Cumhuriyet Modernleşmesi Bağlamında Zeki Müren’in Ses İcrası ve Sahne Kimliği

Öz

Bu çalışma, Zeki Müren’in ses icrası ve sahne kimliğini Cumhuriyet modernleşmesiyle ilişkili estetik ve kamusal temsil normları bağlamında incelemektedir. “Makbul ses” ve “makbul sanatçı” kavramları, resmî tarihsel kategoriler olarak değil, dönemin dilsel, estetik ve kamusal beklentilerini açıklayan analitik terimler olarak kullanılmıştır. Doküman analizine dayalı nitel ve yorumlayıcı bir müzikoloji çalışması olarak tasarlanan araştırma, Müren’in icra üslubu, sahne kimliği, repertuvarı ve Cumhuriyet dönemi müzik politikalarına ilişkin yayımlanmış akademik kaynaklara dayanmaktadır. Veriler; diksiyon ve dilsel temsil, ses icrası ve yorumculuk, sahne personası ve görsel temsil, repertuvar çeşitliliği ile kamusal meşruiyet ve sanatçı imgesi kategorileri altında betimsel analiz ve tematik yorumlama yoluyla incelenmiştir. Bulgular, Müren’in İstanbul Türkçesine dayalı diksiyonu, devlet radyosu icra disiplini ve repertuvar bilgisiyle modern ve saygın bir sanatçı profili geliştirdiğini; sahne görünümü, dramatik yorumculuğu ve türler arasında genişleyen repertuvarıyla bu profili çok katmanlı bir temsil alanına taşıdığını göstermektedir. Çalışma, Müren’in Türk müziği icracılığındaki konumunun ses, sahne, repertuvar ve kamusal imge arasındaki ilişkiler üzerinden anlaşılması gerektiğini savunmaktadır. 

Anahtar Kelimeler

• Cumhuriyet Modernleşmesi
• Sahne Kimliği
• Türk Müziği İcracılığı
• Ses İcrası
• Zeki Müren

Zeki Müren’s Vocal Performance and Stage Identity in the Context of Republican Modernization

Öz

This study examines Zeki Müren’s vocal performance and stage identity in relation to the aesthetic and public representational norms associated with Republican modernization in Türkiye. The concepts of “acceptable voice” and “acceptable artist” are employed as analytical terms rather than official historical categories. Designed as a qualitative and interpretive musicological study based on document analysis, the research draws on published academic sources concerning Müren’s performance style, stage persona, repertoire, and the music policies of the Republican period. The data were analyzed through descriptive analysis and thematic interpretation under five thematic categories: diction and linguistic representation, vocal performance and interpretation, stage persona and visual representation, repertoire diversity, and public legitimacy and artist image. The findings indicate that Müren cultivated a modern and respectable artistic identity through his Istanbul Turkish diction, disciplined performance style shaped by state broadcasting standards, and extensive repertorial knowledge. His stage appearance, dramatic interpretation, and repertoire spanning classical Turkish music, popular song, and arabesque-influenced works further expanded this identity into a multilayered representational space. The study argues that Müren’s place in Turkish music performance is best understood through the interaction of voice, stage, repertoire, and public image.
 

Anahtar Kelimeler

• Republican Modernization
• Stage Identity
• Turkish Music Performance
• Vocal Performance
• Zeki Müren

Kaynakça

1. Arslan, U. T. (2011). Sublime yet ridiculous: Turkishness and the cinematic image of Zeki Müren. New Perspectives on Turkey, 45, 185–213. https://doi.org/10.1017/S0896634600001357 Auslander, P. (2006). Musical personae. TDR: The Drama Review, 50(1), 100–119. https://doi.org/10.1162/105420406776092313
2. Ayas, O. G. (2016). Turkish history thesis as a legitimizing instrument in music debates of early republican Turkey. Rast Musicology Journal, 4(1), 1057–1075. https://izlik.org/JA57EF64RG
3. Bayraktar, S. (2023). Moda ve kimlik ilişkisinin postmodern çerçevede göstergebilimsel olarak değerlendirilmesi: David Bowie ve Zeki Müren örneği [Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=nLNfCsWgUluh5T2iyudShrEJa5Q0EHbE9uSCfKzZYtVT8Xt71dLg5c5beXfRFjP3
4. Birson, A. M. (2016). Issues of musical identity during the foundation of the Turkish Republic (1923–1950). Rast Musicology Journal, 4(1), 1100–1110. https://izlik.org/JA45WC37RK
5. Doğtaş, G. (2014). Sonsuz kahır / Endless grief. G. Doğtaş ve A. Labastida (Edl.), The politics of the melancholic voice: Zeki Müren’s Kahir Mektubu / Melankolik sesin politikaları: Zeki Müren’in Kahır Mektubu içinde (ss. 12–45). Independent Curators International.
6. Ersoy Çak, Ş. (2013). Postmodern bileşimlerin bir aktörü ve göstergesi olarak Zeki Müren [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=jNRDC1RLfVd4_T7x7ZXmmTpjJiUfUrg0IAmJywtGfchJ7givDZ8CEpQmFOlDCs4t
7. Ersoy Çak, Ş. (2015). Postmodern göstergelerin ışığında Zeki Müren’in müzikal yaşamı. International Journal of Human Sciences, 12(2), 950–964. https://doi.org/10.14687/ijhs.v12i2.3214
8. Gürkan, B. (2025). Sanatın tinsel alanda konumlanışı ve bir sanat ritüeli olarak konser. Eurasian Journal of Music and Dance, 27, 277–300. https://doi.org/10.31722/ejmd.1638282

9. Hawkins, S. (2018). Queerly Turkish: Queer masculinity and national belonging in the image of Zeki Müren. Popular Music and Society, 41(2), 99–118. https://doi.org/10.1080/03007766.2016.1212625
10. Işıktaş, B. (2019). Türk müziğinin ses evreninde bir yıldız: Zeki Müren. F. G. Vural ve T. Vural (Ed.), Türk Mûsikîsi Atlası (Cilt 4, ss. 501–512) içinde. Yeni Türkiye Stratejik Araştırma Merkezi.
11. Koçak, P. (2025). Ziya Gökalp ve erken Cumhuriyet dönemi müzik politikaları. Yegah Müzikoloji Dergisi, 8(4), 2450–2464. https://doi.org/10.51576/ymd.1761605
12. Moore, A. F. (2002). Authenticity as authentication. Popular Music, 21(2), 209–223. https://doi.org/10.1017/S0261143002002131
13. Olkun, C. ve Başuğur, İ. D. (2024). Zeki Müren icrasında arabesk etkilerin “Anlatılmaz Bin Derd İle” isimli hicaz şarkı örneklemi üzerinden analizi. Türk Müziği, 4(2), 149–165. https://doi.org/10.5281/zenodo.12593744
14. Pesen, A. (2024). A milestone in the history of Turkish pop music: Zeki Müren and song translation (1964). Litera: Journal of Language, Literature and Culture Studies, 34(2), 521–538. https://doi.org/10.26650/LITERA2024-1484246
15. Stokes, M. (2012). Aşk cumhuriyeti: Türk popüler müziğinde kültürel mahrem (H. Doğrul, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları. (Orijinal eser 2010 yılında yayımlandı.)
16. Tekelioğlu, O. (2001). Modernizing reforms and Turkish music in the 1930s. Turkish Studies, 2(1), 93–108. https://doi.org/10.1080/14683849.2001.11009175