Palyatif Bakım Hastalarında Performans Düzeyinin Bakım Bağımlılığına Etkisi

Öz

Giriş: Palyatif bakımda, hastanın fonksiyonel yeterliliği ve bakım bağımlılığı hemşirelik sürecinin planlanmasında önemlidir. Amaç: Bu çalışmada palyatif bakım hastalarının performans düzeylerinin bakım bağımlılığına etkisi incelenmiştir. Yöntem: Araştırma, iki kamu hastanesinin palyatif bakım kliniklerinde yatarak tedavi alan palyatif bakım hastalarıyla (n=76) ilişkisel olarak yapıldı. Veriler; Hasta Bilgi Formu, Palyatif Performans Skalası (PPS) ve Bakım Bağımlılığı Ölçeği (BBÖ) kullanılarak toplandı. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler, karşılaştırma analizleri, Pearson korelasyon ve hiyerarşik regresyon testleri kullanıldı. Bulgular: Hastaların %52,6’sı erkek, %47,4’ü onkolojik hastalık tanısı almış ve %50’sinin bakımına çocuğu (kız/erkek) destek olmaktadır. Hastaların PPS ve BBÖ puan ortalamaları arasındaki ilişki pozitif yönde ve yüksek düzeydedir (r=.830 p=.000). Yapılan doğrusal hiyerarşik regresyon analizine göre performans düzeyinin bakım bağımlılığını açıklama gücü %68,9 olarak bulundu (β=.627, R2=.689, p=.000). Ayrıca hastalık tanısının ve eğitim düzeyinin ise önemli yordayıcılar olduğu belirlendi (sırasıyla, β=-1.605, p=.049; β=3.462, p= .043) Sonuç: Palyatif bakım kliniklerinde tedavi alan hastaların fonksiyonel performans düzeyleri düşük bakım bağımlılıkları yüksek bulundu. Hastalık tanısı ve eğitim düzeyi bakım bağımlılığını önemli ölçüde olumsuz etkileyen faktörlerdi. Sağlık profesyonellerinin bireyselleştirilmiş bakım seçeneklerini ve hasta/bakıcı eğitim programlarını tedavi süreçlerine entegre etmeleri önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bakım bağımlılığı
• Palyatif bakım
• Performans düzeyi

Kaynakça

1. Allsop, M. J., Ziegler, L. E., Mulvey, M. R., Russell, S., Taylor, R., & Bennett, M. I. (2018). Duration and determinants of hospice-based specialist palliative care: a national retrospective cohort study. Palliative medicine, 32(8), 1322-1333. https://doi.org/10.1177/0269216318781417
2. Aras, G., Arkın, F. S., & Doğu, E. (2021). Can survival in cancer patients be accurately predicted with the Palliative Performance Scale? Family Practice and Palliative Care, 6(1), 49-55. https://doi.org/10.22391/fppc.752549
3. Anderson, F., Downing, G. M., Hill, J., Casorso, L., & Lerch, N. (1996). Palliative performance scale (PPS): a new tool. Journal of palliative care, 12(1), 5-11.
4. Bajwah, S., Oluyase, A. O., Yi, D., Gao, W., Evans, C. J., Grande, G., Todd, C., Costantini, M., Murtagh, F. E., & Higginson, I. J. (2020). The effectiveness and cost‐effectiveness of hospital‐based specialist palliative care for adults with advanced illness and their caregivers. Cochrane database of systematic reviews(9). https://doi.org/10.1002/14651858.CD012780.pub2
5. Bilgin, Ö., Özdemir, D., Saçkan, F., ve Güney, İ. (2020). Nefroloji ve onkoloji kliniklerinde yatan hastaların bakım bağımlılığı düzeylerinin belirlenmesi. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(1), 14-23.
6. Çeltek, N. Y., ve Okan, İ. (2016). Palyatif Bakımda Hasta Değerlendirmesi ve Skalalar. Klinik Tıp Aile Hekimliği, 8(3), 6-10.
7. de Oliveira Valentino, T. C., Paiva, C. E., Hui, D., de Oliveira, M. A., & Paiva, B. S. R. (2020). Impact of palliative care on quality of end-of-life care among Brazilian patients with advanced cancers. Journal of pain and symptom management, 59(1), 39-48. https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2019.08.021
8. Dijkstra, A., Buist, G., Moorer, P., & Dassen, T. (1999). Construct validity of the Nursing Care Dependency Scale. Journal of Clinical Nursing, 8(4), 380-388.

9. Dixe, M. d. A. C. R., Frontini, R., Sousa, P. M. L., Peralta, T. d. J. d. A., Teixeira, L. F. d. C., & Querido, A. I. F. (2020). Dependent person in self‐care: analysis of care needs. Scandinavian Journal of Caring Sciences, 34(3), 727-735. https://doi.org/10.1111/scs.12777
10. ElMokhallalati, Y., Bradley, S. H., Chapman, E., Ziegler, L., Murtagh, F. E., Johnson, M. J., & Bennett, M. I. (2020). Identification of patients with potential palliative care needs: a systematic review of screening tools in primary care. Palliative medicine, 34(8), 989-1005. https://doi.org/10.1177/0269216320929552
11. Finucane, A. M., Swenson, C., MacArtney, J. I., Perry, R., Lamberton, H., Hetherington, L., Graham-Wisener, L., Murray, S. A., & Carduff, E. (2021). What makes palliative care needs “complex”? A multisite sequential explanatory mixed methods study of patients referred for specialist palliative care. BMC palliative care, 20, 1-11. https://doi.org/10.1186/s12904-020-00700-3
12. Gayatri, D., Efremov, L., Kantelhardt, E. J., & Mikolajczyk, R. (2021). Quality of life of cancer patients at palliative care units in developing countries: systematic review of the published literature. Quality of Life Research, 30, 315-343. https://doi.org/10.1007/s11136-020-02633-z
13. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference, 17.0 update (10a ed.) Boston: Pearson.
14. Hodiamont, F., Jünger, S., Leidl, R., Maier, B. O., Schildmann, E., & Bausewein, C. (2019). Understanding complexity–the palliative care situation as a complex adaptive system. BMC health services research, 19, 1-14. https://doi.org/10.1186/s12913-019-3961-0
15. Karaman, E., Kasar, K. S., Deniz, K., & Yıldırım, Y. (2022). Symptoms, performance status and quality of life in cancer patients receiving palliative care. Ege Tıp Dergisi, 61(1), 64-72. https://doi.org/10.19161/etd.1085738
16. Kavuran, E., & Turkoglu, N. (2018). The relationship between care dependency level and satisfaction with nursing care of neurological patients in Turkey. International Journal of Caring Sciences, 11(2), 725-733.
17. Leiros, E. T. S. P. S., da Silva, L. G. S., de Carvalho Gomes, C., de Sousa Dantas, J. C. A., & Lopes, M. M. G. D. (2022). Association between Palliative Performance Scale and nutritional aspects in individuals with cancer in exclusive palliative care. Clinical Nutrition ESPEN, 50, 225-230. https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2022.05.012
18. Odukwe, F., & Ezeh, F. (2021). What is palliative care? InnovAiT, 14(1), 19-26.
19. Oguz, G., Şenel, G., Koçak, N., & Karaca, Ş. (2021). The Turkish validity and reliability study of palliative performance scale. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing, 8(4), 413-418. https://doi.org/10.1177/1755738020966780
20. Özbudak, E., ve Şahin, A. O. (2021). Hastanede yatan yaşli bireylerin bakim bağimliliklari, hemşirelik bakimi ile ilgili değerlendirmeleri ve arasindaki ilişki. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 9(1), 307-322. https://doi.org/10.33715/inonusaglik.835942
21. Pask, S., Pinto, C., Bristowe, K., Van Vliet, L., Nicholson, C., Evans, C. J., George, R., Bailey, K., Davies, J. M., & Guo, P. (2018). A framework for complexity in palliative care: a qualitative study with patients, family carers and professionals. Palliative medicine, 32(6), 1078-1090. https://doi.org/10.1177/0269216318757622
22. Pekince, H., & Aslan, H. (2021). The care dependency levels of the inpatients in the palliative care center and influencing factors. Abant Medical Journal, 10(2), 185-196. https://doi.org/10.47493/abantmedj.816349
23. Polat, Ü., ve Atamer, B. (2020). Palyatif bakim alan kanser hastalarina bakim verenlerin bakim yükü, etkileyen faktörler ve karşilanmamiş gereksinimleri. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 38-47.
24. Prompantakorn, P., Angkurawaranon, C., Pinyopornpanish, K., Chutarattanakul, L., Aramrat, C., Pateekhum, C., & Dejkriengkraikul, N. (2021). Palliative Performance Scale and survival in patients with cancer and non-cancer diagnoses needing a palliative care consultation: a retrospective cohort study. BMC palliative care, 20(1), 74. https://doi.org/10.1186/s12904-021-00773-8
25. Robinson, J., Goodwin, H., Williams, L., Anderson, N., Parr, J., Irwin, R., & Gott, M. (2024). The work of palliative care from the perspectives of district nurses: A qualitative study. Journal of advanced nursing, 80(8), 3323-3332. https://doi.org/10.1111/jan.16030
26. Saygili, M., ve Çelik, Y. (2020). Kanser tanılı hastalarda palyatif bakım hizmetlerinin etkisinin değerlendirilmesi: Semptom düzeyi ve bakım memnuniyeti açısından bir karşılaştırma. Agri: Journal of the Turkish Society of Algology/Turk Algoloji (Agri) Dernegi'nin Yayin Organidir, 32(2).
27. Schüttengruber, G., Halfens, R. J., & Lohrmann, C. (2022). Care dependency of patients and residents at the end of life: A secondary data analysis of data from a cross‐sectional study in hospitals and geriatric institutions. Journal of Clinical Nursing, 31(5-6), 657-668. https://doi.org/10.1111/jocn.15925
28. Sleeman, K. E., De Brito, M., Etkind, S., Nkhoma, K., Guo, P., Higginson, I. J., Gomes, B., & Harding, R. (2019). The escalating global burden of serious health-related suffering: projections to 2060 by world regions, age groups, and health conditions. The Lancet Global Health, 7(7), e883-e892. http://dx.doi.org/10.1016/S2214-109X(19)30172-X
29. Suikkala, A., Tohmola, A., Rahko, E. K., & Hökkä, M. (2021). Future palliative competence needs–a qualitative study of physicians’ and registered nurses’ views. BMC Medical Education, 21, 1-12. https://doi.org/10.1186/s12909-021-02949-5
30. Vogt, J., Beyer, F., Sistermanns, J., Kuon, J., Kahl, C., Alt-Epping, B., Stevens, S., Ahlborn, M., George, C., & Heider, A. (2021). Symptom burden and palliative care needs of patients with incurable cancer at diagnosis and during the disease course. The oncologist, 26(6), e1058-e1065. https://doi.org/10.1002/onco.13751
31. Hakverdioğlu Yönt, G., Akın Korhan, E., Khorshid, L., Eşer, İ., ve Dijkstra, A. (2010). Bakım bağımlılığı ölçeğinin (care dependency scale) yaşlı bireylerde geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi. Turkish Journal of Geriatrics, 13(Suppl), 71.
32. Yönt, G. H. (2023). Kronik hastalıklarda bakım bağımlılığı ile ilgili literatürün gözden geçirilmesi. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 575-578.