Ahlat Stone and Its Role in Historical Structures: An Assessment from the Perspective of Cultural Heritage

Yıl 2025, Cilt: 49 Sayı: 2, 101 - 119, 11.12.2025

Ogün Ozan Varol

https://doi.org/10.24232/jmd.1790120

Öz

Ahlat stone is a natural volcanic stone that has been used as a building material in the Lake Van Basin for centuries. Its extensive use, particularly in Seljuk-period constructions such as tombstones, mausoleums, mosques, and bridges, demonstrates its decisive role in shaping the cultural identity of the region. Beyond its contribution to the esthetic quality of local architecture, Ahlat stone with the tradition of stone craftsmanship, has also influenced artistic expression in the region. However, due to its porous structure, Ahlat stone is highly susceptible to deterioration by freeze–thaw cycles, salt weathering, and atmospheric conditions. This vulnerability poses significant threats to the preservation and transmission of the stone to future generations. This study examines the cultural heritage significance of Ahlat stone, its historical use, and the conservation challenges it faces. Furthermore, the study emphasizes that proper restoration practices and sustainable preservation strategies will significantly contribute to the continuity of this cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

Ahlat Stone , cultural heritage , stone craftsmanship , conservation

Etik Beyan

I hereby declare that this study is an original work; that I have adhered to scientific ethical principles and standards at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of the findings; that I have cited all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the references; and that I have not made any alterations to the data used.

Destekleyen Kurum

Van Yuzuncu Yil University

Proje Numarası

FYD-2024-11054

Teşekkür

This study was supported by the Scientific Research Projects Coordination Unit of Van Yüzüncü Yıl University (Project No: FYD-2024-11054).

Ahlat Taşı ve Tarihi Yapılardaki Yeri: Kültürel Miras Açısından Bir Değerlendirme

Öz

Ahlat Taşı, volkanik kökenli bir doğaltaş olup, Van Gölü Havzası’nda yüzyıllardır yapı malzemesi olarak kullanılmaktadır. Özellikle Selçuklu döneminde inşa edilen mezar taşları, kümbetler, camiler ve köprülerde yoğun biçimde tercih edilmesi, taşın bölgenin kültürel kimliğinin oluşumunda belirleyici bir rol üstlendiğini göstermektedir. Yerel mimaride estetik değer kazandırmasının yanı sıra, taş işçiliği geleneği ile birlikte bölgedeki sanat anlayışını da şekillendirmiştir. Ancak Ahlat Taşı, gözenekli yapısı nedeniyle donma-çözünme döngüleri, tuzlanma ve atmosferik etkiler karşısında bozunmaya oldukça duyarlıdır. Bu durum, taşın korunabilirliğini ve geleceğe aktarılmasını tehdit etmektedir. Bu çalışmada Ahlat Taşı’nın kültürel miras açısından önemi, tarihsel kullanımı ve karşı karşıya olduğu koruma sorunları ele alınmıştır. Ayrıca taşın doğru restorasyon uygulamaları ve sürdürülebilir koruma stratejileriyle kültürel mirasın devamlılığına katkı sağlayabileceği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ahlat Taşı , kültürel miras , taş işçiliği , koruma

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı beyan ederim.

Destekleyen Kurum

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi

Proje Numarası

FYD-2024-11054

Teşekkür

Bu çalışma Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenmiştir (Proje no: FYD-2024-11054).

Kaynakça

• Adam Mohammed, A. A., Fener, M., Comakli, R., İnce, İ., Balci, M. C., & Kayabalı, K. (2021). Investigation of the relationships between basic physical and mechanical properties and abrasion wear resistance of several natural building stones used in Turkey. Journal of Building Engineering, 42, 103084. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2021.103084
• Ahlat Nüfusu Bitlis. (2025). https://www.nufusu.com/ilce/ahlat_bitlis-nufusu
• Akbulut, Z. F. (2022). Investigation of the change in physical, mechanical, and microstructural properties of Ahlat ignimbrites under the effect of environment and freeze-thawing. Arabian Journal of Geosciences, 15(6), 1-11.
• Akgül, M. K., Akın, M., & Akın, M. (2025). Kayseri İlindeki Bazı Tarihi Eserlerde Bozunma Etkilerinin Tahribatsız Deney Yöntemleriyle Değerlendirilmesi. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 49(1), 1-24. https://doi.org/10.24232/jmd.1579322
• Akın, M., Dinçer, İ., Özvan, A., Oyan, V., & Tapan, M. (2016). İgnimbiritlerdeki kılcal su emme özelliğinin Ahlat Selçuklu mezar taşlarının bozunmasındaki rolü. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 40(2), 149-166.
• Akın, M., Özvan, A., Dinçer, İ., & Topal, T. (2017). Evaluation of the physico-mechanical parameters affecting the deterioration rate of Ahlat ignimbrites (Bitlis, Turkey). Environmental earth sciences, 76(24), 1-22.
• Akin, M., & Özsan, A. (2011). Evaluation of the long-term durability of yellow travertine using accelerated weathering tests. Bulletin of Engineering Geology and the Environment, 70(1), 101-114. https://doi.org/10.1007/s10064-010-0287-x
• Akin, M., Topal, T., Di̇ncer, İ., Akin, M., Özvan, A., Orhan, A., & Orhan, A. (2022). İgnimbiritlerde Pomza Şekli ile Fiziksel-Mekanik Özellikler Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi. Geosound, 55(1), Article 1.
• Avşar, A., & Güleç, A. (2019). Ahlat selçuklu meydan mezarlığı mezar taşları analiz çalışmaları ve konservasyon önerileri. Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları Dergisi, 1(22), 3-16.
• Baykara, T., & Işık, M. C. (2016). Physical characterization, microstructural evaluation, and condition assessment of ancient ahlat tombstones in the Seljukian Cemetery of Ahlat (Turkey). International Journal of Architectural Heritage, 10(8), 1025-1040.
• Bayram, F. (2020). Data Mining Techniques for the Prediction of Bohme Surface Abrasion Rates from Rock Properties. Journal of Testing and Evaluation, 48(1), 323-332. https://doi.org/10.1520/JTE20190130
• Bozdağ, A. (2020). Doğal Yapı Taşlarının Fiziko Mekanik Özellikleriyle Böhme Aşınma Direncinin Tahmini. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8(4), Article 4. https://doi.org/10.21923/jesd.771863
• Çelik, S. B., & Çobanoğlu, İ. (2022). Modelling and estimation of Wide Wheel abrasion values of building stones by multivariate regression and artificial neural network analyses. Journal of Building Engineering, 45, 103443. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2021.103443
• Dede, E. (2009). Ahlat Tasının (Ahlat-Bitlis) Mineralojik Ve Jeokimyasal İncelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
• Deliormanlı, A. H. (2012). Cerchar abrasivity index (CAI) and its relation to strength and abrasion test methods for marble stones. Construction and Building Materials, 30, 16-21. https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2011.11.023
• Dinçer, İ., Özvan, A., Akin, M., Tapan, M., & Oyan, V. (2012). İgnimbiritlerin Kapiler Su Emme Potansiyellerinin Değerlendirilmesi: Ahlat Taşı Örneği. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 17(2), Article 2.
• Hurst, S., Cunningham, D., & Johnson, E. (2023). Collecting rocks on the frontier: İnvestigating the geodiversity significance of historical building stones and rock collecting at the maxey homestead, Northwest Texas, USA. Resources, 12(4), 44.
• Karaca, Z., Günes Yılmaz, N., & Goktan, R. M. (2012). Abrasion wear characterization of some selected stone flooring materials with respect to contact load. Construction and Building Materials, 36, 520-526. https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2012.06.004
• Karaca, Z., Hamdi Deliormanli, A., Elci, H., & Pamukcu, C. (2010). Effect of freeze–thaw process on the abrasion loss value of stones. International Journal of Rock Mechanics and Mining Sciences, 47(7), 1207-1211. https://doi.org/10.1016/j.ijrmms.2010.07.003
• Karaoğlu, Ö., Özdemir, Y., Tolluoğlu, A., Karabiyikoğlu, M., Köse, O., & Froger, J.-L. (2005). Stratigraphy of the volcanic products around Nemrut Caldera: İmplications for reconstruction of the caldera formation. Turkish Journal of Earth Sciences, 14(2), 123-143.
• Keskin, M. (2007). Eastern Anatolia: A hotspot in a collision zone without a mantle plume.
• Kılıç, A., & Teymen, A. (2008). Determination of mechanical properties of rocks using simple methods. Bulletin of Engineering Geology and the Environment, 67(2), 237-244. https://doi.org/10.1007/s10064-008-0128-3
• Le Bas, M. J., Le Maitre, R. W., & Woolley, A. R. (1992). The construction of the Total Alkali-Silica chemical classification of volcanic rocks. Mineralogy and Petrology, 46(1), 1-22. https://doi.org/10.1007/BF01160698
• NBG. (1985). Norwegian Rock Mechanics Group: Handbook in engineering geology – rock.
• Ozdemir, A. C., & Kahraman, E. (2023). Performance comparison of training algorithms for the estimation of Böhme abrasion resistance using neural networks. Journal of Mountain Science, 20(12), 3732-3742. https://doi.org/10.1007/s11629-023-8137-z
• Özdemir, Y., Karaoğlu, Ö., Tolluoğlu, A. Ü., & Güleç, N. (2006). Volcanostratigraphy and petrogenesis of the Nemrut stratovolcano (East Anatolian High Plateau): The most recent post-collisional volcanism in Turkey. Chemical geology, 226(3-4), 189-211.
• Özvan, A., Dinçer, İ., Akın, M., Oyan, V., & Tapan, M. (2015a). Experimental studies on ignimbrite and the effect of lichens and capillarity on the deterioration of Seljuk Gravestones. Engineering geology, 185, 81-95.
• Özvan, A., Dinçer, İ., Akın, M., Oyan, V., & Tapan, M. (2015b). Experimental studies on ignimbrite and the effect of lichens and capillarity on the deterioration of Seljuk Gravestones. Engineering Geology, 185, 81-95. https://doi.org/10.1016/j.enggeo.2014.12.001
• Özvan, A., & Direk, N. (2021). The relationships among different abrasion tests on deteriorated and undeteriorated rocks. Bulletin of Engineering Geology and the Environment, 80(2), 1745-1756. https://doi.org/10.1007/s10064-020-02041-0
• Özvan, A., & Ercan, İ. (2020). Mermerlerin Aşınma Direncini Belirlemek İçin Kullanılan Geniş Diskli Aşındırma Testi (GDA) İçin Bazı Yorumlar ve Öneriler. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 44(2), 181-194.
• Pereira, D. (2023). The value of natural stones to gain in the cultural and geological diversity of our global heritage. Heritage, 6(6), 4542-4556.
• Siegesmund, S., & Snethlage, R. (Ed.). (2011). Stone in Architecture: Properties, Durability. Springer Berlin Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-642-14475-2
• Strzałkowski, P., & Köken, E. (2022). Assessment of Böhme Abrasion Value of Natural Stones through Artificial Neural Networks (ANN). Materials, 15(7), Article 7. https://doi.org/10.3390/ma15072533
• Şen, E., Aydar, E., Bayhan, H., & Gourgaud, A. (2014). Alkali bazalt ve piroklastik çökellerin volkanolojik özellikleri, Kula volkanları, Batı Anadolu. Yerbilimleri, 35(3), 141-168.
• Şi̇mşek, O., & Erdal, M. (2010). Investigation of Some Mechanical And Physical Properties of the Ahlat Stone (Ignimbrite). Gazi University Journal of Science, 17(4), Article 4.
• Temiz, R. (2011). Beypazarı (Ankara) gölet yerindeki kaya kütlelerinin jeoteknik değerlendirmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Universitesi (Turkey).
• Varol, O. O. (2024a). Nevşehir İgnimbiritlerinde Kapiler Su Emme Özelliğinin İncelenmesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 12(2), 1064-1074.
• Varol, O. O. (2024b). Predicting uniaxial compressive strength of tuff after accelerated freeze-thaw testing: Comparative analysis of regression models and artificial neural networks. Journal of Mountain Science, 21(10), 3521-3535. https://doi.org/10.1007/s11629-024-8729-2
• Yavuz, H., Ugur, I., & Demirdag, S. (2008). Abrasion resistance of carbonate rocks used in dimension stone industry and correlations between abrasion and rock properties. International Journal of Rock Mechanics and Mining Sciences, 45(2), 260-267.
• Yılmaz, N. G., Goktan, R. M., & Onargan, T. (2017). Correlative relations between three-body abrasion wear resistance and petrographic properties of selected granites used as floor coverings. Wear, 372-373, 197-207. https://doi.org/10.1016/j.wear.2016.12.024