Zihinsel Engelli Çocuklar İçin Davranışsal Esneklik Ölçeğinin Türkçe Uyarlaması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Öz

Giriş: Bu çalışma, Lecavalier ve arkadaşları tarafından geliştirilen Davranışsal Esneklik Ölçeği’nin Türkçe formunun, zihinsel yetersizliği olan çocuklarda kullanılmak üzere psikometrik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır.

Amaç: Araştırma Zihinsel Engelli çocuklarda Davranışsal Esneklik Ölçeğinin Türk topluma uyarlanması amacıyla metadolojik olarak planlandı ve uygulandı.

Yöntem: Araştırmanın örneklemini, 1 Ağustos–1 Ekim 2022 tarihleri arasında eğitim almakta olan, 3–18 yaş aralığındaki zihinsel yetersizliği olan çocukların 385 ebeveyni oluşturmuştur. Etik onay ve bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Analizlerde İçerik Geçerliği Oranı, KMO testi, Bartlett Küresellik Testi, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri, Cronbach alfa, ICC ve eşleştirilmiş örneklemler t-testi kullanılmıştır.

Bulgular: Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) örneklem yeterlilik katsayısının kabul edilebilir düzeyde olması ve Bartlett Küresellik Testi’nin anlamlı sonuç vermesi (χ² = 9474,41; p < 0,001), verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, faktör yükleri 0,584 ile 0,772 arasında değişen tek faktörlü bir yapı ortaya koymuştur. Bu çalışmada Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) bulguları (χ²/sd = 4,622; RMSEA = 0,077; NFI = 0,836; RFI = 0,816; IFI = 0,867; TLI = 0,850; CFI = 0,866), modelin kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymaktadır. Güvenirlik analizleri kapsamında hesaplanan Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısının 0,97 olması, ölçeğin yüksek derecede güvenilir ve madde–toplam korelasyon katsayılarının 0,563 ile 0,773 arasında değişmesi, ölçeğin güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu desteklemektedir.

Sonuç: Davranışsal Esneklik Ölçeği’nin Türkçe formu, 3–18 yaş aralığındaki zihinsel yetersizliği olan çocuklarda, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere geçerli ve güvenilir bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

• Behavıoral Flexıbılıty Scale
• Mentally Dısabled Chıldren
• Valıdıty And Relıabılıty

Destekleyen Kurum

Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Etik Beyan

Luc Lecavalier ve ark. (2020) tarafından geliştirilen Zihinsel engelli çocuklar için “Behavioral Inflexibility Scale (BIS)” ölçeğinin Türk kültürüne uygunluğunun değerlendirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapılabilmesi için elektronik posta yolu ile iletişime geçilmiş ve yazılı izin alınmıştır. Araştırma, Helsinki Deklarasyonu prensiplerine uygun olarak yürütülmüş olup, araştırmaya başlamadan önce Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’nun onay alınmıştır (26.08.2022 tarih ve E-33490967-044-197668 sayı). Araştırmaya katılan kişilere, araştırmanın amacı ve elde edilen sonuçların hangi amaçla kullanılacağı hakkında bilgilendirilmeleri yapılarak katılımcıların onamları alınmıştır.

Turkish Adaptation of the Behavioral Inflexibility Scale for Mentally Disabled Chıldren: Validity and Reliability Study

Öz

Background: This study aimed to examine the psychometric properties of the Turkish version of the Behavioral Inflexibility Scale, originally developed by Lecavalier et al., for use with children with intellectual disabilities.

Objectives: This study was methodologically planned and conducted to adapt the Behavioral Inflexibility Scale for children with intellectual disabilities to the Turkish population.

Methods: The sample consisted of 385 parents of children with intellectual disabilities aged 3–18 years, receiving education between August 1 and October 1, 2022. Ethical approval and informed consent were obtained. Analyses included Content Validity Ratio, KMO test, Bartlett’s Test of Sphericity, Exploratory and Confirmatory Factor Analyses, Cronbach’s alpha, ICC, and paired samples t-test.

Results: The Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) measure of sampling adequacy being at an acceptable level and the Bartlett’s Test of Sphericity yielding significant results (χ² = 9474.41; p < 0.001) indicate that the data were suitable for factor analysis. The results of the Exploratory Factor Analysis (EFA) revealed a single-factor structure with factor loadings ranging from 0.584 to 0.772. In this study, the findings of the Confirmatory Factor Analysis (CFA) (χ²/df = 4.622; RMSEA = 0.077; NFI = 0.836; RFI = 0.816; IFI = 0.867; TLI = 0.850; CFI = 0.866) demonstrated that the model showed an acceptable level of fit. Within the scope of reliability analyses, the Cronbach’s alpha internal consistency coefficient was calculated as 0.97, indicating that the scale was highly reliable. Additionally, item–total correlation coefficients ranging from 0.563 to 0.773 support the strong internal consistency of the scale.

Conclusion: The Turkish version of the Behavioral Inflexibility Scale is valid and reliable for use in clinical and research settings with children with intellectual disabilities aged 3–18.

Anahtar Kelimeler

• behavioral flexıbility
• mentally disabled chıldren
• valıdıty and relıablıty

Kaynakça

1. Alpar, R. (2018). Spor, Sağlık ve Eğitim Bilimlerinden Örneklerle Uygulamalı İstatistik ve Geçerlik - Güvenirlik. 5. Baskı. Ankara: Detay Yayıncılık.
2. American Psychiatric Association (2000). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th Ed., Text rev; DSM-IV-TR). Washington, DC: Author.
3. AAIDD . 2024. “Historical Context: Use of the Term Mental Retardation on This Website.” Accessed March 2, 2025. https://www.aaidd.org/intellectual‐disability/historical‐context.
4. Anderson P. (2002). Assessment and development of executive function during chilhood. Child Neuropsychol, 8:71-82. https://doi.org/10.1076/chin.8.2.71.8724
5. American Psychiatric Association (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed.; DSM-IV), Washington DC: American Psychiatric Association.
6. Brown, V.J. & Tait, D.S. (2014).Behavioral flexibility: attentional shifting, rule switching, and response reversal. Encycl. Psychopharmacol, https://doi.org/ 10.1007/978-3-642-27772-6_340-2.
7. Büyüköztürk, Ş. (2024). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (31. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
8. Çapık, C., Gözüm, S., Aksayan, S. (2018). Kültürlerarası ölçek uyarlama aşamaları, dil ve kültür uyarlaması: Güncellenmiş rehber. Florence Nightingale J Nurs., 26, 199-210.

9. Delgado-Rico, E., Carrctero-Dios, H., Ruch, W.(2012). Content validity evidences in test development: An applied perspective. Int J Clinic Health Psych, 12: 449-459.
10. Ercan İ, Kan İ. Reliability and Validity in The Scales. Uludağ Tıp Derg. Eylül 2004;30(3):211-216.
11. Erkorkmaz Ü, Etikan Ġ, Demir O, Özdamar K, Sanisoğlu SY. (2013). Doğrulayıcı faktör analizi ve uyum indeksleri, Turkiye Klinikleri J Med Sci, 33(1): 210-223.
12. Ersoy Ö, Avcı N.(2001). Children with special needs and their education - special education, YAPA Yayın Pazarlama San.Tic. A.Ş., Kaptan Ofset, 144-172.
13. Everri, M., Mancini, T., Fruggeri, L. (2016). The Role of Rigidity in Adaptive and Maladaptive Families Assessed by FACES IV: The Points of View of Adolescents. Journal of Child and Family Studies.
14. Green V.A., Pituch K.A., Itchon J., Choi A., O’Reilly M.F., & Sigafoos J. (2006). Internet Survey Of Treatments Used By Parents Of Children With Autism. Research İn Developmental Disabilities, 27, 70–84.
15. Green V.A., Sigafoos J, Pituch K.A., Itchon J., Reilly M.Q, Lancioni G.E.(2006). Assessing Behavioral Flexibility in Individuals With Developmental Disabilities, 21 (4): 230-236.
16. Kalaycı, Ş. (2017). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (9. baskı). Dinamik Akademi Yayıncılık.
17. Karagöz Y.(2016). SPSSS ve AMOS 23 uygulamalı istatistiksel analizler. 1. Basım, İstanbul: Nobel Yayıncılık, 1001-1160.
18. Lecavalier L., Bodfish J., Harrop C., Whitten A., Jones D., Pritchett J. et al. (2020). Development of the Behavioral Inflexibility Scale for Children with Autism Spectrum Disorder and Other Developmental Disabilities. Autism Research, 13(3):489-99.
19. Lewis, M.H., & Bodfish, J.W. (1998). Repetitive behavior disorders in autism. Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews, 4(2), 80–89. https: //doi. org/ 10.1002/(SICI)1098-2779(1998)4:2<80::AID-MRDD4>3.0.CO;2-0
20. Luckasson, R., Borthwick-Duffy, S., Buntinx, W. H., Coulter, D. L., Craig, E. M. P., Reeve, A., ... & Tasse, M. J. (2002). Mental retardation: Definition, classification, and systems of supports. American Association on Mental Retardation.
21. MacDonald, R., Green, G., Mansfield, R., Geckeler, A., Gardenier, N., Anderson, J., & Sanchez,J. (2007). Stereotypy in young children with autism and typically developing children. Research in Developmental Disabilities, 28(3), 266-277.
22. Özdamar, K. (2017). Modern bilimsel araştırma yöntemleri (3. baskı). Nisan Kitabevi.
23. Rojahn, J., Barnard-Brak, L., Medeiros, K., & Schroeder, S. R. (2015). Stereotyped behaviours as precursors of self-injurious behaviours: A longitudinal study with infants and toddlers at risk for developmental delay. Journal of Intellectual Disability Research, 60(2), 156–166. https://doi.org/10.1111/jir.12224.
24. Rutter M.(2005). Aetiology of autism: findings and questions. Journal of Intellectual Disability Research, 49 (4): 231-238.
25. Tekeş, B., Hasta, D. (2015). Özgecilik ölçeği: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Nesne Psikoloji Dergisi, 3(6), 55–75.
26. Uddin, L. Q., et al. (2021). “Cognitive and behavioural flexibility: neural mechanisms and implications for developmental disorders.” Frontiers in Psychology, 12, 785685.
27. Uljarević, M., Lane, A., Kelly, A., & Leekam, S. (2016). Sensory subtypes and anxiety in older children and adolescents with Autism Spectrum Disorder. Autism Research, 9, 1073–1078.
28. Yeşilyurt, S., Çapraz, C. (2018). Ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan kapsam geçerliği için bir yol haritası. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 251–264.
29. Yıldırım F, Conk Z.(2005). Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip anne/babaların stresle başa çıkma tarzlarına ve depresyon düzeylerine planlı eğitimin etkisi. C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 9:1–10.
30. Yurdakök K., İnce O. (2010). Emotional abuse and neglect. Katkı Journal of Pediatrics, 32: 423-433.
31. Wahlberg T., & Jordan S. (2001). A case study in the dynamics of autism. In T. Wahlberg, F. Obiakor, S. Burkhardt, & A. F. Rotatori (Eds.), Autistic spectrum disorders: Educational and clinical interventions. Advances in special education, 14, 53–65 . Oxford, United Kingdom: Elsevier Science.
32. Wild D., Grove A., Martin M., Eremenco S., McElroy S., Verjee-Lorenz A., Erikson P.(2005). ISPOR Task Force for Translation and Cultural Adaptation. Principles of good practice for the translation and cultural adaptation process for patient-reported outcomes (PRO) measures: report of the ISPOR Task Force for translation and cultural adaptation. Value Health, 8(2):94-104.