaki, E. ve Florou-Paneri, P. (2020). The history of herbs, medicinal and aromatic plants, and their extracts: Past, current situation and future perspectives. In Feed additives (pp. 1-18). Academic Press.
24. Inoue, M., Hayashi, S. ve Craker, L. E. (2019). Role of medicinal and aromatic plants: Past, present, and future. In Pharmacognosy-medicinal plants. IntechOpen.
25. Joshi, A., Kale, S., Chandel, S., ve Pal, D. K. (2015). Likert scale: Explored and explained. British Journal of Applied Science & Technology, 7(4), 396-403.
26. Kaplan, E. (2018). Tıbbi aromatik bitkilerin uzaysal tabanlı sektörel gelişim planlaması ve ekonomik profilinin değerlendirilmesi: Tokat ili örneği. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tarım Ekonomisi ABD Doktora Tezi.
27. Karakaş, G. ve Albayrak, T. (2025). koronavirüs pandemisinin tüketicilerin tıbbi ve aromatik bitki tüketim alışkanlıklarına etkisi. Eurasian Journal Of Agricultural Economics (EJAE), 5(1), 1-9
28. Karık, Ü. Ve Tunçtürk, M. (2019). Production, trade and future perspective of medicinal and aromatic plants in Turkey. Anadolu (1300-0225), 29(2).
29. Kaynak, O. ve Boz, İ. (2014). Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilen bazı pamuk çeşitlerinin benimsenmesi ve yayılması. Bahri Dağdaş Bitkisel Araştırma Dergisi, 3(1), 26-34.
30. Kılıçtek, S. ve Aksoy, A. (2019). Erzurum ili süt sığırcılığı işletmelerinin yenilikleri benimseme açısından değerlendirilmesi. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences, 6(3), 424-431.
31. Kızılaslan, N. (2009). Çiftçilerin tarımsal yayım konusundaki tutum ve davranışları (Tokat ili Yeşilyurt ilçesi araştırması). TÜBAV Bilim Dergisi, 2(4), 439-445.
32. Kızıloğlu, R., Kızılaslan, H. ve Eren, H. Z. (2017). Tıbbi ve aromatik amaçlı kullanılan bitkilerde tüketici davranışlarının incelenmesi (Kahramanmaraş ili örneği). Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University (JAFAG), 34(3), 27-35.
33. Kumar, S. A. (2009). Plants-based medicines in India. http://pib.nic.in/feature/feyr2000/ fmay2000/f240520006.html.
34. Macaluso, D., Licciardo, F. ve Carbone, K. (2024). Farming of medicinal and aromatic plants in Italy: structural features and economic results. Agriculture, 14(1), 151.
35. Mahato, D., Mahto, H. ve Kumari, S. (2025). Medicinal and aromatic plant cultivation and sustainable development. In: Kumar, N. (eds) Industrial Crops Improvement. Sustainable Landscape Planning and Natural Resources Management. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-75937-6_8
36. Malkoc Kinikli, F., ve Yercan, M. (2025). How does cooperative membership affect farm efficiency? A case study of dairy farms in İzmir, Türkiye. Tarım bilimleri dergisi, 31(2).
37. Newbold, P. (1995). Statistics for business and economics (p. 1016). Upper Saddle River: Prentice Hall Inc.
38. Özkan, O. (2019). Tıbbi ve aromatik bitkilerin talebi üzerine araştırmalar: İstanbul örneği. İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.
39. Resmi Gazete. (2024). Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere Ödeme Yapılmasına Dair Tebliğ. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/Belgeler/Tar%C4%B1m%20Havzalar%C4%B1/2024_31.pdf
40. Samet, H. ve Cikili, Y. (2015). Importance of medicinal and aromatic plants as an alternative crop in the rural development of Turkey. Journal of Rural and Community Development, 10(4).
41. Sarıtaş, S. ve Çoban, U. (2020). Sosyo-kültürel değişme açısından Güney Marmara genç çiftçileri üzerine bir araştırma. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (5), 80-106.
42. Semerci, A., ve Everest, B. (2021). Çanakkale ilinde çeltik üretiminin ekonometrik analizi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 8(3), 576-584.
43. Singh, K. M., Kumar, A., Singh, R. ve Kumar, U. (2013). Medicinal and aromatic plants for enhancing farm income: the case of bihar. Available at SSRN 2341506.
44. Singh, P. A., Bajwa, N., Chinnam, S., Chandan, A. ve Baldi, A. (2022). An overview of some important deliberations to promote medicinal plants cultivation. Journal of Applied Research on Medicinal and Aromatic Plants, 31, 100400.
45. Sprent, P. (2007). An introduction to categorical data analysis. Journal of the Royal Statistical Society Series A: Statistics in Society, Volume 170, Issue 4.
46. Steen, N. A., Krokstad, S. ve Torske, M. O. (2023). A cross-sectional study of farmer health and wellbeing in Norway: the HUNT study (2017-2019). Journal of Agromedicine, 28(4), 809-820.
47. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2023). Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Tarıma Dayalı Yatırımların Desteklenmesi 2023-2024 Başvuru Dönemi Tebliğ No: 2023/51.
48. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025a). 2024 Yılı Bitkisel Üretim Destekleme Birim Fiyatları. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/Belgeler/Tar%C4%B1m%20Havzalar%C4%B1/2024Y%C4%B1l%C4%B1%20%20Destekleme%20Birim%20Fiyatlar%C4%B1.pdf
49. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025b). İstatistik Bülteni. Tarımsal Destek Ödemesi 2024. https://istatistik.tarimorman.gov.tr/sayfa/detay/1929
50. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2022). Türkiye ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları, http://www.surdurulebilirkalkinma.gov.tr/amaclari/surdurulebilir-ekonomik-buyumeyi-tam-ve-uretken-istihdami-ve-insana-yakisir-isleri-yayginlastirmak/ [Erişim tarihi: 13.06.2022]
51. TAGEM. (2021). Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Sektör Politika Belgesi 2020-2024.
52. Temel M, Tınmaz A.B, Öztürk M ve Gündüz O. (2018). Dünyada ve Türkiye’de tıbbi – aromatik bitkilerin üretimi ve ticareti. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 21(Özel Sayı), 198-214.
53. Topuz, B. K. (2023). Members’ willingness to pay for sustainability agricultural organization: A Heckman model approach. Emirates Journal of Food and Agriculture, 35, 1-9.
54. UNDP. (2022). United Nations Development Programme, Sustainable Development Goals. https://www.undp.org/sustainable-development-goals [Erişim tarihi: 12.06.2022]
55. Uzel, G. (2025). Bursa ili Karacabey ilçesinde tarım sektörünün sosyo-ekonomik yapısının incelenmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 13(1), 188-199.
56. Yeşiltepe, A., Karadağ, G., Öztürk, A. ve Dokuzcan, D. A. (2023). Ziraat odasına bağlı çiftçilerin karşılaştıkları tehlike ve risklerin sağlık algısına etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(3), 1230-1240.
57. Younker, T. ve Radunovich, H. L. (2021). Farmer mental health interventions: a systematic review. International journal of environmental research and public health, 19(1), 244.
58. Zamani, S., Fathi, M., Ebadi, M. T. ve Máthé, Á. (2025). Global trade of medicinal and aromatic plants. A review. Journal of Agriculture and Food Research, 101910.