6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Sonrasında Afet Mevzuatı, Kurumsal Yapılanma ve Afet Ekonomisine Yönelik Çalışmaların Değerlendirilmesi

Öz

Türkiye, 6 Şubat 2023 tarihinde asrın felaketi diye isimlendirilen ve dokuz saat ara ile meydana gelen iki büyük depremle sarsılmış, çok sayıda kişi hayatını yitirmiş ve yaklaşık 150 milyar dolar civarında ekonomik kayba uğramıştır. Türkiye’nin afet yönetim tarihinde 1939-1944 yılları arasında ve 1999 yılında meydana gelen ve katastrofik etkileri olan depremler, genel olarak “milat” olarak kabul edilmiş ve ortaya çıkan olumsuz tablonun değiştirilmesi amacıyla özellikle kamu yönetimi ve mevzuatında önemli düzenlemeler yapılmıştır. 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrası, hasar ve can kaybı sayısının çokluğu deprem öncesi yürürlükte olan afet mevzuatının, afet yönetimi ile ilgili sorunları çözüm noktasında yetersiz kaldığını göstermiş ve bu bağlamda önceki depremlerde olduğu gibi bu depremlerden sonrada önemli düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri sonrasında afet mevzuatı, kurumsal yapılanma ve afet ekonomisine yönelik yapılan çalışmaları bir bütünlük içinde ele almak ve ulusal afet yönetim sisteminin işleyişi üzerindeki etkilerini tartışmaktır. Yöntemsel olarak, araştırma yöntemi olarak tekil tarama modeli benimsenmiş ve öncelikle 6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş depremleri sonrasında yürürlüğe giren her türlü yasal düzenleme, ilgili kurum kuruluşlar tarafından yapılan çalışmalar ve hazırlanan raporlar derlenerek analiz edilmiş, çıkarımlar yapılmış ve Türkiye afet yönetimi sistemine etkileri açısından değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Afet ekonomisi
• Afet mevzuatı
• Afet risk yönetimi
• Deprem
• Kurumsal yapılanma

Evaluation of Disaster Legislation, Institutional Structure and Disaster Economics Studies After the February 6, 2023 Kahramanmaraş Earthquakes

Öz

On February 6, 2023, Türkiye was shaken by two major earthquakes that occurred nine hours apart resulting in the deaths of many people and economic losses of approximately $150 billion and named the disaster of the century. Earthquakes that occurred between 1939 and 1944 and in 1999, which had catastrophic effects, are generally considered turning points in Türkiye’s disaster management history. Signification reforms were made, particularly in public administration and legislation, with the aim of changing the resulting negative outcomes. Following the February 6 Kahramanmaraş earthquakes, the high number of casualties and damage revealed that the disaster legislation in force prior to the earthquakes was insufficient in addressing issues related to disaster management. The purpose of this study is to comprehensively examine work carried out on disaster legislation, institutional structure, and disaster economics following the Kahramanmaraş earthquakes that occurred on February 6, 2023, and to discuss their impact on the functioning of the national disaster management system. Methodologically, a single survey model was adopted as the research method. First, all legal regulations enacted after the Kahramanmaraş earthquakes on February 6, 2023, along with studies conducted and reports prepared by relevant institutions and organizations, were compiled and analyzed. Conclusions are drawn and evaluated in terms of their impact on Türkiye’s disaster management system.

Anahtar Kelimeler

• Disaster economics
• Disaster legislation
• Disaster risk management
• Earthquake
• Institutional Structuring

Kaynakça

1. 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Hak Sahiplerince Bankalardan Kullanılacak Kredilere Sağlanacak Faiz Desteğine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar. (2023e, 13 Nisan). Resmi Gazete (Sayı: 32162). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230413-11.pdf
2. 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2023h, 24 Ağustos). Resmi Gazete (Sayı: 32289). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/08/20230824-3.htm
3. 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2024f, 21 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 32552). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240521-1.htm
4. 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2024g, 13 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 32751). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/12/20241213-1.htm
5. 7441 Sayılı Afet Yeniden İmar Fonunun Kurulması Hakkında Kanun. (2023c, 21 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 32139). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/03/20230321-11.htm
6. 7471 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2023g, 9 Kasım). Resmi Gazete (Sayı: 32364). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/11/20231109-5.pdf
7. 7455 sayılı 6/2/2023 Tarihinde Meydana Gelen Depremlerin Yolaçtığı Ekonomik Kayıpların Telafisi İçin Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi İhdası ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun. (2023d, 15 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 32249). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/07/20230715-2.htm
8. AFAD. (2024). AFAD Strateji Planı (2024-2028). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/AFAD-2024_2028-Stratejik-Plani_Kasim2024.pdf Afet ve Acil Durum Tatbikatları Hakkında Yönetmelik. (2024, 25 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 32556). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240525-34.htm

9. Afet Bölgelerinde Sanayi Alanları ile Sanayi İşyerlerine İlişkin Yönetmelik. (2023b, 30 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 32415). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/12/20231230-4.htm
10. Afet Yeniden İmar Fonunun Yapısı Ve İşleyişi Hakkında Yönetmelik. (2024c, 2 Şubat). Resmi Gazete (Sayı: 32448). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/02/20240202-1.htm
11. Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yapılanmasına İlişkin Genel Kurallar Hakkında Yönetmelik. (2025c, 22 Haziran). Resmi Gazete (Sayı: 32934). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250622-1.htm
12. Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Ya¬pılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararname¬si (Kararname Numarası 103). (2022, 9 Haziran). Resmi Gazete (Sayı: 31861). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220609-2.pdf
13. Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. (2023l, 16 Ekim). Resmi Gazete (Sayı: 32341). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/10/20231016-4.pdf
14. Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Kararname numarası 183). (2025h, 28 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 32855). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/03/20250328-11.pdf
15. Belediye ve Bağlı Kuruluşları İle Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2023k, 9 Nisan). Resmi Gazete (Sayı: 32158). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230409-1.htm
16. Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik. (2025, 12 Eylül). Resmi Gazete (Sayı: 33015). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/09/20250912-1.htm
17. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. (2023). Türkiye Ulusal Risk Kalkanı Modeli Görüşler ve Öneriler. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 236 s. Erişim adresi: Turkiye_Ulusal_Risk_Kalkani_Modeli_Gorusler_ve_Oneriler_.pdf
18. Çamaş, T., Turan, M. (2023). Afetlere karşı dirençli bir Türkiye için Türkiye ulusal risk kalkanı modeli. SETA-Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı Yayını.
19. ÇŞİDB. (2023). Deprem Gerçeği ve Kentsel Dönüşüm Şûrası Sonuç Bildirgesi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB).
20. ÇŞİDB. (2024). Afet Koordinasyon Hizmetlerine Dair Yönerge. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB) Yapı İşleri Genel Müdürlüğü. Erişim adresi: https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/afet-koord-nasyon-h-zmetler-ne-da-r-yo-nerge---1-subat-2024---8673496-20240202074203.pdf
21. Demir, B. M., Ercan, S., Aktan, M., Öztaşkın, H. (2025). Türkiye’de afet yönetiminin 100 yılı: mevzuat, planlama, kurumsal yapılanma ve işleyiş. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 127-147 https://doi.org/10.35341/afet.1463412
22. Güllüoğlu, H.D. (2024). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri. Ankara.
23. İl Özel İdareleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik. (2024j, 2 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 32534). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240502-1.pdf
24. İnşaat Demiri İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliği. (2023, 16 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 32134). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/03/20230316-13.htm
25. İstanbul’da depreme hazırlığın artırılmasıyla ilgili olarak Türkiye Cumhuriyeti ile Avrupa Konseyi Kalkınma Bankası arasında imzalanan hibe anlaşması. (2025d, 8 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 32894). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/05/20250508-1.pdf
26. Kamu Görevlileri Etik Kurulu. (2025). 2025/42 sayılı İlke Kararı (Afet Ve Acil Durumlarda Kamu Görevlilerince Uyulması Gereken Etik Davranış İlkeleri). https://www.etik.gov.tr/icerikler/2025-42-sayili-ilke-karari-afet-ve-acil-durumlarda-kamu-gorevlilerince-uyulmasi-gereken-etik-davranis-ilkeleri/
27. Karasar, N. (2005). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. 15. Baskı, Nobel Yayıncılık. Ankara.
28. Köy Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2024i, 12 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 32750). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/12/20241212-1.htm
29. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2023h, 11 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 32188). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/05/20230511-2.htm
30. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2024h, 7 Haziran). Resmi Gazete (Sayı: 32569). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/06/20240607-2.htm
31. Onbirinci Kalkınma Planının (2019-2023) Onaylandığına İlişkin Karar. (2019, 23 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 30840 (Mükerrer)). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190723M1-1.htm
32. On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). (2023a, 1 Kasım). Resmi Gazete (Sayı: 32356 (Mükerrer). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/11/20231101M1-1-1.pdf
33. Özmen, B. (2023). Acil durum ve afet yönetimi planlarının tarihsel gelişimi, Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 47, 165-181, DOI 10.24232/jmd.1339062
34. Özmen, B., Gerdan, S. (2023). Afet ve acil durum yönetimi başkanlığının değişimi ve dönüşümü. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 5(1), 27-37
35. Özmen, B. (2024). TBMM deprem araştırma komisyonu raporlarının tarihsel gelişimi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 67, s 137-152
36. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2023f, 12 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 32188). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/05/20230512-21.htm
37. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2023g, 12 Ağustos). Resmi Gazete (Sayı: 32277). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/08/20230812-2.htm
38. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2024e, 13 Ocak). Resmi Gazete (Sayı: 32428). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/01/20240113-3.htm
39. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2025e, 28 Ocak). Resmi Gazete (Sayı: 32796). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/01/20250128-1.htm
40. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2025f, 11 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 32838). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/03/20250311-1.htm
41. TBMM, 2023. TBMM Deprem Meclis Araştırma Komisyonu, Erişim adresi: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirmasi-Komisyonu-Detay/f72877d2-1445-037b-e050-007f01005610
42. Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonunun, Doğal Afet Anında Yapılacak İş ve İşlemlere Yönelik İlke Kararı-No: 138. (2024b, 26 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 32501). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/03/20240326-4.pdf
43. Türkiye Afet Müdahale Planı. (2022b, 15 Eylül). Resmi Gazete (Sayı: 31954). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/09/20220915-28.pdf
44. Türkiye Afet Risk Azaltma Planı. (2002c, 8 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 31890). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/07/20220708-4.pdf
45. Türkiye Afet Sonrası İyileştirme Planı. (2025a, 24 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 32909). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/05/20250524-1.pdf
46. Türkiye Belediyeler Birliği. 2025. Afet İşleri Dairesi Başkanlığı Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik ve Afet İşleri Müdürlüğü Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik taslağı. https://www.tbb.gov.tr/tr/haberler/tbbden-belediyelere-afet-birimi-yonetmelik-onerisi
47. Türkiye Cumhuriyeti ile Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası Arasında İmzalanan 23 Kasım 1999 Tarihli İkraz Anlaşması (Marmara Depremi Acil Yeniden Yapılandırma Projesi). (1999, 5 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 23897). https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/23897.pdf
48. Türkiye’de Şubat 2023’te meydana gelen depremlerin ardından acil durum ve toparlanma operasyonlarını finanse etmek amacıyla Avrupa Birliği Dayanışma Fonu’ndan mali katkı sağlayan 17 Kasım 2023 tarihli ve C(2023) 7975 sayılı Komisyon Uygulama Kararının uygulanmasına ilişkin yetkilendirme anlaşması. (2024d, 1 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 32476). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/03/20240301-4.pdf
49. Uysal Gezer, A.N., İnce, H.K., 2024. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Kentsel Dönüşüm Kanunundaki Değişikliklerin Değerlendirilmesi; Yenilikler, Uygulama Süreci, Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(2), 420-433
50. Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (2025g, 12 Haziran). Resmi Gazete (Sayı: 32924). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250612-1.htm
51. Yapı Sahipleri İle Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin usul ve Esaslara Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ. (2023ı, 9 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 32127). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/03/20230309-3.htm
52. Yapı Sahipleri ile Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Eletronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ. (2023i, 8 Eylül). Resmi Gazete (Sayı: 32303). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/09/20230908-4.htm
53. Yapı Sahipleri ile Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Eletronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ. (2024ı, 29 Kasım). Resmi Gazete (Sayı: 32303). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/11/20241129-6.htm
54. Yetki Belgeli Yapı Ustaları Hakkında Yönetmelik. (2025b, 4 Haziran). Resmi Gazete (Sayı: 32920). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250604-10.htm