Malatya İli Koyunculuk İşletmelerinde Yetiştirici Profili ve Hayvan Sağlığı Uygulamalarının Değerlendirilmesi

Öz

ÖZET: Bu çalışma, Malatya ilinde faaliyet gösteren koyunculuk işletmelerinin yetiştirici profili, hayvan sağlığı uygulamaları, aşılama alışkanlıkları, biyogüvenlik önlemleri, veteriner hekimlik hizmetlerinden yararlanma durumu ve risk yönetimi yaklaşımlarını belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmanın materyalini, Malatya ilinde bulunan 100 işletme sahibi ile yüz yüze gerçekleştirilen anket çalışmasından elde edilen birincil veriler oluşturmaktadır. Araştırma bulgularına göre, işletmecilerin yaş ortalaması 47.1 yıl, mesleki deneyim süresi ise 24.5 yıldır. İşletmelerin tamamı aile işgücüne dayalı olarak faaliyet göstermektedir. İşletmelerin %96’sında Akkaraman ırkı koyun yetiştirilmektedir. Yetiştiricilerin eğitim düzeyi (lise ve üniversite mezunu %30) birçok Anadolu iline kıyasla daha yüksek seyretmektedir. Damızlık Koyun Keçi Yetiştiricileri Birliğine (DKKYB) üyelik oranı %81, hayvancılık eğitimi alma oranı ise %53 olarak tespit edilmiştir. Hayvan sağlığı uygulamalarında ikili bir yapı gözlenmiştir. Ulusal kampanyalarla desteklenen aşılarda yüksek düzeyde başarı sağlanırken Koyun-Keçi Vebası (PPR %90, brusella %85, şap %79, enterotoksemi %72), gönüllü koruyucu hekimlik uygulamalarında ciddi eksiklikler belirlenmiştir (şarbon %2, kuduz %6, mastitis %1). Karantina uygulama oranı %22, göbek kordonu bakımı %22, hastalık kontrol programı uygulama oranı ise %24 düzeyinde kalmıştır. Veteriner hekimlik hizmetlerine ilişkin değerlendirmede, işletmelerin yalnızca %12’sinin düzenli veteriner hekim hizmeti aldığı; hizmetin ağırlıklı olarak tedavi (%48) ve aşı (%35) odaklı olduğu; sürü sağlığı danışmanlığı (%14) ile suni tohumlama (%3) hizmetlerinin ise oldukça sınırlı kaldığı görülmektedir. Hayvan sigortası yaptırma oranı %18, kuru dönemde mastitis tedavisi uygulama oranı ise yalnızca %5’tir. Uluslararası literatürle karşılaştırıldığında, Malatya’daki kampanya destekli aşı oranlarının gelişmiş ülke düzeylerine yaklaştığı, ancak gönüllü koruyucu hekimlik uygulamalarının gelişmekte olan ülkelerin bile gerisinde kaldığı anlaşılmaktadır. Özellikle zoonoz hastalıklar (kuduz, şarbon) ve yenidoğan bakımı konularında risk algısının oldukça zayıf olduğu, bu durumun halk sağlığı açısından ciddi bir risk oluşturduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Malatya ilindeki koyunculuk işletmeleri geleneksel aile işletmeciliği modelini sürdürmekle birlikte, eğitim düzeyi ve örgütlenme açısından görece olumlu bir profil sergilemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Koyunculuk
• Yetiştirici Profili
• Aşılama
• Biyogüvenlik
• Hayvan sağlığı hizmetleri

Etik Beyan

Bu makalede yer alan hayvan deneyi için “Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Etik Kurulu”nun Tarih: 10.11.2025 Toplantı No 2025-32 ve Karar No:2025-32-2 sayılı kararı ile Etik Kurul Onayı alınmıştır

Teşekkür

Çalışma kapsamındaki anketlerin yapılmasına yardımcı olan Malatya Tarım Orman İl Müdürlüğüne ve personeline teşekkür ederiz

Evaluation of Breeder Profile and Animal Health Practices in Sheep Enterprises in Malatya Province

Öz

This study was conducted to determine the breeder profile, animal health practices, vaccination habits, biosecurity measures, utilization of veterinary services, and risk management approaches in sheep farming enterprises operating in Malatya province. The research material consisted of primary data obtained from face-to-face surveys conducted with 100 sheep farm owners in Malatya province. According to the research findings, the average age of the breeders was 47.1 years, and the average professional experience was 24.5 years. All enterprises were based on family labor. The Akkaraman breed was raised in 96% of the enterprises, and the education level of the breeders (high school and university graduates: 30%) was higher compared to many Anatolian provinces. The membership rate in the Sheep and Goat Breeders' Association (DKKYB) was 81%, while the rate of receiving livestock training was 53%. A dual structure was observed in animal health practices. While high success rates were achieved in vaccines supported by national campaigns (PPR 90%, brucellosis 85%, foot-and-mouth disease 79%, enterotoxemia 72%), serious deficiencies were detected in voluntary preventive medicine practices (anthrax 2%, rabies 6%, mastitis 1%). The quarantine application rate was 22%, navel care rate was 22%, and the disease control program implementation rate remained at 24%. Regarding veterinary services, it was determined that only 12% of the enterprises received regular veterinary services. The services were predominantly focused on treatment (48%) and vaccination (35%), while herd health consultancy (14%) and artificial insemination (3%) remained limited. The rate of animal insurance was 18%, and the rate of mastitis treatment during the dry period was only 5%. Compared to the international literature, campaign-supported vaccination rates in Malatya approach the levels observed in developed countries; however, voluntary preventive medicine practices lag behind even those of developing countries. It was found that risk perception was particularly weak concerning zoonotic diseases (rabies, anthrax) and newborn care, which poses a serious risk to public health. In conclusion, although sheep farming enterprises in Malatya province continue the traditional family farming model, they exhibit a relatively positive profile in terms of education level and organization.

Anahtar Kelimeler

• Sheep farming
• Breeder Profile
• Vaccination
• Biosecurity
• Animal health services

Etik Beyan

The animal experiment described in this article received ethical approval from the "Kahramanmaraş Sütçü İmam University Faculty of Science and Engineering Ethics Committee" with meeting number 2025-32 and decision number 2025-32-2 dated 10.11.2025.

Teşekkür

We would like to thank the Malatya Provincial Directorate of Agriculture and Forestry for their assistance in conducting the surveys included in this study.

Kaynakça

1. Akbulut, Ö., & Yıldız, N. (2001). İstatistik analizde temel formüller ve tablolar. İstanbul: Aktif Yayıncılık.
2. Anonim. (2026). Malatya ili hayvancılık verileri. Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. Ateş, A., & Cam, M. (2022). Structural features of sheep farms in Ordu province. Black Sea Journal of Agriculture, 5(3), 323–328. https://doi.org/10.47115/bsagriculture.1112678
3. Beleckė, A., Kupčinskas, T., Stadalienė, I., Adomkienė, R., & Petkevičius, S. (2025). Gastrointestinal nematode control in Lithuanian sheep farms: Insights from a questionnaire survey. Animals, 15(11), 1542. https://doi.org/10.3390/ani15111542
4. Bilginturan, S., & Ayhan, V. (2008). Burdur ili damızlık koyun keçi yetiştiricileri birliği üyesi keçicilik işletmelerinin yapısal özellikleri ve sorunları üzerine bir araştırma. Ziraat Fakültesi Dergisi, 3(1), 24–31.
5. Bilginturan, S., & Ayhan, V. (2009). Burdur ili damızlık koyun ve keçi yetiştiriciler birliği üyesi koyunculuk işletmelerinin yapısal özellikleri ve sorunları üzerine bir araştırma. Hayvansal Üretim, 50(1), 1–8.
6. Bozkurt, Z., Hacan, Ö., Çelikeloğlu, K., Koçak, S., Tekerli, M., & Erdoğan, M. (2023). Impact of farm-scale on animal management practices in Pırlak sheep enterprises. Kocatepe Veterinary Journal, 16(1), 57–69. https://doi.org/10.30607/kvj.1094177
7. Burezq, H., & Khalil, F. (2022). Improved vaccination protocol to enhance immunity in lambs of Kuwait farms. Iraqi Journal of Veterinary Sciences, 36(2), 539–548. https://doi.org/10.33899/ijvs.2021.130837.1883
8. Cecchini, L., Vieceli, L., D’Urso, A., Magistrali, C., Forte, C., Mignacca, S., Trabalza-Marinucci, M., & Chiorri, M. (2021). Farm efficiency related to animal welfare performance and management of sheep farms in marginal areas of Central Italy: A two-stage DEA model. Italian Journal of Animal Science, 20, 955–969. https://doi.org/10.1080/1828051x.2021.1913076

9. Çevrimli, M. B., Mat, B., Tekindal, M. A., & Günlü, A. (2022). Determination of risk factors in cattle and small ruminant livestock enterprises from the perspective of animal life insurance: A case study in Turkey. Arquivo Brasileiro de Medicina Veterinária e Zootecnia, 74, 21–32.
10. Ceyhan, A., Şekeroğlu, A., Ünalan, A., Çınar, M., Serbester, U., Akyol, E., & Yılmaz, E. (2015). Niğde ili koyunculuk işletmelerinin yapısal özellikleri ve sorunları üzerine bir araştırma. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 18(2), 60–68. https://doi.org/10.18016/ksujns.10904
11. Demir, A., & Gültekin, K. (2024). Animal welfare practices in livestock farms from the perspective of veterinarians: Northeast Anatolia region in Turkiye. South African Journal of Animal Science, 54(3), 456–463. https://doi.org/10.4314/sajas.v54i3.13
12. Demir, Y., & Tuncer, S. (2023). Hakkâri ili küçükbaş hayvancılık işletmelerinin yapısal özellikleri. Hayvansal Üretim, 64(1), 1–10. https://doi.org/10.29185/hayuretim.1277515
13. Demirhan, S. (2018). Sheep farming business in Uşak city of Turkey: Economic structure, problems and solutions. Saudi Journal of Biological Sciences, 26, 352–356. https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2018.10.004
14. Feinstein, S., Novak, S., Eyngor, M., Lavon, Y., & Yakobson, B. (2024). Rabies vaccination for sheep and goats: Influence of booster on persistence of antibody response. Veterinary Sciences, 11(10), 502. https://doi.org/10.3390/vetsci11100502
15. Gökdal, A., & Sakarya, E. (2020). Çanakkale ili Saanen keçi işletmelerinin sosyo-ekonomik yapısı ve mevcut sorunlar. Eurasian Journal of Veterinary Sciences, 36(2), 112–120. https://doi.org/10.15312/EURASIANJVETSCI.2020.262
16. Gül, S., Akçay, A., & Özyürek, E. (2022). The structural characteristics of sheep farming in Aksaray province. Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 5(1), 1–7. https://doi.org/10.55257/ethabd.1112668
17. Hall, L., Reilly, B., & Blackie, N. (2022). Surveying UK sheep farmers' vaccination techniques and the impact of vaccination training. The Veterinary Record, 191(4), e1798. https://doi.org/10.1002/vetr.1798
18. Ibrahim, A., Wibowo, D., Budisatria, I., Widayanti, R., & Artama, W. (2021). Relationship between sheep farmer’s characteristics with the animal and environmental health management practices in Batur Village, Banjarnegara, Indonesia. BIO Web of Conferences, 33, 04010. https://doi.org/10.1051/bioconf/20213304010
19. Kandemir, C., Alkan, İ., Yılmaz, H. İ., Unal, H. B., Taşkın, T., Koşum, N., & Alcicek, A. (2015). İzmir yöresinde küçükbaş hayvancılık işletmelerinin coğrafik konumlarına göre genel durumu ve geliştirilme olanakları. Hayvansal Üretim Dergisi, 56(1), 1–17.
20. Karakaya, E., & Kızıloğlu, S. (2014). Küçükbaş hayvancılık işletmelerinin örgütlenme yapısı: Bingöl ili örneği. Turkish Journal of Agricultural and Natural Science, 1(Özel Sayı 2), 1859–1866.
21. Katsarou, E., & Fthenakis, G. (2023). Relationship between vaccine application and climate factors in sheep and goat farms in Greece. Vaccines, 11(4), 796. https://doi.org/10.3390/vaccines11040797
22. Kaygısız, A., & Türkman, O. (2024). Gaziantep ilinde koyun yetiştiren işletmelerde hayvan refahı ve sürü yönetimi uygulamalarının incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 14(2), 931–943.
23. Kaygısız, A., Yılmaz, İ., & Ceylan, S. (2024). Mersin ilindeki keçi işletmelerinin hayvan refahı bakımından değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 29(1), 1–13.
24. Kaygısız, A., Yılmaz, İ., & Taşan, K. E. (2023). Sinop ilinde keçi işletmelerinin sürü yönetimi ve hayvan refahına uygunluğunun incelenmesi. Uluslararası Tarım ve Yaban Hayatı Bilimleri Dergisi, 9(3), 477–489.
25. Keçici, P. D., Yalçıntan, H., Öztürk, N., Coşkun, R., Koçak, Ö., Yılmaz, A., & Ekiz, B. (2022). Structural and technical characteristics of purebred Kıvırcık sheep enterprises in Kırklareli province. Kocatepe Veterinary Journal, 15(1), 47–62. https://doi.org/10.30607/kvj.1021939
26. Kharatyan, S., Sargsyan, K., Elbakyan, H., Markosyan, T., Tumanyan, P., Hakobyan, V., Sargsyan, V., Badalyan, M., Chobanyan, G., & Achenbach, J. (2023). Evaluation of the effectiveness of foot-and-mouth disease vaccination of animals in the buffer zone of the Republic of Armenia in 2016–2020. BMC Veterinary Research, 19(1), 176. https://doi.org/10.1186/s12917-023-03728-8
27. Kibar, M., & Bakır, G. (2019). The determination of health management in dairy cattle farms in Muş province. Journal of the Institute of Science and Technology, 9(3), 1755–1765. https://doi.org/10.21597/jist.533230
28. Koçak, S., Bozkurt, Z., Hacan, Ö., Çelikeloğlu, K., Tekerli, M., Demirtaş, M., Çinkaya, S., & Erdoğan, M. (2025). On-farm welfare assessment of semi-extensively managed sheep using Animal Welfare Indicators (AWIN) protocol. Archives Animal Breeding, 68, 459–472. https://doi.org/10.5194/aab-68-459-2025
29. Lewis, K., Green, M., Clifton, R., Monaghan, E., Prosser, N., Nabb, E., & Green, L. (2024). Footbathing and foot trimming, and no quarantine: Risks for high prevalence of lameness in a random sample of 269 sheep flocks in England, 2022. Animals, 14(14), 2066. https://doi.org/10.3390/ani14142066
30. Lianou, D., Michael, C., Petinaki, E., Mavrogianni, V., & Fthenakis, G. (2022). Administration of vaccines in dairy sheep and goat farms: Patterns of vaccination, associations with health and production parameters, predictors. Vaccines, 10(9), 1372. https://doi.org/10.3390/vaccines10091372
31. Lima, E., Lovatt, F., Davies, P., & Kaler, J. (2019). Using lamb sales data to investigate associations between implementation of disease preventive practices and sheep flock performance. Animal, 13(11), 2630–2638. https://doi.org/10.1017/s1751731119001058
32. Madaki, M. Y., Kaechele, H., & Bavorova, M. (2023). Agricultural insurance as a climate risk adaptation strategy in developing countries: A case of Nigeria. Climate Policy, 23(6), 747–762.
33. Madhanmohan, M., Karthik, K., Ramya, R., Meenambigai, T. V., & Sivaseelan, S. (2023). Investigation of sheep anthrax outbreak in Madurai district of Tamil Nadu, India. International Journal of Veterinary Sciences and Animal Husbandry, 9(4), 70–73.
34. Mat, B., Çevrimli, M. B., Tekindal, M. A., & Günlü, A. (2020). Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık işletmelerinin hayvan hayat sigortası yaptırmalarına etki eden faktörlerin belirlenmesi. Eurasian Journal of Veterinary Sciences, 36(4), 287–297. https://doi.org/10.15312/EurasianJVetSci.2020.310
35. Özsayın, D. (2017). Investigation of production and price relationship in cow milk production by Koyck model approach. Turkish Journal of Agriculture: Food Science and Technology, 5, 681–686. https://doi.org/10.24925/turjaf.v5i6.681-686.1164
36. Ploeger, H., Antonis, A., Verkaik, J., Vellema, P., & Bokma-Bakker, M. (2016). Perceptions and actions of Dutch sheep farmers concerning worm infections. Veterinary Parasitology, 229, 150–158. https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2016.10.012
37. Rathnadiwakara, H., Gunatilake, M., Cliquet, F., Wasniewski, M., Thammitiyagodage, M., Karunakaran, R., Thibault, J., & Ijas, M. (2023). Detection of immunity in sheep following anti-rabies vaccination. Clinical and Experimental Vaccine Research, 12, 97–106. https://doi.org/10.7774/cevr.2023.12.2.97
38. Risilia, D., Myslimi, G., & Pagria, I. (2025). Assessing the determinants of Albanian cow breeding farmers' willingness to pay for livestock insurance. WSEAS Transactions on Systems, 24,192–201.
39. Robi, D., Bogale, A., Temteme, S., Aleme, M., & Urge, B. (2024). Adoption of veterinary vaccines, determining factors, and barriers in Southwest Ethiopia: Implications for livestock health and disease management strategies. Preventive Veterinary Medicine, 225, 106143. https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2024.106143
40. Şahin, Y., & Olfaz, M. (2019). Tokat bölgesi koyunculuk işletmelerinde uygulanan yetiştiricilik ve kuzu büyütme uygulamalarının incelenmesi. Black Sea Journal of Agriculture, 2(3), 171–180.
41. Shanta, I., Hossain, K., Ahmed, S., Kadzik, M., Vieira, A., Rahman, T., Traxler, R., Islam, M., Haque, F., Hossain, M., Islam, S., Ahmed, N., Rahman, M., Friedman, M., Kennedy, E., & Salzer, J. (2025). Knowledge, attitude and practices of primary livestock raisers regarding anthrax and anthrax vaccination of livestock in outbreak and non-outbreak areas of Bangladesh. Preventive Veterinary Medicine, 245, 106657. https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2025.106657
42. Shiels, D., Loughrey, J., Dwyer, C., Hanrahan, K., Mee, J., & Keady, T. (2021). A survey of farm management practices relating to the risk factors, prevalence, and causes of lamb mortality in Ireland. Animals, 12(1), 30. https://doi.org/10.3390/ani12010030
43. Simões, J., Abecia, J., Cannas, A., Delgadillo, J., Lacasta, D., Voigt, K., & Chemineau, P. (2021). Review: Managing sheep and goats for sustainable high yield production. Animal: An International Journal of Animal Bioscience, 15, 100293.
44. Small, S., Cresswell, L., Lovatt, F., Gummery, E., Onyango, J., McQuilkin, C., & Wapenaar, W. (2019). Do UK sheep farmers use orf vaccine correctly and could their vaccination strategy affect vaccine efficacy? Veterinary Record, 185, 305–305. https://doi.org/10.1136/vr.105472
45. Sougaris, S., Brozos, C., Petridou, E., Papadopoulos, T., & Kiossis, E. (2022). Abrupt and gradual drying-off procedure and intramammary dry treatment: Impact on udder health status of Chios breed dairy sheep. Journal of the Hellenic Veterinary Medical Society, 73(2), 4031–4040. https://doi.org/10.12681/jhvms.26304
46. Tölü, C., Akbağ, H., Yurtman, I., & Savaş, T. (2020). Türkiye’de organik hayvancılık: Felsefe ve uygulama. Journal of Animal Production, 61(1), 73–81. https://doi.org/10.29185/hayuretim.675699
47. Tüfekci, H., & Özten, B. (2025). Structural characteristics of sheep and goat husbandry in Çorum province. Research in Agricultural Sciences, 56(1), 73–81. https://doi.org/10.17097/agricultureatauni.1560930
48. Tümer, E., & Birinci, A. (2020). TRA1 Bölgesi’nde büyükbaş hayvan hayat sigortası talebinin analizi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 26(1), 45–56.
49. Ünal, G., Ünal, İ., & Sakar, Ç. M. (2022). Ankara ilinde uygulanan Akkaraman ıslahı alt projelerine dahil olan koyun işletmelerinin bazı verim ve yapısal özellikleri. Ziraat Mühendisliği, 375, 47–57. https://doi.org/10.33724/zm.1094632
50. Varalan, A., Barıt, B., Mat, B., Çevrimli, M., & Günlü, A. (2025). Socio-economic structure of sheep enterprises in Türkiye: A micro-level analysis. Ruminants, 5(3), 39. https://doi.org/10.3390/ruminants5030039