EN
TR
Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği
Öz
Sık aralıklı süreksizlikler içeren kaya kütlelerinin dayanımlarının laboratuvarda tayininde kullanılacak örneklerin temsil edici olabilmesi amacıyla, klasik örnek boyutlarının dışına çıkılarak, çok büyük örneklere gereksinim duyulmaktadır. Ancak, bu tür kaya kütlelerinde metre boyutunda örnek alımı mümkün olmayıp, bu boyuttaki örneklerin yerleştirileceği çok büyük deney hücrelerinin geliştirilmesi de güçtür. Bu güçlük, 80’li yıllardan bu yana kullanılan Hoek-Brown görgül yenilme ölçütüyle aşılmaya çalışılmaktadır. Zayıf kaya kütlelerine uygulanmasında ortaya çıkan bazı sınırlamalardan dolayı, önerildiği 1980’den günümüze değin ölçüt, yaratıcıları tarafından pek çok kez değişikliğe uğramıştır. 1994’e kadar Jeomekanik Sınıflama Sistemi’nden belirlenen RMR değerini esas alan ölçüte, 1994’ten sonra doğrudan RMR’ın kullanılması yerine, yine RMR değerinden belirlenen Jeolojik Dayanım İndeksi (Geological Strength Index-GSI) dahil edilmiştir. Ölçütün 1997 yılındaki son versiyonunda; RMR’dan bağımsız ve herhangi bir kaya kütlesi parametresi için sayısal değer esas alınmaksızın, sadece kaya kütlesinin görsel olarak tanımlanmasına dayalı bir GSI Sınıflama Sistemi’nin kullanımına geçilmiştir. Güncel GSI Sınıflama Sistemi’nde, GSI değerleri kaya kütlesinin görünümüne ve tanımlanmasına göre belirlenmekte ve bu uygulama genel olarak sübjektif bir değerlendirmeye yol açmaktadır. GSI sistemi ile ilgili tartışmaya açık diğer bir husus ise, yenilme ölçütünün son versiyonunda örselenmiş ve örselenmemiş kaya kütlelerinin mühendislik parametrelerinin belirlenmesine yönelik bir kılavuzun mevcut olmayışıdır. Ölçütün son versiyonunun desteklendiği herhangi bir araştırmanın bulunmayışı da, güncel GSI sisteminin güvenilirliği ve/veya performansı hakkında yorum yapılmasını olanaksız kılmaktadır. Bu yazıda, GSI sistemine ait yukarıda değinilen belirsizlikler dikkate alınarak, öncelikle GSI değerlerinin daha gerçekçi şekilde ve kolaylıkla tayin edilebilen kaya kütlesi parametrelerine bağlı olarak hesaplanması amacıyla yazarlar tarafından önerilen değişiklikler ve bunlarla ilgili puanlama parametreleri sunulmuştur. Ayrıca, kaya kütlesi parametreleri üzerinde kazı yöntemine bağlı olarak ortaya çıkan örselenmenin etkisini dikkate alan bir yöntem önerilmiştir. GIS’ın yazarlar tarafından modifiye edilmiş bu son hali, Türkiye'den seçilmiş sık eklemli kaya kütlelerinde açılmış şevler ile pasa yığınlarında meydana gelmiş duraysızlıkların geriye dönük analizlerinde kullanılarak, önerilen sistemin ve yöntemin performansı sınanmıştır. Analizler, önerilere göre hesaplanmış GSI değerlerinin kullanılması ve örselenme etkisinin yenilme ölçü¬ tüne dahil edilmesi halinde gerçekçi sonuçların elde edilebileceğini göstermiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Balmer, G., 1952. A general analytical solution for Mohr’s envelope. American Society of Testing Materials, 52, 1269 - 1271.
- Bieniawski, Z.T., 1989. Engineering Rock Mass Classifications. John Wiley and Sons, 237 p.
- Franklin, J.A., Mearz, N.H. and Bennett, C.P., 1988. Rock mass characterization using photo analysis. International Journal of Mining and Geological Engineering, 6, 97-112.
- Hoek, E., 1983. Strength of jointed rock masses, 1983 Rankine Lecture. Géotechnique, 33(3), 187 -223. Hoek, E., 1994. Strength of rock and rock masses. ISRM News Journal, 2(2) 4-16.
- Hoek, E., 1998. Reliability of the Hoek-Brown estimates of rock mass properties and their impact on design. International Journal of Rock Mechanics and Mining Sciences, 35, 63-68
- Hoek, E. and Brown, E.T., 1980. Underground Excavations in Rock. Institution of Mining and Metallurgy. Stephen Austin and Sons, London, 527 p.
- Hoek E. and Brown, E.T., 1988.The Hoek-Brown failure criterion: a 1988 update. Proc. 15th Canadian Rock Mechanics Symposium: Rock Engineering for Underground Excavations, J.C. Jurran (ed.), University of Toronto, 31 -38
- Hoek, E. and Brown, E.T., 1997. Practical estimates of rock mass strength. International Journal of Rock Mechanics and Mining Sciences, 34(8), 1165 - 1186.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
15 Aralık 2000
Gönderilme Tarihi
1 Ocak 2000
Kabul Tarihi
1 Aralık 2000
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2000 Cilt: 24 Sayı: 1
APA
Ulusay, R., & Sönmez, H. (2000). Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 24(1), 1-22. https://izlik.org/JA33ZU79ED
AMA
1.Ulusay R, Sönmez H. Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2000;24(1):1-22. https://izlik.org/JA33ZU79ED
Chicago
Ulusay, Reşat, ve Harun Sönmez. 2000. “Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 24 (1): 1-22. https://izlik.org/JA33ZU79ED.
EndNote
Ulusay R, Sönmez H (01 Aralık 2000) Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 24 1 1–22.
IEEE
[1]R. Ulusay ve H. Sönmez, “Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği”, Jeoloji Mühendisliği Dergisi, c. 24, sy 1, ss. 1–22, Ara. 2000, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33ZU79ED
ISNAD
Ulusay, Reşat - Sönmez, Harun. “Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 24/1 (01 Aralık 2000): 1-22. https://izlik.org/JA33ZU79ED.
JAMA
1.Ulusay R, Sönmez H. Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2000;24:1–22.
MLA
Ulusay, Reşat, ve Harun Sönmez. “Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, c. 24, sy 1, Aralık 2000, ss. 1-22, https://izlik.org/JA33ZU79ED.
Vancouver
1.Reşat Ulusay, Harun Sönmez. Hoek-Brown Görgül Yenilme Ölçütüne İlişkin Değişiklik Önerileri ve Bunların Uygulanabilirliği. Jeoloji Mühendisliği Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2000;24(1):1-22. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33ZU79ED