TR
EN
Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi
Öz
Küresel havacılık sektöründe artan trafik hacmi ve iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik uluslararası hedefler, havalimanı operasyonlarının çevresel etkilerinin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda havalimanı yer operasyonları, özellikle yer hizmetleri kapsamında kullanılan araç ve ekipmanlar nedeniyle, doğrudan kontrol edilebilir emisyon kaynakları arasında önemli bir yer tutmaktadır. Buna karşın, mevcut literatürde karbonsuzlaştırma tartışmalarının büyük ölçüde uçuş operasyonlarına odaklandığı, yer operasyonlarının ise görece sınırlı biçimde ele alındığı görülmektedir. Bu çalışma, 2020–2025 yılları arasında yayımlanan akademik çalışmalar ve sektörel raporları inceleyerek, havalimanı yer operasyonlarında karbonsuzlaştırmaya yönelik araştırma eğilimlerini ve literatürdeki temel odak alanlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Web of Science, Scopus ve Google Akademik veri tabanlarında gerçekleştirilen tarama sonucunda elde edilen 263 yayından, konuya doğrudan odaklanan 66 çalışma ayrıntılı incelemeye dâhil edilmiştir. İncelenen çalışmalar; yer hizmetleri ekipmanlarının elektrifikasyonu, sürdürülebilir taksi uygulamaları ve dijitalleşme temaları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Analiz bulguları, literatürde teknolojik çözümlerin çevresel etkilerine güçlü bir vurgu yapıldığını; buna karşılık bu çözümlerin ekonomik sürdürülebilirliği, altyapısal gereksinimleri ve farklı ölçeklerdeki havalimanlarına uygulanabilirliği gibi konuların yeterince derinlemesine ele alınmadığını göstermektedir. Bu çalışma, söz konusu eksiklikten hareketle, havalimanı yer operasyonlarında karbonsuzlaştırma sürecinin teknik boyutların ötesinde yönetsel ve yapısal bir dönüşüm olarak ele alınması gerektiğine dikkat çekmektedir.
Anahtar Kelimeler
- Havalimanı yer operasyonları
- karbonsuzlaştırma
- yer hizmetleri ekipmanları (GSU)
- sürdürülebilir taksi
- operasyonel sürdürülebilirlik
Destekleyen Kurum
Bu çalışma herhangi bir kurum, kuruluş veya fon tarafından desteklenmemiştir.
Etik Beyan
Bu çalışma, insan veya hayvan denekler üzerinde herhangi bir deney, anket ya da gözlemsel veri toplama süreci içermemektedir. Çalışma tamamen açık erişimli ikincil kaynakların incelenmesine dayalıdır. Bu nedenle etik kurul izni gerekmemektedir. Araştırma sürecinde bilimsel ve akademik etik ilkelere uygun hareket edilmiştir.
Kaynakça
- Airbus. (2021). Engine-off taxiing: Operational and environmental benefits. Airbus.
- Airports Council International. (2023). Airport carbon accreditation annual report 2023. Airports Council International.
- Cardiff University. (2022). Decarbonising airport ground operations: Pathways and challenges. Cardiff University Press.
- Ceylan, H., & Sezer, E. (2026). Ağırlık denge optimizasyonunun uçuş performansı ve yakıt verimliliğine etkisi. İçinde S. Bardak (Ed.), Mühendislik alanında uluslararası çalışmalar (ss. 23–39). Serüven Yayınevi.
- Couto, R., & Baltazar, M. (2025). Airport sustainability transitions: A multi-level perspective approach. Journal of Air Transport Management, 104, Article 102310.
- Delgado, L., & Prats, X. (2020). Economic assessment of airport operational decarbonisation strategies. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 86, Article 102430.
- Dziedzic, M., & Warnock-Smith, D. (2021). The role of regional airports in the low-carbon transition of aviation. Transport Policy, 110, 74–85.
- Elkington, J. (1997). Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st century business. Capstone.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çevre Yönetimi (Diğer), Çevresel Olarak Sürdürülebilir Mühendislik, Sürdürülebilirlik ve Enerji
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
27 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
9 Şubat 2026
Kabul Tarihi
17 Ağustos 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2
APA
Ceylan, H., & Güven, G. (2026). Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 9(2), 219-237. https://doi.org/10.51513/jitsa.1885603
AMA
1.Ceylan H, Güven G. Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi. Jitsa. 2026;9(2):219-237. doi:10.51513/jitsa.1885603
Chicago
Ceylan, Hamza, ve Gözde Güven. 2026. “Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi”. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi 9 (2): 219-37. https://doi.org/10.51513/jitsa.1885603.
EndNote
Ceylan H, Güven G (01 Ekim 2026) Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi 9 2 219–237.
IEEE
[1]H. Ceylan ve G. Güven, “Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi”, Jitsa, c. 9, sy 2, ss. 219–237, Eki. 2026, doi: 10.51513/jitsa.1885603.
ISNAD
Ceylan, Hamza - Güven, Gözde. “Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi”. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi 9/2 (01 Ekim 2026): 219-237. https://doi.org/10.51513/jitsa.1885603.
JAMA
1.Ceylan H, Güven G. Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi. Jitsa. 2026;9:219–237.
MLA
Ceylan, Hamza, ve Gözde Güven. “Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi”. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, c. 9, sy 2, Ekim 2026, ss. 219-37, doi:10.51513/jitsa.1885603.
Vancouver
1.Hamza Ceylan, Gözde Güven. Teknolojik Çözümlerden Yönetsel Dönüşüme: Havalimanı Yer Operasyonlarında Karbonsuzlaştırmanın Çok Boyutlu İncelenmesi. Jitsa. 01 Ekim 2026;9(2):219-37. doi:10.51513/jitsa.1885603