Araştırma Makalesi

Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama

Cilt: 9 Sayı: 2026 15 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama

Öz

Bu çalışma, açık erişimli kredi kartı işlem verisi üzerinde maliyet duyarlı makine öğrenmesi çerçevesinde dolandırıcılık tespitini incelemektedir. Worldline-ULB grubu tarafından paylaşılan karşılaştırma veri kümesindeki 284.807 işlemden 1.081 yinelenen kayıt çıkarılmış, analizler 283.726 gözlem ve 473 dolandırıcılık işlemi üzerinde yapılmıştır. Lojistik Regresyon (Logistic Regression), Rastgele Orman (Random Forest), Aşırı Gradyan Artırma (Extreme Gradient Boosting, XGBoost) ve Hafif Gradyan Artırma Makinesi (Light Gradient Boosting Machine, LightGBM) modelleri ortak eğitim-doğrulama-test bölünmesi altında karşılaştırılmış; V1–V28, Time ve Amount değişkenlerine ek olarak log_amount ve hour_bucket türetilmiştir. Başarım, PR-AUC, ROC-AUC, duyarlılık, F1 skoru ve dengelenmiş doğruluk ile değerlendirilmiş; karar eşiği doğrulama kümesinde beklenen toplam maliyeti en aza indiren değere göre seçilmiştir. Çalışma; rastgele bölme yanında zaman-temelli (kronolojik) bölme, sınıf dengesizliğine yönelik SMOTE, alt örnekleme, SMOTE-Tomek ve focal loss yaklaşımları, Platt ile isotonic olasılık kalibrasyonu ve farklı LightGBM yapılandırmalarının karşılaştırılması üzerinden genişletilmiş bir karşılaştırma sunmaktadır. Doğrulama kümesinde en yüksek PR-AUC 0,8882 ile XGBoost modelinde, en düşük maliyet ise 1.844,88 ile rastgele orman modelinde gözlenmiştir. Test kümesinde XGBoost 0,8207 PR-AUC ve 0,9710 ROC-AUC ile en güçlü ayrıştırma başarımını üretirken, en düşük toplam maliyet 3.896,58 ile rastgele orman tarafından elde edilmiştir; LightGBM Yapılandırma B altında 3.837,01 ile yakın bir maliyet üretmiş, focal loss ise XGBoost taban modeli ile birlikte 3.421,29 maliyetle ek bir kazanım sağlamıştır. Bulgular, ağır dengesiz finansal verilerde model seçiminin tek başına yeterli olmadığını; karar eşiği, sınıf dengesizliği yaklaşımı ve maliyet varsayımlarının model sıralamasını değiştirebildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdul Salam, M., Fouad, K. M., Elbably, D. L. ve Elsayed, S. M. 2024. Federated learning model for credit card fraud detection with data balancing techniques. Neural Computing and Applications, 36(11), 6231–6256.
  2. Afriyie, J. K., Tawiah, K., Pels, W. A., Addai-Henne, S., Dwamena, H. A., Owiredu, E. O., Ayeh, S. A. ve Eshun, J. 2023. A supervised machine learning algorithm for detecting and predicting fraud in credit card transactions. Decision Analytics Journal, 6, 100163.
  3. Ahmed, K. H., Axelsson, S., Li, Y. ve Sagheer, A. M. 2025. A credit card fraud detection approach based on ensemble machine learning classifier with hybrid data sampling. Machine Learning with Applications, 20, 100675.
  4. Alarfaj, F. K., Malik, I., Khan, H. U., Almusallam, N., Ramzan, M. ve Ahmed, M. 2022. Credit card fraud detection using state-of-the-art machine learning and deep learning algorithms. IEEE Access, 10, 39700–39715.
  5. Albalawi, T. ve Dardouri, S. 2025. Enhancing credit card fraud detection using traditional and deep learning models with class imbalance mitigation. Frontiers in Artificial Intelligence, 8, 1643292.
  6. Altan, G. ve Zafer, M. R. 2024. Denetimli makine öğrenmesi yöntemleri ile kredi kartı sahteciliğini tahmin etme: karşılaştırmalı analiz. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 11(2), 242–262.
  7. Bahnsen, A. C., Aouada, D., Stojanovic, A. ve Ottersten, B. 2016. Feature engineering strategies for credit card fraud detection. Expert Systems with Applications, 51, 134–142.
  8. Baisholan, N., Dietz, J. E., Gnatyuk, S., Turdalyuly, M., Matson, E. T. ve Baisholanova, K. 2025. FraudX AI: An interpretable machine learning framework for credit card fraud detection on imbalanced datasets. Computers, 14(4), 120.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Makine Öğrenme (Diğer), Veri Madenciliği ve Bilgi Keşfi, Yapay Zeka (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

24 Mart 2026

Kabul Tarihi

15 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2026

Kaynak Göster

APA
Yeşilyayla, H. (2026). Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications, 9(2026), 1-16. https://doi.org/10.38016/jista.1915517
AMA
1.Yeşilyayla H. Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama. jista. 2026;9(2026):1-16. doi:10.38016/jista.1915517
Chicago
Yeşilyayla, Hamid. 2026. “Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama”. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications 9 (2026): 1-16. https://doi.org/10.38016/jista.1915517.
EndNote
Yeşilyayla H (01 Eylül 2026) Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications 9 2026 1–16.
IEEE
[1]H. Yeşilyayla, “Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama”, jista, c. 9, sy 2026, ss. 1–16, Eyl. 2026, doi: 10.38016/jista.1915517.
ISNAD
Yeşilyayla, Hamid. “Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama”. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications 9/2026 (01 Eylül 2026): 1-16. https://doi.org/10.38016/jista.1915517.
JAMA
1.Yeşilyayla H. Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama. jista. 2026;9:1–16.
MLA
Yeşilyayla, Hamid. “Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama”. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications, c. 9, sy 2026, Eylül 2026, ss. 1-16, doi:10.38016/jista.1915517.
Vancouver
1.Hamid Yeşilyayla. Maliyet Duyarlı Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Dolandırıcılığı Tespiti: Açık Erişimli ve Ağır Dengesiz İşlem Verisi Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama. jista. 01 Eylül 2026;9(2026):1-16. doi:10.38016/jista.1915517

Zeki Sistemler Teori ve Uygulamaları Dergisi