Gevşeme Egzersizlerinin Yoğun Bakım Hemşirelerinin Yorgunluk Düzeyine Etkisi

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 1, 128 - 141, 15.01.2026

Ayşegül Özkan , Funda Büyükyılmaz

https://doi.org/10.46483/jnef.1520298

https://izlik.org/JA37HG73BX

Öz

Giriş: Özellikle karmaşık ve yaşamı tehdit edici girişimlerin uygulandığı YBÜ’nde hemşirelerin deneyimlediği yorgunluk durumunun, hasta bakım sonuçlarını olumsuz yönde
etkileyeceği ve tıbbi hatalara neden olabileceği bildirilmektedir.
Amaç: Araştırma, yoğun bakım hemşirelerine 8 hafta süresince uygulanan gevşeme egzersizlerinin yorgunluk düzeyi üzerine etkisini incelemek amacıyla deneysel bir çalışma
olarak planlandı.
Yöntem: Araştırmanın örneklemini, bir şehir hastanesindeki anesteziyoloji ve reanimasyon yoğun bakım ünitesinde görev yapan hemşirelerden, blok randomizasyon ile seçilen 30 deney (gevşeme egzersizleri uygulanan) ve 30 kontrol grubu oluşturuldu. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan “Hemşire Bilgi Formu”, “Yaşam Bulguları Formu” ve “Mesleki Yorgunluk/Tükenmişlik/Toparlanma Ölçeği (MYTTÖ)” aracılığı ile toplandı. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edildi.
Bulgular: Araştırmaya katılan hemşirelerin %71,7’sinin kadın, %81,7’sinin lisans mezunu, %61,7’sinin bekar, %56,7’sinin geliri giderine eşit olduğu, %61,7’si mesleğini isteyerek seçtiği, %73,3’ünün mesleğini sevdiği belirlendi. Hemşirelerin girişim öncesine göre 8. hafta sonrası “Kronik Yorgunluk” için deney grubunda 10.11±9.03 birimlik azalmanın, “Akut Yorgunluk” için deney grubunda 17.89±9.92 birimlik azalmanın ve “Toparlanma” için deney grubunda 12.89±12.22 birimlik artışın; kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde farklı olduğu saptandı (p<0,05). Ayrıca girişim öncesi ve 8 haftanın sonundaki beden sıcaklığı, diastolik kan basıncı değerlerinin her iki grupta benzer düzeyde, nabız hızının ve sistolik kan basıncının ise, 8 haftanın sonunda deney grubu lehine daha düşük düzeyde olduğu saptandı (p<0,05).
Sonuç: Yoğun bakım hemşirelerine 8 hafta süresince uygulanan gevşeme egzersizlerinin; yorgunluk düzeyi, nabız hızı ve sistolik kan basıncı üzerinde etkili bir girişim olduğu görüldü.

Anahtar Kelimeler

Yoğun Bakım Hemşireliği , Yorgunluk , Yorgunluk Yönetimi , Gevşeme Egzersizleri

Kaynakça

• Abdul Rahman, H., Abdul-Mumin, K. ve Naing, L. (2017). Psychosocial work stressors, work fatigue, and musculoskeletal disorders: comparison between emergency and critical care nurses in brunei public hospitals. Asian Nursing Research, 11:13-18.
• Ahmed, T., Ali, A., Rasheed, A. ve Naz, S. (2019). Compassion satisfaction, fatigue and burnout among nurses working in clinical departments at a tertiary care hospital in karachi. Pakistan Journal of Physiology, 15(3):19- 22.
• Alexander, G. K., Rollins, K., Walker, D., Wong, L. ve Pennings, J. (2015). Yoga for self-care and burnout prevention among nurses. Workplace Health & Safety, 63(10):462-470.
• Askar, S. E., Ovayolu, O. Ö., ve Ovayolu, N. (2024). The effect of progressive relaxation exercise on fatigue level of intensive care nurses: a randomised controlled trial. Australian Critical Care, 37(5): 767-774.
• Altuntaş, M., Başer, A., Kolcu, G., Tuncer, Ö., Gök Balcı, U., Çadırcı, D. ve Öngel, K. (2014). Hemşirelerde süreğen yorgunluk yakınmaları sıklığı. İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dergisi, 24(3):167-172.
• Andolhe, R., Barbosa, R. L., Oliveira, E. M., Costa, A. L. S. ve Padilha K. G. (2015). Stress, coping and burnout among intensive care unit nursing staff: associated factors. Revista da Escola de Enfermagem da USP, 49(SPE):58-64.
• Aydın Sayılan, A. ve Mert Boğa, S. (2018). Hemşirelerin iş stresi, iş yükü, iş kontrolü ve sosyal destek düzeyi ile tıbbi hataya eğilimleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 20(1):11-22.
• Baysal, E., Zengin Eroğlu, M., Utku, Ç. ve Kaya, B. (2019). Acil ve yoğun bakım ünitesi çalışanlarında travma sonrası stres bozukluğu, tükenmişlik ve baş etme biçimlerinin değerlendirilmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 22:36- 47.
• Beevi, A., TK, A., Varkey, J. V. ve Davichan, J. (2019). Compassionate fatigue among nurses working in critical care areas. International Journal of Health Sciences & Research, 9(7):58-62.
• Çağan, Ö. ve Kaya, Z. I. (2021). Assessment of occupational fatigue in healthcare professionals during the covid-19 pandemia. Medical Records-International Medical Journal, 3(3):232-238.
• Çam, M. O. ve Engin, E. (2017). Hemşirelerde tükenmişlik. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(51):501- 507.
• Dorrian, J., Tolley, C., Lamond, N., van den Heuvel, C., Pincombe, J., Rogers, A. E. ve Drew, D. (2008). Sleep and errors in a group of australian hospital nurses at work and during the commute. Applied Ergonomics, 39(5):605-613.
• Ganjeali, S., Farsi, Z., Sajadi, S. A., ve Zarea, K. (2022). The effect of the demonstration-based progressive muscle relaxation technique on stress and anxiety in nurses caring for COVID-19 patients: a randomized clinical trial. BMC Psychiatry, 22(1):791.
• Garosi, E., Najafi, S., Mazloumi, A., Khosravi Danesh, M. ve Abedi, M. (2018). Relationship between work ability index and fatigue among Iranian critical care nurses. International Journal of Occupational Hygiene, 10:135- 142.
• Havlioğlu, S., Ersin, F. ve Kahraman, S. (2020). Vardiyalı çalışan hemşirelerde mesleki yorgunluğu etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 5(9):15-20.
• Havlioğlu, S., Ortabağ, T. ve Winwood, P. C. (2019). Turkish validity and reliability of the occupational fatigue exhaustion/ recovery scale. Medicine Science International Medical Journal, 8(4):916-922.
• Hooper, C., Craig, J., Janvrin, D. R., Wetsel, M. A. ve Reimels, E. (2010). Compassion satisfaction, burnout, and compassion fatigue among emergency nurses compared with nurses in other selected ınpatient specialties. Journal of Emergency Nursing, 36(5):420-427.
• Jakimowicz, S., Perry, L. Ve Lewis, J. (2018). Compassion satisfaction and fatigue: a cross-sectional survey of Australian intensive care nurses. Australian Critical Care, 31(6):396-405.
• Kalınkara, V. ve Kalaycı, I. (2018). Sağlık kurumlarında çalışan personelin iş stresi, yorgunluk ve tükenmişlik ilişkisi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 125-136.
• Khanade, K. ve Sasangohar, F. (2017). Stress, fatigue, and workload in intensive care nursing: a scoping literature review. Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting, 61(1):686-690.
• Kow, F. P., Adlina, B., Sivasangari, S., Punithavathi, N., Ng, K. K., Ang, A. H. ve Ong, L. M. (2018). The impact of music guiede deep breathing exercise on blood pressure control- a participant blinded randomised controlled study. National Library of Medicine, 73(4):233-238.
• Lee, S. J., Lee, J. H., Gillen, M. ve Krause, N. (2013). Job stress and work-related musculoskeletal symptoms among ıntensive care unit nurses: a comparison between job demand-control and effort-reward models. American Journal of Industrial Medicine, 57(2):214-221.
• Manandhar, S. A. ve Pramanik, T. (2019). Immediate effect of slow deep breathing exercise on blood pressure and reaction time. National Library of Medicine, 28(4):925-929.
• OECD, Organisation for Economic Co-operation and Development (2025, 15 Ekim). https://www.oecd.org/content/oecd/en/search.html? q=nurses&orderBy=oldest&page=2&facetTags=oecd-languages%3Aen.
• Özgündöndü, B. ve Gök Metin, Z. (2019). Effects of progressive muscle relaxation combined with music on stress, fatigue, and coping styles among intensive care nurses. Intensive and Critical Care Nursing, 54:54-63.
• Özsoylu, S., Akyıldız, B. ve Dursun, A. (2017). Bir üniversite hastanesinde çalışan hemşirelerin tükenmişlik düzeyi ve etkileyen faktörler. Çocuk Acil ve Yoğun Bakım Dergisi, 4:104-109.
• Rahmayanti, A. D., Putra, K. R., ve Yuliatun, L. (2021). Mind-body training and progressive muscle relaxation therapy on nurse with burnout syndrome. Medisains, 19(2): 46-52.
• Semerci, R., Öztürk, G., Akgün Kostak, M., Elmas, S., İhsan Danacı, A. ve Musbeg, S. (2021). The effect of progressive muscle relaxation exercises on compassion satisfaction, burnout, and compassion fatigue of nurse managers. Perspectives in Psychiatric Care, 57(3): 1250-1256.
• Steinberg, B. A., Klatt, M. ve Duchemin A. M. (2017). Feasibility of a mindfulness-based intervention for surgical intensive care unit personnel. American Journal of Critical Care, 26(1):10-18.
• Şapulu Alakan, Y. ve Akansel, N. (2021). Yoğun bakım hemşirelerinde yorgunluk ile ilgili çalışmaların incelenmesi. Hacettepe University Faculty Of Health Sciences Journal, 8(2):249-271.
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi (2011, 19 Nisan). Çalışılan birim/servis/ünite/alanlara göre hemşirelerin görev yetki ve sorumlulukları. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/yonetmelik/7.5.13830- ek-2%20ve%203.htm.
• Türkiye İstatistik Kurumu (2023, 1 Mayıs). Sağlık personeli sayısı ve sağlık personeli başına düşen kişi sayısı. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=saglik-ve-sosyal-koruma-101&dil=1.
• Türk Yoğun Bakım Hemşireleri Derneği (2020, 21 Ağustos). Yataklı sağlık tesislerinde yoğun bakım hizmetlerinin uygulama usul ve esasları hakkında tebliğde değişiklik yapılmasına dair tebliğ. https://tybhd.org.tr/duyurular/yogun-bakim-servislerinin-asgari-donanim-personel-ve-hizmet- standartlari/.
• Yıldırım, Ö. D., Sıvacı, R. G., Taşdemir Mecit, B. B. ve Doğan Baki, E. (2023). Yoğun bakımda çalışan sağlık personelinde tükenmişlik düzeyinin sosyodemografik değişkenlerle ilişkisi. Kocatepe Tıp Dergisi, 24:154-160.