Gebelerin Algıladıkları Stres ve Prenatal Emzirme Özyeterliliklerinin İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 1, 47 - 60, 15.01.2026

Dilek Keskin Çetin , Evşen Nazik

https://doi.org/10.46483/jnef.1446795

Öz

Giriş: Gebelik, kadının psikolojik değişimlere maruz kaldığı ve emzirmeye hazırlandığı bir dönemdir. Bu dönemin sağlıklı geçirilmesi hem anne hemde bebek sağlığı için önemlidir.
Amaç: Bu çalışma, gebelikte algılanan stresin prenatal emzirme özyeterliliğe etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı nitelikte olan bu çalışmaya, Türkiye’nin güney bölgesindeki bir devlet hastanesinin gebe polikliniklerine antenatal takip için başvuran 347 gebe alınmıştır. Çalışmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Gebelik Stresini Değerlendirme Ölçeği (GSDÖ) ve Prenatal Emzirme Öz-yeterlilik Ölçeği (PEÖYÖ) ile toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis H test, Bonferroni ve Spearman korelasyon testleri kullanılmıştır.
Bulgular: Gebelerin GSDÖ toplam puan ortalaması 19,10±19,12; PEÖYÖ toplam puan ortalaması 85,45±11,47 olarak bulunmuştur. Gebelerin eğitim düzeyi, çalışma durumu, ale tipi ve gebelik süresi ile GSDÖ toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Gebelerin sadece çalışma durumu ve aile tipi ile PEÖYÖ toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık vardır (p<0,05). Prenatal emzirme öz-yeterliliği ölçeği ile toplam GSDÖ ve gebelik, doğum ve doğum sonrası güvenli sağlık bakımı, doğum ve doğum sonu sosyal destek, bebek kimliği ve bakımı, gebelikte sosyo-ekonomik yaşam alt boyut toplam puanları arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir (p<0,05).
Sonuç: Araştırmada gebelerin, gebelik stresinin düşük, prenatal emzirme özyeterliliklerinin yüksek olduğu ve gebelikte algılanan stresin prenatal emzirme özyeterliliği etkilediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Gebelik , Stres , Emzirme özyeterliliği , Hemşirelik.

Etik Beyan

Etik kurul alınmıştır.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

Bu çalışma yüksek lisans tez çalışmasıdır.

Kaynakça

• Acharya, P., & Khanal, V. (2015). The effect of mother’s educational status on early initiation of breastfeeding: Further analysis of three consecutive Nepal Demographic and Health Surveys. BMC Public Health, 15, 1069.
• Aksoy, S. D., Dutucu, N., Özdilek, R., Bektaş, H. A., & Keçeci, A. (2019). Gebelik stresi değerlendirme ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(1), 10–14.
• Alves, A. C., Cecatti, J. G., & Souza, R. T. (2021). Resilience and stress during pregnancy: A comprehensive multidimensional approach in maternal and perinatal health. Scientific World Journal, 2021, 9512854.
• Aydın, D., & Aba, Y. A. (2019). Annelerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile emzirme öz-yeterlilik algıları arasındaki ilişki. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(1), 31–39.
• Aydın, A., & Pasinlioğlu, T. (2018). Reliability and validity of a Turkish version of the prenatal breastfeeding self- efficacy scale. Midwifery, 64, 11–16.
• Bakır, N., Demir, C., & Şener, N. (2021). Gebelerin yaşadığı stres ve gebelik semptomları arasındaki ilişki. Karya Journal of Health Science, 2(3), 71–76.
• Bandura, A. (1999). Human agency in social cognitive theory. Asian Journal of Social Psychology, 2(1), 21–41.
• Brockway, M., Benzies, K., & Hayden, K. A. (2017). Interventions to improve breastfeeding self-efficacy and resultant breastfeeding rates: A systematic review and meta-analysis. Journal of Human Lactation, 33(3), 486–499.
• Charoghchian Khorasani, E., Peyman, N., & Esmaily, H. (2017). Relations between breastfeeding self-efficacy and maternal health literacy among pregnant women. EBCJ, 23(6), 18–25.
• Chen, C. H. (2015). Revision and validation of a scale to assess pregnancy stress. Journal of Nursing Research, 23(1), 25–32.
• Corby, K., Kane, D., & Dayus, D. (2021). Investigating predictors of prenatal breastfeeding self-efficacy. Canadian Journal of Nursing Research, 53(1), 56–63.
• Dennis, C. L. (1999). Theoretical underpinnings of breastfeeding confidence: A self-efficacy framework. Journal of Human Lactation, 15(3), 195–201.
• De Socio, J. E. (2018). Epigenetics, maternal prenatal psychosocial stress, and infant mental health. Archives of Psychiatric Nursing, 32(6), 901–906.
• Dhaliwal, S. K., Dabelea, D., Lee-Winn, A. E., Glueck, D. H., Wilkening, G., & Perng, W. (2022). Characterization of maternal psychosocial stress during pregnancy: The Healthy Start Study. Women's Health Reports, 3(1), 698–708.
• Dunkel Schetter, C., & Tanner, L. (2012). Anxiety, depression and stress in pregnancy: Implications for mothers, children, research, and practice. Current Opinion in Psychiatry, 25(2), 141–148.
• Erkal Aksoy, Y., Bay, H., & Yılmaz Dereli, S. (2022). Factors affecting primiparous women’s breastfeeding self- efficacy levels. Clinical Lactation, 13(2), 110–111.
• Ertekin Pınar, Ş., Duran Aksoy, Ö., Dağlar, G., Yurtsal, Z. B., & Cesur, B. (2017). Effect of stress management training on depression, stress and coping strategies in pregnant women: A randomized controlled trial. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 39(3), 203–210.
• Genç Koyucu, R., Ülker, D., & Erdem, B. (2020). Primipar ve multipar gebelerin gebelik streslerinin karşılaştırılması. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 8(3), 652–663.
• Huang, Y., Ouyang, Y. Q., & Redding, S. R. (2019). Previous breastfeeding experience and its influence on breastfeeding outcomes in subsequent births: A systematic review. ACM, 32(4), 303–309.
• Iwanowicz-Palus, G., Mróz, M., Korda, A., Marcewicz, A., & Palus, A. (2022). Perinatal anxiety among women during the COVID-19 pandemic: A cross-sectional study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(5), 2603.
• Karataş Baran, G., Şahin, S., Öztaş, D., Demir, P., & Desticioğlu, R. (2020). Gebelerin algılanan stres düzeylerinin ve stres nedenlerinin değerlendirilmesi. Çukurova Medical Journal, 45, 170–180.
• Kaya Şenol, D., & Çaksak Pekyiğit, A. (2021). Primipar gebelere doğuma hazırlık sınıflarında verilen emzirme eğitiminin prenatal emzirme öz-yeterlilik algısına etkisi. Bozok Tıp Dergisi, 11(2), 15–21.
• Khresheh, R. M., & Ahmad, N. M. (2018). Breastfeeding self-efficacy among pregnant women in Saudi Arabia. Saudi Medical Journal, 39(11), 1116–1122.
• Konukoğlu, T., & Pasinlioğlu, T. (2021). Gebelerde emzirme öz-yeterliliği ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1), 12–22.
• Lau, C., Lok, K., & Tarrant, M. (2018). Breastfeeding duration and the theory of planned behavior and breastfeeding self-efficacy framework: A systematic review of observational studies. Maternal and Child Health Journal, 22(3), 327–342.
• Mah, B. L., Pringle, K. G., Weatherall, L., Keogh, L., Schumacher, T., Eades, S., Brown, A., Lumbers, E. R., Roberts, C. T., Diehm, C., Smith, R., & Rae, K. M. (2019). Pregnancy stress, healthy pregnancy and birth outcomes: The need for early preventative approaches in pregnant Australian Indigenous women: A prospective longitudinal cohort study. Journal of Developmental Origins of Health and Disease, 10(1), 31–38.
• Maleki Saghooni, N., Amel Barez, M., Moeindarbari, S., & Karimi, F. Z. (2017). Investigating the breastfeeding self-efficacy and its related factors in primiparous breastfeeding mothers. International Journal of Pediatrics, 5(12), 6275–6283.
• McKinley, E. M., Knol, L. L., & Turner, L. W., et al. (2021). Enhancing patient-provider breastfeeding conversations: Breastfeeding intention and prenatal breastfeeding self-efficacy among a sample of pregnant women. Southern Medical Journal, 114(4), 223–230.
• Polte, C., Junge, C., Von Soest, T., Seidler, A., Eberhard-Gran, M., & Garthus-Niegel, S. (2019). Impact of maternal perinatal anxiety on social-emotional development of 2-year-olds: A prospective study of Norwegian mothers and their offspring. Maternal and Child Health Journal, 23, 386–396.
• Salbacak, B. (2021). Gebelik stresinin uyku kalitesine etkisi (Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi.
• Stojanov, J., Stankovic, M., Zikic, O., Stankovic, M., & Stojanov, A. (2021). The risk for nonpsychotic postpartum mood and anxiety disorders during the COVID-19 pandemic. International Journal of Psychiatry in Medicine, 56, 228–239.
• Ünver, H., Özşahin, Z., & Gezer Tekdal, A. (2022). Gebelerde COVID-19 korkusunun gebelik stresi ve travmatik doğum algısına etkisi. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 71–78.
• Vieira, E. S., Caldeira, N. T., Eugênio, D. S., Lucca, M. M. D., & Silva, I. A. (2018). Breastfeeding self-efficacy and postpartum depression: A cohort study. Revista Latino-Americana de Enfermagem, 26, e3035.
• Yanılmaz, P., & Beydağ, K. D. (2023). Primipar gebelerin doğum öncesi algıladıkları stres ve eş desteği arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Sağlık ve Toplum, 33(2), 87–94.
• Yeşilçiçek Çalık, K., Coşar Çetin, F., & Erkaya, R. (2017). Annelerin emzirme konusunda uygulamaları ve etkileyen faktörler. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 80–91.
• Walsh, K., McCormack, C. A., Webster, R., Pinto, A., Lee, S., Feng, T., Krakovsky, H. S., O'Grady, S. M., Tycko, B., Champagne, F. A., Werner, E. A., Liu, G., & Monk, C. (2019). Maternal prenatal stress phenotypes associate with fetal neurodevelopment and birth outcomes. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 116(48), 23996–24005.
• Waqas, A., Zubair, M., Zia, S., Meraj, H., Aedma, K. K., Majeed, M. H., & Naveed, S. (2020). Psychosocial predictors of antenatal stress in Pakistan: Perspectives from a developing country. BMC Research Notes, 13(1), 160.
• Wells, K. J., Thompson, N. J., & Kloeblen-Tarver, A. S. (2006). Development and psychometric testing of the prenatal breastfeeding self-efficacy scale. American Journal of Health Behavior, 30, 177–187.