Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi

Tuğba Solmaz; Tuba Yılmaz Bulut; Esra Saraçoğlu

doi:10.46483/jnef.1325655

Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi

Öz

Giriş: İlaçların akılcı kullanılması toplum sağlığı açısından önemlidir. Amaç: Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan araştırma Mart-Nisan 2023 tarihleri arasında bir Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulunda yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini çalışmaya katılmayı kabul eden 400 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler “Kişisel Bilgi Formu” ve “Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği” kullanılarak çevrim içi olarak toplanmıştır. Veriler SPSS 20.0 paket programında değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde sayı, yüzde, Kruskal Wallis ve Mann-Whitney U testleri kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan öğrencilerin %86.3’ü normal öğretim, kalanı ikinci öğretim görmekte ve yaş ortalamaları 20.74 ± 2.89 olup %81.8’i kadındır. %93.0’ünün kronik bir hastalığının olmadığı, %16.3’ünün sürekli bir ilaç kullandığı ve %47.0’sinin soğuk algınlığı-grip durumunda ilaç kullandığı belirlenmiştir. Katılımcıların akılcı ilaç kullanımı ölçeğinden aldıkları ortalama puan 36.54 ± 4.90 ’dır. Kadınların akılcı ilaç kullanma düzeyleri erkeklere göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p < .05). Benzer şekilde normal öğretimde öğrenim gören katılımcıların ikinci öğretimdekilere göre akılcı ilaç kullanma düzeyleri daha yüksek bulunmuştur (p < .001). Sürekli ilaç kullanan öğrencilerin puan ortalaması ağrı yaşama veya soğuk algınlığı-grip sebebi ile ilaç kullananlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p < .05). Katılımcılardan tavsiyeye göre herhangi bir ilaç alanların akılcı ilaç kullanma düzeyleri almayanlara göre daha düşük olduğu belirlenmiştir (p < .001). Sonuç: Araştırmada katılımcıların akılcı ilaç kullanımı konusunda bilgi eksikliklerinin ve ilaç kullanımına yönelik hatalı davranışlarının olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçlar doğrultusunda, akılcı ilaç kullanımı konusunda bilgi ve davranış değişikliğini artırmaya yönelik konferans, kurs ve seçmeli ders gibi eğitim programlarının düzenlenmesinin etkili girişimler olacağı düşülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Akkaya, A., & Koçaşlı, S. (2022). Sağlık bilimleri fakültesinde öğrenim gören üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 246–256. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.751195
Aslan, R., Ilıman, E., & Arslan, A. (2019). Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanım düzeylerinin belirlenmesi. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 5(21), 1117–1134. http://dx.doi.org/10.31576/smryj.323
Demiroğlu, T., Polat, Y. ve Doğan, U. (2017). Kilis devlet hastanesinde yatan yetişkin hastaların ilaç kullanımına yönelik davranış ve alışkanlıklarının belirlenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 60(1), 93–98. https://dergipark.org. tr/tr/pub/gumussagbil/issue/32271/358539
Demirtaş, Z., Dağtekin, G., Sağlan, R., Aaiye, M., Önsüz, M. F., Işıklı, B., Kılıç, F. S. ve Metintaş, S. (2018). Akılcı ilaç kullanımı ölçeği geçerlilik ve güvenirliliği. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 3(3), 37–46. https://dergipark.org.tr/tr/pub/estudamhsd/ issue/40372/482730
Ekenler, Ş., ve Koçoğlu, D. (2016). Bireylerin akılcı ilaç kullanımıyla ilgili bilgi ve uygulamaları. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 3(3), 44–45. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ hunhemsire/issue/27605/331964
Hızal, Ö. H., Özçelik, M. A., & İlhan, M. N. (2021). Gazi üniversitesi tıp fakültesi öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımına yönelik bilgi ve davranışlarının değerlendirilmesi. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Dergisi, 2(3), 156–162. https://doi.org/10.54247/ SOYD.2021.37
Karaman, A., Ayoğlu, T., Aydoğan, M. N., & Kuğu, E. (2019). Hemşirelik öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma durumları. Florence Nightingale Journal of Nursing Florence, 27(2), 143–156. https://doi. org/10.26650/FNJN18021
Kaya, H., Turan, N., Keskin, Ö., Tencere, Z., Uzun, E., Demir, G., & Yılmaz, T. (2015). Üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışları. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 18(1), 35–42. https://doi.org/10.17049/ahsbd.67643

Kayaalp, S. (2009). Rasyonel Tedavi Yönünden Tıbbi Farmakoloji. Pelikan Yayıncılık.
Kurt, O., Oğuzöncül, A. F., Deveci, S. E., & Pirinçci, E. (2020). Bir sosyal bi̇li̇mler meslek yüksekoku öğrenci̇leri̇ni̇n akılcı ı̇laç kullanımı konusunda bi̇lgi̇ ve davranişlarının değerlendi̇ri̇lmesi̇. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 5(1), 62–72. https://doi. org/10.35232/estudamhsd.553156
Mannasaheb, B. A., Al-Yamani, M. J., Alajlan, S. A., Alqahtani, L. M., Alsuhimi, S. E., Almuzaini, R. I., Albaqawi, A. F., & Alshareef, Z. M. (2021). Knowledge, attitude, practices and viewpoints of undergraduate university students towards self- medication: An institution-based study in Riyadh. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(16), 8545. https://doi.org/10.3390/ ijerph18168545
Mutlu, G., Güngör, A., & Bayındır Çevik, A. (2023). Online Akran eğitiminin hemşirelik öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımına etkisi. Journal of Academic Research in Nursing, 9(2), 98–107. https://doi. org/10.55646/jaren.2023.68736
Özkan, Ş., & Aca, Z. (2020). Akılcı ilaç kullanımında sağlıklı yaşam becerilerinin etkisi. Sosyal Gücenlik Dergisi, 10(2), 273–288. https://doi.org/10.32331/ sgd.840669
Reppe, L. A., Spigset, O., & Schjøtt, J. (2016). Drug information services today: current role and future perspectives in rational drug therapy. Clinical Therapeutics, 38(2), 414–421. https://doi. org/10.1016/j.clinthera.2015.12.019
Sahin, E., Dayioglu, N., Okmen, B., Korkmaz, E., Baykara, S., & Baktir, G. (2019). Sağlık alanı ve sağlık alanı dışında eğitim alan üniversite öğrencilerinde akılcı ilaç kullanımı farkındalığı. Experimed, 9(1), 32–38. https://doi.org/10.26650/ experimed.2019.19004 363
Şantaş, F., & Demirgil, B. (2017). Akılcı ilaç kullanımına ilişkin bir araştırma. İşletme Bilimi Dergisi, 5(1), 35–35. https://doi.org/10.22139/ jobs.286671
Şantaş, F., & Uğurluoğlu, Ö. (2018). Hemşirelerin akılcı ilaç kullanımına ilişkin davranışlarının değerlendirilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 21(4), 264–270. https://dergipark. org.tr/tr/pub/ataunihem/issue/41815/392088
Seğmenoğlu, M. S. (2022). Hemşirelik öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımı ve antibiyotik kullanım duyarlılığı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(2), 958–963. https:// orcid.org/0000-0003-2743-6245
Taş, A. (2021). Üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımının istatistiksel değerlendirmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(4), 714–723.
Ulusoy, H. B. (2015). Probleme dayalı öğrenim ile akılcı ilaç kullanımı eğitimleri. Tıp Eğitim Dünyası, 14(42), 43–48. http://dergipark.ulakbim.gov.tr/ted/ article/view/5000147235
Yıldırım, Ö. Ö., Korkmaz, M., & İlknur, A. A. (2021). Hemşirelik öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımına yönelik farkındalıkları ile sağlık algılarının incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 5(2), 251–260. https:// doi.org/10.46237/amusbfd.762631

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Halk Sağlığı Hemşireliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Tuğba Solmaz
0000-0003-0574-0035
Türkiye

Tuba Yılmaz Bulut
0000-0001-7850-7723
Türkiye

Esra Saraçoğlu ^*
0000-0003-3808-1531
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

15 Temmuz 2025

Yayımlanma Tarihi

25 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

11 Temmuz 2023

Kabul Tarihi

20 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 18 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.46483/jnef.1325655

IZ

https://izlik.org/JA28PC34YA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Solmaz, T., Yılmaz Bulut, T., & Saraçoğlu, E. (2025). Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi. Etkili Hemşirelik Dergisi, 18(3), 354-364. https://doi.org/10.46483/jnef.1325655

AMA

1.Solmaz T, Yılmaz Bulut T, Saraçoğlu E. Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi. JNEF. 2025;18(3):354-364. doi:10.46483/jnef.1325655

Chicago

Solmaz, Tuğba, Tuba Yılmaz Bulut, ve Esra Saraçoğlu. 2025. “Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi”. Etkili Hemşirelik Dergisi 18 (3): 354-64. https://doi.org/10.46483/jnef.1325655.

EndNote

Solmaz T, Yılmaz Bulut T, Saraçoğlu E (01 Temmuz 2025) Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi. Etkili Hemşirelik Dergisi 18 3 354–364.

IEEE

[1]T. Solmaz, T. Yılmaz Bulut, ve E. Saraçoğlu, “Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi”, JNEF, c. 18, sy 3, ss. 354–364, Tem. 2025, doi: 10.46483/jnef.1325655.

ISNAD

Solmaz, Tuğba - Yılmaz Bulut, Tuba - Saraçoğlu, Esra. “Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi”. Etkili Hemşirelik Dergisi 18/3 (01 Temmuz 2025): 354-364. https://doi.org/10.46483/jnef.1325655.

JAMA

1.Solmaz T, Yılmaz Bulut T, Saraçoğlu E. Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi. JNEF. 2025;18:354–364.

MLA

Solmaz, Tuğba, vd. “Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi”. Etkili Hemşirelik Dergisi, c. 18, sy 3, Temmuz 2025, ss. 354-6, doi:10.46483/jnef.1325655.

Vancouver

1.Tuğba Solmaz, Tuba Yılmaz Bulut, Esra Saraçoğlu. Üniversite Öğrencilerinin Akılcı İlaç Kullanımı Konusunda Bilgi Ve Davranışlarının Belirlenmesi. JNEF. 01 Temmuz 2025;18(3):354-6. doi:10.46483/jnef.1325655