Derleme

Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme

Cilt: 16 Sayı: 3 1 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme

Öz

Bitki sekonder metabolitleri (SM'ler), genellikle önemli farmakolojik ve biyolojik aktiviteler sergileyen bitkiler tarafından üretilen organik bileşiklerdir. SM’ler, ilaç keşfi için önemli bir kaynaktır ve ayrıca tarım, gıda, tekstil ve boya endüstrisinde geniş kapsamlı uygulamalara sahiptir. Yararlı etkilerine rağmen, bazı sekonder metabolitlerin potansiyel toksisitesi kullanımlarını sınırlayabilmektedir. Sonuç olarak, SM'lerin, özellikle doğrudan insan maruziyeti için tasarlananların, genotoksik ve/veya anti-genotoksik potansiyelinin değerlendirilmesi çok önemlidir. Bu amaçla hem in vitro hem de in vivo yöntemler dahil olmak üzere çeşitli deneysel yaklaşımlar kullanılmaktadır. Bu derleme, bitki sekonder metabolitlerinin tanımı, sınıflandırılması ve etki mekanizmalarını tartışarak başlamaktadır. Daha sonra, genotoksik ve anti-genotoksik özelliklerini araştırmak için Komet testini kullanan çalışmalara odaklanmıştır. İncelenen kaynaklar, DNA ipliğindeki kırıkları tespit etmek ve genotoksisiteyi/anti-genotoksisiteyi değerlendirmek için yaygın olarak uygulanan ve güvenilir bir yöntem olarak kabul edilen Komet testini kullanan çalışmalarla sınırlandırılmıştır. İncelenen çalışmalar doğrultusunda, terpenlerin çoğunlukla çeşitli kanser hücre hatları üzerinde genotoksik etkilere sahip olduğu, buna karşın fenolik bileşiklerin çalışılan dokularda belirgin biçimde anti-genotoksik etkiler gösterdiği görülmektedir. Azot ve sülfür içeren SM’ler ise özellikle anti-genotoksik ve anti-kanser özellikleriyle öne çıkmaktadır. Genel olarak bitki sekonder metabolitlerinin genotoksik, anti-genotoksik, anti-kanser ve anti-oksidatif etkileri; uygulama konsantrasyonuna, hedef alınan hücre veya doku tipine ve maruz kalma süresine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Bütün bu verilere rağmen, SM’lerin etki mekanizmalarının aydınlatılabilmesi için daha ileri düzeyde araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Hassas ve güvenilir bir test olması nedeniyle Komet testinin gelecekteki genotoksisite ve anti-genotoksisite çalışmalarında yaygın olarak kullanılmaya devam etmesi beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdel-Rahman, H. G., Abdelrazek, H. M., Zeidan, D. W., Mohamed, R. M. & Abdelazim, A. M. (2018). Lycopene: hepatoprotective and antioxidant effects toward bisphenol A‐induced toxicity in female Wistar rats. Oxidative Medicine and Cellular Longevity, 2018(1), 5167524.
  2. Akman, Y. ve Düzenli, Sema. (2010). Bitki Fizyolojisi. 186-206 sy.
  3. Anandakumar, P., Kamaraj, S. & Vanitha, M. K. (2021). D‐limonene: A multifunctional compound with potent therapeutic effects. Journal of Food Biochemistry, 45(1), e13566. Arora, D., Bhati, H. & Bansal, K. (2025). Recent advancements in genistein nanocarrier systems for effective cancer management. Medical Oncology, 42(4), 1-23.
  4. Aydın, Ç. ve Mammadov, R. (2017). Insektisit Aktivite Gösteren Bitkisel Sekonder Metabolitlerve Etki Mekanizmasi. Marmara Pharmaceutical Journal, 21(1), 30-37.
  5. Bakkali, F., Averbeck, S., Averbeck, D. & Idaomar, M. (2008). Biological effects of essential oils–a review. Food And Chemical Toxicology, 46(2), 446-475.
  6. Balbaa, M., El-Zeftawy, M. & Abdulmalek, S. A. (2021). Therapeutic Screening of Herbal Remedies for the Management of Diabetes. Molecules, 26(22), Article 6836.
  7. Bi, Y.-l., Min, M., Shen, W. & Liu, Y. (2018). Genistein induced anticancer effects on pancreatic cancer cell lines involve mitochondrial apoptosis, G0/G1cell cycle arrest and regulation of STAT3 signalling pathway. Phytomedicine, 39, 10-16.
  8. Bruić, M., Pirković, A., Vilotić, A., Jovanović-Krivokuća, M. & Spremo-Potparević, B. (2023). Cytoprotective and genoprotective effects of taxifolin against oxidative damage in HTR-8/SVneo human trophoblast cells. Mutagenesis, 38(1), 64-70.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Genetik (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

1 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

16 Ekim 2025

Kabul Tarihi

7 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Yıldız, M., Yüzbaşıoğlu, D., & Ünal, F. (2026). Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme. Journal of the Institute of Science and Technology, 16(3), 966-982. https://doi.org/10.21597/jist.1802516
AMA
1.Yıldız M, Yüzbaşıoğlu D, Ünal F. Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 2026;16(3):966-982. doi:10.21597/jist.1802516
Chicago
Yıldız, Merve, Deniz Yüzbaşıoğlu, ve Fatma Ünal. 2026. “Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme”. Journal of the Institute of Science and Technology 16 (3): 966-82. https://doi.org/10.21597/jist.1802516.
EndNote
Yıldız M, Yüzbaşıoğlu D, Ünal F (01 Eylül 2026) Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme. Journal of the Institute of Science and Technology 16 3 966–982.
IEEE
[1]M. Yıldız, D. Yüzbaşıoğlu, ve F. Ünal, “Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme”, Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der., c. 16, sy 3, ss. 966–982, Eyl. 2026, doi: 10.21597/jist.1802516.
ISNAD
Yıldız, Merve - Yüzbaşıoğlu, Deniz - Ünal, Fatma. “Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme”. Journal of the Institute of Science and Technology 16/3 (01 Eylül 2026): 966-982. https://doi.org/10.21597/jist.1802516.
JAMA
1.Yıldız M, Yüzbaşıoğlu D, Ünal F. Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 2026;16:966–982.
MLA
Yıldız, Merve, vd. “Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme”. Journal of the Institute of Science and Technology, c. 16, sy 3, Eylül 2026, ss. 966-82, doi:10.21597/jist.1802516.
Vancouver
1.Merve Yıldız, Deniz Yüzbaşıoğlu, Fatma Ünal. Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 01 Eylül 2026;16(3):966-82. doi:10.21597/jist.1802516