HEMATO-ONKOLOJİ HASTALARINDA PERİFERAL NÖROPATİNİN DESTEKLEYİCİ BAKIM İHTİYAÇLARINA ETKİSİ

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 3, 365 - 379, 25.07.2025

Gökhan Sezgin , Elif Ünsal Avdal

https://doi.org/10.46483/jnef.1324110

Öz

Giriş: Hemato-onkoloji hastalarında periferal nöropati kemoterapinin neden olduğu sık görülen toksisitelerdendir. Hemato-onkoloji hastalarının karşılanmamış destekleyici bakım ihtiyaçlarını bulunmaktadır.
Amaç: Bu çalışma hemato-onkoloji hastalarında periferal nöropatinin destekleyici bakım ihtiyaçlarına etkisini saptamak amacıyla yapılmıştır.
Gereç-Yöntem: Kesitsel metadolojik olarak planlanan bu çalışma İzmir Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hematoloji Ayaktan Kemoterapi Ünitesi’ne başvuran yeni tanı almış Multipl Miyelom ve Lenfoma tanılı 35 hasta ile yürütülmüştür. Veriler Kemoterapiye Bağlı Periferal Nöropati Değerlendirme Aracı (CIPNAT) ve Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği Kısa Formu (DeBGÖ-KFTr) ve araştırmacılar tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu kullanılarak 0. ay, 1. ay ve 3.ayda değerlendirilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan hastaların %54.3’ü Multipl Miyelom, %45.7’si Lenfoma tanılı, %40’ının kronik hastalığı olduğu, %2.9’unun ABVD (doksorubisin, bleomisin, vinblastin ve dakarbazin), %42.9’unun RCHOP (Rituximab, Siklofosfomid, Doksorubisin, Vinkristin, Prednizon) ve %54.3’ünün VCD (Velcade, Siklofosfomid, Deksametazon) kemoterapi rejimi almaktadır. Çalışmaya katılan hastaların 0. ayda tamamında ekstremitelerde periferal nöropati semptomları görülmezken; 1. ayda %28.6’sında ve 3. ayda %50’sinde ekstremitelerde periferal nöropati semptomları gözlemlenmiştir. Destekleyici bakım gereksinimleri ölçeği 0. ay ortalama değeri 99,97±15,49, 1. ay ortalama değeri 93,86±10,97, 3. ay ortalama değeri 89,5±10,84 olarak bulunmuştur. Ölçekten alınan puanlara göre çalışmaya katılan hastaların 0. ayda 1. ve 3. ay’a göre daha fazla destekleyici bakım gereksinimlerinin olduğu bulunmuştur. DeBGÖ-KFTR ölçeği genel skor 3. ay puanı ile CIPNAT genel skor ve alt boyutlarda 1. ay ve 3. ay puanları arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı orta düzey korelasyon bulunmuştur (p<.05).
Sonuç: Hemato-onkoloji hastalarında periferal nöropatinin destekleyici bakım ihtiyaçlarına olumlu yönde etkisi olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Hematolojik Kanser , Periferal nöropati , Destekleyici bakım gereksinimleri

Destekleyen Kurum

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi

Proje Numarası

-

Teşekkür

Onkoloji Servisi

Kaynakça

• Abudayyak M, Yalçin CÖ, Korkut E. Kemoterapi İle İndüklenmiş Periferal Nöropatinin Tedavisi ve Önlenmesine Yönelik Farmakolojik Yaklaşımlar. FABAD Journal of Pharmaceutical Sciences. 2018, 43(2), 113-127.
• Ajevole VB, Cox JE, Swan JT, Chikermane et al. Incidence Of Chemotherapy-İnduced Peripheral Neuropathy Within 12 Weeks Of Starting Neurotoxic Chemotherapy For Multiple Myeloma Or Lympho- ma: A Prospective, Single-Center, Observational Study. Supportive Care in Cancer. 2020, 28(4), 1901- 191297
• Aksuoğlu A. Kanser Hastaları İçin Destekleyici Ba- kım Gereksinimleri Ölçeği’nin Türk Toplumunda Geçerlilik Ve Güvenirliğinin İncelenmesi, Yüksek lisans Tezi, Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Ensti- tüsü, İstanbul 2015: 39-50.
• Arslan S, Bahceli PZ, İlik Y ve ark. The preliminary effects of henna on chemotherapy-induced peripheral neuropathy in women receiving oxaliplatin-based treatment: A parallel-group, randomized, controlled pilot trial. European Journal of Oncology Nursing. 2020, 48, 101827.
• Ayvat İ. Ayaktan Kemoterapi Alan Kanser Hastaları- nın Karşılanmamış Destekleyici Bakım Gereksinim- lerinin Yaş Bağlamında İncelenmesi, Yüksek lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Ensti- tüsü, Ankara 2019: 27-45.
• Bates D, Schultheis BC, Hanes MC, et al. A comprehensive algorithm for management of neuropathic pain. Pain Medicine. 2019, 20 (Supplement_1), S2-S12
• Bernardes CM, Diaz A, Valery PC, et al. Unmet supportive care needs among Indigenous cancer patients across Australia. Rural and Remote Health. 2019, 19(3), 45.
• Boyes A, Girgis A, Lecathelinais C. Brief assessment of adult cancer patients’ perceived needs: development and validation of the 34-item Supportive Care Needs Survey (SCNS-SF34). J Eval Clin Pract. 2009;15(4):602-6. doi: 10.1111/j.1365- 2753.2008.01057.x.
• Boyes AW, Clinton-McHarg T, Waller AE, et al. Prevalence and correlates of the unmet supportive care needs of individuals diagnosed with a haematological malignancy. Acta Oncologica. 2015, 54(4), 507-514.
• Cheah WL, Ling NC, Chang KH. The supportive care needs for prostate cancer patients in Sarawak. Chinese clinical oncology. 2016, 5(1), 7.
• Chou YH, Hsieh VCR, Chen X, et al. Unmet supportive care needs of survival patients with breast cancer in different cancer stages and treatment phases. Taiwanese Journal of Obstetrics and Gynecology. 2020, 59(2), 231-236.
• Colloca L, Ludman T, Bouhassira D, et al. Neuropathic pain. Nature reviews Disease primers. 2017, 3(1), 1-19.
• Cruccu G, Truini A. A review of neuropathic pain: from guidelines to clinical practice. Pain and The- rapy. 2017, 6(1), 35-42.
• Çallı S. Kemoterapi Alan Hastalarda Periferal Nöropatinin Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi ve Baş Etme Yöntemlerinin Etkinliğinin İncelenmesi, Yüksek li- sans Tezi, Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversi- tesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul 2019: 29-43.
• Erika M, Ellen SL, Clare D, et al. Vincristine-induced peripheral neuropathy in pediatric cancer patients. American Journal Of Cancer Research. 2016, 2416- 2430.
• Garcia MK, Cohen L, Guo Y, et al. Electroacupuncture for thalidomide/bortezomib-induced peripheral neuropathy in multiple myeloma: a feasibility study. Journal of Hematology & Oncology. 2014, 7(1), 1-8.
• Hall AE, Sanson-Fisher RW, Lynagh MC, et al. What Do Haematological Cancer Survivors Want Help With? A Cross-Sectional Investigation of Un- met Supportive Care Needs. BMC Res Notes. 2015, 8:221, DOI 10.1186/s13104-015-1188-7
• Herrmann A, Mansfield E, Tzelepis F, et al. Use Of The Supportive Care Framework To Explore Haema- tological Cancer Survivors’ Unmet Needs: A Quali- tative Study. BMC Health Services Research. 2020, 20(1), 1-13.
• Hershman DL, Lacchetti C, Dworkin RH, et al. Pre- vention and Management of Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy in Survivors of Adult Can- cers: American Society of Clinical Oncology Clinical Practice Guideline . Journal Of Clinical Oncology. 2014, 1941-1970
• Knips L, Bergenthal N, Streckmann F, Monsef I, Elter T, Skoetz N. Aerobic Physical Exercise For Adult Patients With Haematological Malignancies. Cochrane Database Syst Rev. 2019,31;1(1). doi: 10.1002/14651858.CD009075.pub367
• Knoerl R, Gilchrist L, Kanzawa-Lee GA, et al. Proactive Rehabilitation for Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy. Semin Oncol Nurs. 2020 Feb;36(1):150983. Doi: 10.1016/j.soncn.2019.150983.
• Kotronoulas G, Papadopoulou C, Burns-Cunningham K, et al. A systematic review of the supportive care needs of people living with and beyond cancer of the colon and/or rectum. European Journal of Oncology Nursing. 2017, 29, 60-70.
• Krishnan AV, Goldstein D, Friedlander M, et al. Oxaliplatin-induced neurotoxicity and the development of neuropathy. Muscle & Nerve: Official Journal of the American Association of Electrodiagnostic Medicine. 2005, 32(1), 51-60.
• Kurt S. Onkoloji Hastalarında Periferal Nöropatinin Yönetiminde Refleksolojinin Etkisi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İs- tanbul 2016, 36.
• Kutlutürkan S, Öztürk ES, Arıkan F, ve ark. The psychometric properties of the Turkish version of the Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy Assessment Tool (CIPNAT). European Journal of Oncology Nursing. 2017, 84-89
• Li T, Timmins HC, Lazarus HM, et al. Peripheral neuropathy in hematologic malignancies–Past, present and future. Blood Reviews. 2020, 100653.
• Lin YL, Chuang CY, Hsieh VCR, et al. Unmet Supportive Care Needs of Survival Patients with Nasopharyngeal Carcinoma. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020, 17(10), 3519.
• Ogle T, Alexander K, Miaskowski C, et al. Systematic review of the effectiveness of self-initiated interventions to decrease pain and sensory disturbances associated with peripheral neuropathy. Journal of Cancer Survivorship. 2020, 1-20.
• Oneda E, Meriggi F, Zanotti L, et al. Innovative Approach for the Prevention of Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy in Cancer Patients: A Pilot Study With the Hilotherm Device, the Poliambulanza Hospital Experience. Integrative Cancer Therapies. 2020, 19, 1534735420943287.
• Ögedey Z. Kemoterapi Uygulanan Hematolojik Kan- serli Hastalarda Bulantı-Kusma Öğürme ve Ağız Sağlığının Değerlendirilmesi, Yüksek lisans Tezi, Si- vas 2020:43-63.
• Ölmez S. Multipl Miyelom Tanısı Olan Hastaların Bakım Gereksinimleri ve Yaşam Kalitesi, Yüksek li- sans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Ens- titüsü, Antalya 2020: 23-49.
• Özbayır T, Soyer Geçkil Ö, Aslan A. An adaptation of the Short-Form Supportive Care Needs Survey Questionnaire (SCNS-SF 34) to Turkish. J Breast Health. 2017, 3: X-X. DOI: 10.5152/tjbh.2017.3266
• Özkaraman A, Orlu N, Usta Yeşilbalkan Ö et al. Peripheral Neuropathy and Falling Risk in 65 Years Old and Older Patients Receiving Chemotherapy: A Prospective Study. International Journal of Caring Sciences, 2018, vol. 11, no.1, 550-556.
• Sałat K. Chemotherapy-induced peripheral neuropathy: part 1—current state of knowledge and perspectives for pharmacotherapy. Pharmacological Reports. 2020, 72, 486-507.
• Shao L, Wang S, Meng H, et al. Bortezomib-induced peripheral neuropathy in multiple myeloma patients. Zhonghua yi xue za zhi. 2015, 95(40), 3297-3301.
• Şipal G. Hematolojik Kanserli Hastaların Destekleyi- ci Bakım Gereksinimleri ve Hastalığı Kabul Düzeyi, Yüksek lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sağlık Bi- limleri Enstitüsü, Konya 2019: 20-26.
• Tacchetti P, Terragna C, Galli M, et al. Bortezomib and thalidomide induced peripheral neuropathy in multiple myeloma: clinical and molecular analyses of a phase 3 study. American Journal of Hematology. 2014, 89(12), 1085-1091.
• Tofthagen CS, McMillan SC, Kip KE. Development and psychometric evaluation of the chemotherap- y-induced peripheral neuropathy assessment tool. Cancer Nurs. 2011, 34(4): E10-20. Doi: 10.1097/ NCC.0b013e31820251de50
• Tsatsou I, Konstantinidis T, Kalemikerakis I, et al. Unmet Supportive Care Needs of Patients with Hematological Malignancies: A Systematic Review. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing. 2021, 8(1), 5.
• Tzelepis F, Clinton-McHarg T, Paul CL, et al. Quality of patient-centered care provided to patients attending hematological cancer treatment centers. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018, 15(3), 549.
• Zajączkowska R, Kocot-Kępska M, Leppert W, et al. Mechanisms Of Chemotherapy-İnduced Peripheral Neuropathy. International Journal of Molecular Sciences. 2019, 20(6), 1451.