Bitki Sekonder Metabolitlerinin Genotoksik ve Anti-genotoksik Etkilerinin Araştırılmasında Komet Testinin Rolü: Güncel Bir Derleme
Öz
Bitki sekonder metabolitleri (SM'ler), genellikle önemli farmakolojik ve biyolojik aktiviteler sergileyen bitkiler tarafından üretilen organik bileşiklerdir. SM’ler, ilaç keşfi için önemli bir kaynaktır ve ayrıca tarım, gıda, tekstil ve boya endüstrisinde geniş kapsamlı uygulamalara sahiptir. Yararlı etkilerine rağmen, bazı sekonder metabolitlerin potansiyel toksisitesi kullanımlarını sınırlayabilmektedir. Sonuç olarak, SM'lerin, özellikle doğrudan insan maruziyeti için tasarlananların, genotoksik ve/veya anti-genotoksik potansiyelinin değerlendirilmesi çok önemlidir. Bu amaçla hem in vitro hem de in vivo yöntemler dahil olmak üzere çeşitli deneysel yaklaşımlar kullanılmaktadır. Bu derleme, bitki sekonder metabolitlerinin tanımı, sınıflandırılması ve etki mekanizmalarını tartışarak başlamaktadır. Daha sonra, genotoksik ve anti-genotoksik özelliklerini araştırmak için Komet testini kullanan çalışmalara odaklanmıştır. İncelenen kaynaklar, DNA ipliğindeki kırıkları tespit etmek ve genotoksisiteyi/anti-genotoksisiteyi değerlendirmek için yaygın olarak uygulanan ve güvenilir bir yöntem olarak kabul edilen Komet testini kullanan çalışmalarla sınırlandırılmıştır. İncelenen çalışmalar doğrultusunda, terpenlerin çoğunlukla çeşitli kanser hücre hatları üzerinde genotoksik etkilere sahip olduğu, buna karşın fenolik bileşiklerin çalışılan dokularda belirgin biçimde anti-genotoksik etkiler gösterdiği görülmektedir. Azot ve sülfür içeren SM’ler ise özellikle anti-genotoksik ve anti-kanser özellikleriyle öne çıkmaktadır. Genel olarak bitki sekonder metabolitlerinin genotoksik, anti-genotoksik, anti-kanser ve anti-oksidatif etkileri; uygulama konsantrasyonuna, hedef alınan hücre veya doku tipine ve maruz kalma süresine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Bütün bu verilere rağmen, SM’lerin etki mekanizmalarının aydınlatılabilmesi için daha ileri düzeyde araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Hassas ve güvenilir bir test olması nedeniyle Komet testinin gelecekteki genotoksisite ve anti-genotoksisite çalışmalarında yaygın olarak kullanılmaya devam etmesi beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdel-Rahman, H. G., Abdelrazek, H. M., Zeidan, D. W., Mohamed, R. M. & Abdelazim, A. M. (2018). Lycopene: hepatoprotective and antioxidant effects toward bisphenol A‐induced toxicity in female Wistar rats. Oxidative Medicine and Cellular Longevity, 2018(1), 5167524.
- Akman, Y. ve Düzenli, Sema. (2010). Bitki Fizyolojisi. 186-206 sy.
- Anandakumar, P., Kamaraj, S. & Vanitha, M. K. (2021). D‐limonene: A multifunctional compound with potent therapeutic effects. Journal of Food Biochemistry, 45(1), e13566. Arora, D., Bhati, H. & Bansal, K. (2025). Recent advancements in genistein nanocarrier systems for effective cancer management. Medical Oncology, 42(4), 1-23.
- Aydın, Ç. ve Mammadov, R. (2017). Insektisit Aktivite Gösteren Bitkisel Sekonder Metabolitlerve Etki Mekanizmasi. Marmara Pharmaceutical Journal, 21(1), 30-37.
- Bakkali, F., Averbeck, S., Averbeck, D. & Idaomar, M. (2008). Biological effects of essential oils–a review. Food And Chemical Toxicology, 46(2), 446-475.
- Balbaa, M., El-Zeftawy, M. & Abdulmalek, S. A. (2021). Therapeutic Screening of Herbal Remedies for the Management of Diabetes. Molecules, 26(22), Article 6836.
- Bi, Y.-l., Min, M., Shen, W. & Liu, Y. (2018). Genistein induced anticancer effects on pancreatic cancer cell lines involve mitochondrial apoptosis, G0/G1cell cycle arrest and regulation of STAT3 signalling pathway. Phytomedicine, 39, 10-16.
- Bruić, M., Pirković, A., Vilotić, A., Jovanović-Krivokuća, M. & Spremo-Potparević, B. (2023). Cytoprotective and genoprotective effects of taxifolin against oxidative damage in HTR-8/SVneo human trophoblast cells. Mutagenesis, 38(1), 64-70.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Genetik (Diğer)
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Merve Yıldız
0009-0007-5023-0532
Türkiye
Deniz Yüzbaşıoğlu
0000-0003-2756-7712
Türkiye
Fatma Ünal
*
0000-0002-7468-6186
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
1 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
16 Ekim 2025
Kabul Tarihi
7 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 3