A Comparative Study on the Semantic Equivalence of Idioms Formed with "Eye / Auge" in Turkish and German

Öz

This study aims to compare the semantic equivalences in idioms using the concepts of "Auge" and "eye" in German and Turkish. The study was conducted using a qualitative research design with document analysis. The data analyzed were obtained from the books "Redewendungen und sprichwörtliche Redensarten" (Duden, 1992) and "Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü" (Aksoy, 1988). Equivalence classifications were used in the data analysis; a total of 279 idioms (167 Turkish-German and 107 German-Turkish) were evaluated according to "complete" (Volläquivalenz), "partial" (Teiläquivalenz), and "zero equivalence" (Nulläquivalenz) criteria. The complete equivalence rate in Turkish idioms using the concept of "Auge" was 60%, while the complete equivalence rate in German idioms using the concept of "eye" was 50%. The zero equivalence rate of Turkish idioms (35%) is higher than that of German idioms (22%). The findings of the study show that the concept of "eye" is used much more frequently in Turkish idioms than in German; that idioms showing complete equivalence share a common physiological characteristic of the eye/Auge; that idioms showing partial equivalence use other organs or structures instead of the eye; and that in idioms showing zero equivalence, the absence of equivalents for religious and cultural structures increases the rate of incompatibility between the languages.

Anahtar Kelimeler

• Turkish idioms
• German idioms
• metaphors
• equivalence
• eye

Destekleyen Kurum

Non

Proje Numarası

Yok

Etik Beyan

Non

Teşekkür

Non

Türkçe ve Almancada “Göz / Auge” ile Kurulmuş Deyimlerin Anlam Eşdeğerliliği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Bu çalışmada Almanca ve Türkçede “Auge” ve “göz” kavramları ile yapılan deyimlerdeki anlamsal eşdeğerliklerin karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Çalışma nitel araştırma deseninde doküman analizi yöntemi ile yürütülmüştür. Analizi yapılan veriler “Redewendungen und sprichwörtliche Redensarten” (Duden,1992) ve “Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü” (Aksoy,1988) kitaplarından elde edilmiştir. Veri analizlerinde Eşdeğerlik sınıflandırmaları esas alınmış, Türkçe –Almanca 167 adet deyim; Almanca – Türkçe 107 adet deyim olmak üzere toplam 279 deyim “tam” (Volläquivalenz), “kısmi” (Teiläquivalenz) ve “sıfır eşdeğerlik” (Nulläquivalenz) kriterlerine göre değerlendirilmiştir. “Auge” kavramının kullanıldığı Almanca deyimlerin Türkçedeki tam eşdeğerlik oranı % 60 olurken, Türkçe göz kavramının kullanıldığı deyimlerin Almanca deyimlerdeki tam eşdeğerlik oranı %50 olmuştur. Türkçe deyimlerin sıfır eşdeğerlik oranı (% 35) Almanca deyimlere nazaran (% 22) yüksektir. Çalışmada elde edilen bulgular Türkçe deyimlerde “göz” kavramının Almancaya göre çok daha fazla kullanıldığını, tam eşdeğerlik gösteren deyimlerde göz/Auge kavramlarının evrensel fizyolojik özelliği açısından ortaklık gösterdiğini, kısmi eşdeğerlik gösteren deyimlerde göz yerine başka organların veya yapıların kullanıldığını; sıfır eşdeğerlik gösteren deyimlerde ise dini ve kültürel yapıların karşılığının olmamasının diller arasındaki uyumsuzluk oranını artırdığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe deyimler
• Almanca deyimler
• mecaz
• eşdeğerlik
• göz

Destekleyen Kurum

Yok

Proje Numarası

Yok

Etik Beyan

Gerekmiyor

Teşekkür

Yok

Kaynakça

1. Aksan, D. (2006). Anlambilim: Anlambilim konuları ve Türkçenin anlambilimi. Engin Yayınları.
2. Aksoy, Ö.A. (1988). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 2. İnkılap Kitabevi.
3. Aksoy, T. (2025, Kasım 16). Metafor yapmak sihir yapmak gibidir. https://temelaksoy.com/metafor- apmak-sihir-yapmak-gibidir/
4. Aygün, M. (2003). Türkçe ve Almanca'da "Göz'le İlgili Deyimler"in İncelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 71 - 88.
5. Balcı, H. A. (2014). Deyimlerin kültürlerarası iletişim açısından anlam ve kültür eşdeğerliliğine göre karşılaştırılması. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 2(3), 26–47.
6. Burger, H. (2015). Phraseologie: Eine Einführung am Beispiel des Deutschen. Erich Schmidt Verlag.
7. Duden (1992). Redewendungen und sprichwörtliche Redensarten. Meyers Lexikonverlag.
8. Eismann, W. (1989). Zum Problem der Äquivalenz von Phraseologismen. In: Gréciano, Gertrud (ed.) (1988) Europhras 88. Phraséologie Contrastive. Actes du Colloque International Klingenthal-Strasbour. Strasbourg, USHS: 83–93.

9. Fiedler, S. (1999) Zum Übersetzen von Phraseologismen in die Plansprache – dargestellt an literarischen Übersetzungen in Esperanto. In: Sabban, Annette (Hrsg.): Phraseologie und Übersetzen: Phrasemata II. Bielefeld: Aisthesis, 59–80.
10. Geeraerts, D. (2010). Theories of lexical semantics. Oxford University Press. Gemoll, W. & Vretska, K. (1991). Griechisch-deutsches Schul- und Handwörterbuch (9. Aufl.). Staatsbibliothek.
11. Gökdayı, H. (2008). Türkçede Kalıp Sözler. Bilig/Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi (44), 89- 110.
12. Hatiboğlu, V. (1982). Türkçenin Sözdizimi. DTCF Yayınları.
13. Henschel, H. (1993). Die Phraseologie der tschechischen Sprache. Peter Lang Verlag.
14. Kade, O. (1968). Zufall und Gesetzmäßigkeiten in der Übersetzung. VEB Verlag Enzyklopädie.
15. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
16. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. TDK Yayınları.
17. Kövecses, Z. (2002). Kinds of metaphor. In Metaphor: A practical introduction. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195145113.003.0003
18. Lakoff, G. & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.
19. Özbay, R. (2010). Türkçe ve Almancada “el” ve “göz” ile türetilen deyimlerde eşdeğerlik. Folklor/Edebiyat, 16(64), 97-120. https://izlik.org/JA87ZB49GP
20. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
21. Tannen, D., & Öztek Piyale, C. (1981). Formulaic expressions in Turkish and Greek. In F. Coulmas (Ed.), Conversational routine (s. 37–54). Mouton.
22. Türkçe Sözlük (2011). TDK Yayınları.
23. Worbs, E. (1994). Theorie und Praxis der slawisch-deutschen Phraseographie. Liber Verlag.
24. Yıldırım, A & Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
25. Yüceol Özezen, M. (2001). Türkçe Deyimler Üzerine Birkaç Söz, Türk Dili, 600, 869-879.