TR
EN
Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli
Öz
Nigella sativa L.’nin başlıca biyoaktif bileşiği olan timokinon (2-izopropil-5-metil-1,4-benzokinon), oksidatif stres ve nöroinflamasyonu hedefleyen çok yönlü farmakodinamik özellikleri nedeniyle nöroprotektif bir aday olarak öne çıkmaktadır. Nörodejeneratif hastalıkların patogenezinde reaktif oksijen türlerinin artışı, mitokondriyal disfonksiyon, nöroinflamatuvar yolak aktivasyonu ve nörotransmitter dengesizlikleri merkezi rol oynamaktadır. Deneysel çalışmalar, timokinonun Alzheimer ve Parkinson hastalığı, depresyon, epilepsi, serebral iskemi ve travmatik beyin hasarı modellerinde nöronal hücre canlılığını artırdığını, davranışsal ve motor işlev bozukluklarını iyileştirdiğini göstermektedir. Ayrıca antioksidan savunma sistemlerini güçlendirdiği, proinflamatuvar sitokinleri baskıladığı, apoptotik sinyal yolaklarını modüle ettiği ve oksidatif hasarı azalttığı belirtilmektedir. Timokinonun Toll-benzeri reseptörler, nükleer faktör kappa hafif zincirli aktive edici B hücreleri, interlökin-6, interlökin-1β ve tümör nekroz faktör-α gibi inflamatuvar bileşenleri modüle ederek belirgin antiinflamatuvar etkiler ortaya koyduğu da gösterilmiştir. Bununla birlikte, düşük suda çözünürlük, fotodegradasyon eğilimi, hızlı sistemik eliminasyon ve sınırlı oral biyoyararlanım timokinonun klinik uygulamaya aktarımını önemli ölçüde sınırlamaktadır. Ayrıca kan-beyin bariyeri, merkezi sinir sistemine etkin ilaç iletimi açısından kritik bir biyolojik engel oluşturmaktadır. Nanoteknoloji temelli taşıyıcı sistemler, bu farmasötik sınırlılıkları aşmada etkili bir strateji sunmaktadır. Polimerik ve lipidik nanopartiküller ile yüzey modifikasyonlu nanotaşıyıcılar; çözünürlüğü ve stabiliteyi artırmakta, kontrollü ve sürdürülebilir salım sağlamakta ve beyin dokusunda biyoyararlanımı anlamlı biçimde iyileştirmektedir. Bu derleme, timokinonun nöroprotektif etkilerini deneysel veriler ve klinik translasyon potansiyeli çerçevesinde değerlendirmekte ve nanoformülasyon stratejilerinin sağladığı farmakokinetik ve terapötik avantajları analiz etmektedir. Bu kapsamda analiz edilen 15 çalışmadan elde edilen bulgular, timokinon nanoformülasyonlarının nörodejeneratif hastalıkların tedavisinde umut vadeden güçlü adaylar olduğunu göstermekte; ancak klinik uygulamaya geçiş için daha yüksek kalitede ve standardize çalışmalara ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abulfadl, Y. S., El-Maraghy, N. N., Ahmed, A. E., Nofal, S., Abdel-Mottaleb, Y., & Badary, O. A. (2018). Thymoquinone alleviates the experimentally induced Alzheimer’s disease inflammation by modulation of TLRs signaling. Human & experimental toxicology, 37(10), 1092-1104.
- Ahmad, A., Husain, A., Mujeeb, M., Khan, S. A., Najmi, A. K., Siddique, N. A., & Anwar, F. (2013). A review on therapeutic potential of Nigella sativa: A miracle herb. Asian Pacific journal of tropical biomedicine, 3(5), 337-352.
- Ahmad, N., Ahmad, R., Al Qatifi, S., Alessa, M., Al Hajji, H., & Sarafroz, M. (2020). A bioanalytical UHPLC based method used for the quantification of Thymoquinone-loaded-PLGA-nanoparticles in the treatment of epilepsy. BMC chemistry, 14(1), 10.
- Ahmad, N., Ahmad, R., Alam, M. A., Samim, M., Iqbal, Z., & Ahmad, F. J. (2016). Quantification and evaluation of thymoquinone loaded mucoadhesive nanoemulsion for treatment of cerebral ischemia. International Journal of Biological Macromolecules, 88, 320-332.
- Akhondian, J., Kianifar, H., Raoofziaee, M., Moayedpour, A., Toosi, M. B., & Khajedaluee, M. (2011). The effect of thymoquinone on intractable pediatric seizures (pilot study). Epilepsy research, 93(1), 39-43.
- Alam, M., Najmi, A. K., Ahmad, I., Ahmad, F. J., Akhtar, M. J., Imam, S. S., & Akhtar, M. (2018). Formulation and evaluation of nano lipid formulation containing CNS acting drug: molecular docking, in-vitro assessment and bioactivity detail in rats. Artificial cells, nanomedicine, and biotechnology, 46(sup2), 46-57.
- Alam, M., Zameer, S., Najmi, A. K., Ahmad, F. J., Imam, S. S., & Akhtar, M. (2020). Thymoquinone loaded solid lipid nanoparticles demonstrated antidepressant-like activity in rats via indoleamine 2, 3-dioxygenase pathway. Drug Research, 70(05), 206-213.
- Alam, S., Khan, Z. I., Mustafa, G., Kumar, M., Islam, F., Bhatnagar, A., & Ahmad, F. J. (2012). Development and evaluation of thymoquinone-encapsulated chitosan nanoparticles for nose-to-brain targeting: a pharmacoscintigraphic study. International journal of nanomedicine, 5705-5718.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bitki Bilimi (Diğer), Doğal Ürünler ve Biyoaktif Bileşikler
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
1 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
25 Şubat 2026
Kabul Tarihi
11 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 3
APA
Akgöz, R., Şeker Karatoprak, G., & Yücel, Ç. (2026). Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli. Journal of the Institute of Science and Technology, 16(3), 983-999. https://doi.org/10.21597/jist.1896900
AMA
1.Akgöz R, Şeker Karatoprak G, Yücel Ç. Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 2026;16(3):983-999. doi:10.21597/jist.1896900
Chicago
Akgöz, Rabia, Gökçe Şeker Karatoprak, ve Çiğdem Yücel. 2026. “Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli”. Journal of the Institute of Science and Technology 16 (3): 983-99. https://doi.org/10.21597/jist.1896900.
EndNote
Akgöz R, Şeker Karatoprak G, Yücel Ç (01 Eylül 2026) Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli. Journal of the Institute of Science and Technology 16 3 983–999.
IEEE
[1]R. Akgöz, G. Şeker Karatoprak, ve Ç. Yücel, “Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli”, Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der., c. 16, sy 3, ss. 983–999, Eyl. 2026, doi: 10.21597/jist.1896900.
ISNAD
Akgöz, Rabia - Şeker Karatoprak, Gökçe - Yücel, Çiğdem. “Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli”. Journal of the Institute of Science and Technology 16/3 (01 Eylül 2026): 983-999. https://doi.org/10.21597/jist.1896900.
JAMA
1.Akgöz R, Şeker Karatoprak G, Yücel Ç. Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 2026;16:983–999.
MLA
Akgöz, Rabia, vd. “Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli”. Journal of the Institute of Science and Technology, c. 16, sy 3, Eylül 2026, ss. 983-99, doi:10.21597/jist.1896900.
Vancouver
1.Rabia Akgöz, Gökçe Şeker Karatoprak, Çiğdem Yücel. Timokinon Nanoformülasyonlarının Nörolojik Bozukluklardaki Terapötik Potansiyeli. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 01 Eylül 2026;16(3):983-99. doi:10.21597/jist.1896900