Araştırma Makalesi

Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri

Cilt: 49 Sayı: 2 11 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri

Öz

Bu çalışmada, Doğu Akdeniz bölgesinde yer alan Mersin ilindeki 17 adet akarsu havzasının Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ile morfometrik analizlerinin yapılarak çalışma alanında havza tabanlı yönetim stratejilerinin geliştirilmesine yönelik katkıların oluşturulması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, morfometrik parametreler, “temel parametreler” ve bu parametrelerden türetilen “karakteristik parametreler” olmak üzere iki grupta incelenmiştir. Havzaların hidrolojik, jeomorfolojik ve jeolojik olarak yorumlanmasında kullanılan karakteristik parametreler; drenaj yoğunluğu, akarsu sıklığı, drenaj dokusu, çatallanma oranı, form faktör, uzama oranı, yüzeysel akış uzunluğu, rölyef oranı ve hipsometrik integraldir. Elde edilen sonuçlara göre; çalışma alanının batısında, karbonatlı kayaçların bulunduğu havzalarda drenaj yoğunluğu, akarsu sıklığı ve sel riski düşük olup doğudaki havzalarda ise sel riski daha yüksektir. Akarsu havzalarının alanı ile rölyef arasında negatif bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Bazı havzalarda, tektonik ve yapısal faktörlerin çatallanma oranlarını etkilediği tespit edilmiştir. Havzalar, kuzey–güney doğrultusunda ince ve uzamış şekillere sahiptir. Çalışma alanının batısındaki havzaların hipsometrik integral değerleri, doğuda yer alan havzalara göre daha yüksek olup bu havzalar aşınma açısından daha hassastırlar. Bu çalışma ile analizler sonucunda elde edilen veriler ile yapılan sel/taşkın afet riski değerlendirmelerinin dışında, çalışma alanında ilerleyen süreçte yapılacak hidrolojik modelleme ve afet risk yönetimi süreçlerinin değerlendirilmesine yönelik çalışmalar için de veri tabanı oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Mersin Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi

Proje Numarası

2015-TP3-1008

Teşekkür

Bu çalışma, birinci yazara (Ümit Yıldırım) ait “Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsuların Morfometrik, Hidrolojik ve Hidrokimyasal Özelliklerinin Araştırılması” başlıklı doktora tezinden üretilmiş olup Mersin Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir (Proje Numarası: 2015-TP3-1008). Yazarlar bu desteğinden dolayı Mersin Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi’ne teşekkürlerini sunar.

Kaynakça

  1. Alan, İ., Şahin, S., Balcı, V., Elibol, H., Böke, N., Altun, İ., Esirtgen, T., Keskin, H., Kop, A., ve Bakırhan, B. (2011). Orta Torosların jeodinamik evrimi: Bozyazı-Aydıncık-Gülnar-Silifke (Mersin) yöresi (Rapor no: 11462). MTA (yayımlanmamış).
  2. Alan, İ., Şahin, S., Böke, N., Saçlı, L., Keskin, H., Pehlivan, Ş., Altun, İ., Kop, A., Bakırhan, B., Hanilçi, N., Balcı, V. ve Çelik, Ö. F. (2007). Orta Torosların jeodinamik evrimi: Ereğli (Konya)-Ulukışla (Niğde)-Karsantı (Adana)-Namrun (İçel) yöresi (Rapor no: 11006). MTA (yayımlanmamış).
  3. Altıparmak, S. ve Türkoğlu, N. (2018). Yakacık Çayı havzasının (Hatay) morfometrik analizi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 58(1), 353-374.
  4. Appiagyei, B. D., Belhoucine-Guezouli, L., Bessah, E., Morsli, B., & Fernandes, P. A. M. (2022). A review on climate change impacts on forest ecosystem services in the Mediterranean basin. Journal of Landscape Ecology, 15(1), 1-26. https://doi.org/10.2478/jlecol-2022-0001
  5. Arıkan, M., Erkal, T. ve Ertek, T. A. (2023). Kuzey Anadolu Fay zonu ve güneyindeki Kızılırmak Havzası’nın (Çorum) relief morfometrisi. Doğu Coğrafya Dergisi, 28(49), 8-27. https://doi.org/10.5152/EGJ.2023.220405
  6. Avcı, V. (2017). Darköprü Deresi̇ havzasında (Bi̇ngöl) tektoni̇k etki̇ni̇n morfometri̇k anali̇zlerle beli̇rlenmesi̇. Journal of International Social Research, 10(48), 270-284. https://doi.org/10.17719/jisr.2017.1499
  7. Avcı, V. ve Sunkar, M. (2015). Giresun’da sel ve taşkın oluşumuna neden olan Aksu Çayı ve Batlama Deresi havzalarının morfometrik analizleri. Journal of Geography, 30, 91-119. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iucografya/issue/25075/264657#article_cite
  8. Ayhan, A. ve Lengeranlı, Y. (1986). Yahyalı-Demirkazık (Aladağ Yöresi) arasının tektonostratigrafik özellikleri. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 27, 31-45. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jmd/issue/90147/1632017#article_cite

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hidrojeoloji, Coğrafi Bilgi Sistemleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

11 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

22 Nisan 2025

Kabul Tarihi

4 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 49 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Yıldırım, Ü., Güler, C., Kurt, M. A., & Güven, O. (2025). Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 49(2), 55-76. https://doi.org/10.24232/jmd.1681674
AMA
1.Yıldırım Ü, Güler C, Kurt MA, Güven O. Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2025;49(2):55-76. doi:10.24232/jmd.1681674
Chicago
Yıldırım, Ümit, Cüneyt Güler, Mehmet Ali Kurt, ve Onur Güven. 2025. “Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 49 (2): 55-76. https://doi.org/10.24232/jmd.1681674.
EndNote
Yıldırım Ü, Güler C, Kurt MA, Güven O (01 Aralık 2025) Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 49 2 55–76.
IEEE
[1]Ü. Yıldırım, C. Güler, M. A. Kurt, ve O. Güven, “Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri”, Jeoloji Mühendisliği Dergisi, c. 49, sy 2, ss. 55–76, Ara. 2025, doi: 10.24232/jmd.1681674.
ISNAD
Yıldırım, Ümit - Güler, Cüneyt - Kurt, Mehmet Ali - Güven, Onur. “Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 49/2 (01 Aralık 2025): 55-76. https://doi.org/10.24232/jmd.1681674.
JAMA
1.Yıldırım Ü, Güler C, Kurt MA, Güven O. Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2025;49:55–76.
MLA
Yıldırım, Ümit, vd. “Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, c. 49, sy 2, Aralık 2025, ss. 55-76, doi:10.24232/jmd.1681674.
Vancouver
1.Ümit Yıldırım, Cüneyt Güler, Mehmet Ali Kurt, Onur Güven. Göksu Nehri ve Tarsus Çayı (Mersin) Arasında Yer Alan Akarsu Havzalarının Morfometrik Özellikleri. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 01 Aralık 2025;49(2):55-76. doi:10.24232/jmd.1681674