The Effect of Education on Breast Cancer Prevention and Breast Self-Examination Based on the Information–Motivation–Behavioral Skills Model

Öz

Background: Breast self-examination (BSE), although an important method for the early detection of breast cancer (BC), is reported to be associated with generally insufficient knowledge and practice levels among women. This situation highlights the need for effective and theoretically grounded educational interventions. Nurses utilize the Information–Motivation–Behavioral Skills (IMB) Model in the preservation and promotion of health and in fostering positive health behaviors.

Objective: This study was planned to examine the effect of education based on the IMB Model on breast cancer prevention and breast self-examination among female nursing students.

Method: This quasi-experimental study, designed as a single-group pretest–posttest, was conducted with 124 female students enrolled in the nursing department of a university. Data were collected between 1 October 2024 and 30 April 2025. Descriptive statistics were used for data analysis, and normality was assessed using the Kolmogorov–Smirnov test. The Wilcoxon signed-rank test and McNemar’s chi-square test were used to compare pre- and post-intervention data. Statistical significance was set at p < 0.05. Instruments used to assess IMB, and health outcomes included the Comprehensive Breast Cancer Knowledge Test, the Scale for Determining Factors Affecting Women’s Breast Cancer Prevention Behaviors, the Multidimensional Scale of Perceived Social Support and the Health Perception Scale.

Results: Following the training, statistically significant increases were observed in information levels regarding BC within the knowledge component; in attitude and motivation levels within the personal motivation component; and in self-efficacy and self-care scores within the behavioral skills component (p<0.001). Within the behavioral component, the percentage of students who performed BSE in the last month increased significantly compared to before the training, and within the health outcomes component, participants’ health perception scores increased statistically significantly (p<0.001).

Conclusion: Education based on the IMB Model has positively improved female nursing students’ knowledge, motivation, behavioral skills, BSE behavior, and health perceptions regarding protection from BC and BSE. Education interventions based on this model can be effectively used by nurses to promote BSE among women.

Keywords: Breast Self-Examination, Breast Cancer, Students, Nurses

 

Anahtar Kelimeler

• Breast self-examination
• breast cancer
• students
• nurses

Destekleyen Kurum

TUBITAK

Proje Numarası

1919B012324340

Etik Beyan

Research data were collected after obtaining research permission from the non-interventional ethics committee of a university (Decision No: 2024-11/87, date: 28.05.2024).

Teşekkür

This study was supported by the 2209-A University Students Research Projects Support Program, 2023, second term, application number 1919B012324340, conducted by the TÜBİTAK Scientist Support Programs Directorate (BİDEB). We would like to thank TÜBİTAK for their support of the project.

Bilgi–Motivasyon–Davranış Becerileri Modeline Dayalı Meme Kanserinden Korunma ve Kendi Kendine Meme Muayenesi Eğitiminin Etkisi

Öz

Arka Plan: Kendi kendine meme muayenesi (KKMM), meme kanserinin (MK) erken tanılanmasında önemli bir yöntem olmasına rağmen, kadınların bu konudaki bilgi ve uygulama düzeylerinin genellikle yetersiz olduğu bildirilmektedir. Bu durum, etkili ve kuramsal temele dayalı eğitim müdahalelerine olan gereksinimi ortaya koymaktadır. Hemşireler, sağlığın korunması, geliştirilmesi ve olumlu sağlık davranışlarının kazandırılmasında Bilgi–Motivasyon–Davranış Becerileri (BMD) Modeli’nden yararlanmaktadır.

Amaç: Bu çalışma, kız hemşirelik öğrencilerinde BMD Modeline dayalı MK’den korunma ve KKMM eğitiminin etkisini incelemek amacıyla planlanmıştır.

Yöntem: Tek gruplu ön test–son test tasarımlı yarı deneysel olarak yürütülen bu çalışma, bir üniversitenin hemşirelik bölümünde öğrenim gören 124 kız öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Veriler 1 Ekim 2024–30 Nisan 2025 tarihleri arasında toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler kullanılmış, normal dağılım Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Eğitim öncesi ve sonrası karşılaştırmalarda Wilcoxon işaretli sıralar testi ve McNemar Ki-kare testi uygulanmış, istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. BMD ve sağlık sonuçlarını değerlendirmek amacıyla Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi, Kadının Meme Kanseri Önleme Davranışlarını Etkileyen Faktörleri Belirleme Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ve Sağlık Algısı Ölçeği kullanılmıştır.

Bulgular: Eğitim sonrasında, bilgi bileşeni kapsamında MK’ye ilişkin bilgi düzeylerinde; kişisel motivasyon bileşeni kapsamında tutum ve motivasyon düzeylerinde; davranış becerileri bileşeni kapsamında ise öz etkililik ve öz bakım puanlarında istatistiksel olarak anlamlı artışlar saptanmıştır (p<0.001). Davranış bileşeni kapsamında, son bir ay içerisinde KKMM yapan öğrenci oranının eğitim öncesine kıyasla anlamlı düzeyde arttığı, sağlık sonuçları kapsamında ise katılımcıların sağlık algısı puanlarının istatistiksel olarak anlamlı biçimde yükseldiği belirlenmiştir (p<0.001).

Sonuç: BMD Modeline dayalı eğitim, kız hemşirelik öğrencilerinin MK’den korunma ve KKMM’ye ilişkin bilgi, motivasyon, davranış becerileri, KKMM davranışı ve sağlık algılarını olumlu yönde geliştirmiştir. Bu modele dayalı eğitim müdahaleleri, kadınlarda KKMM’yi teşvik etmek amacıyla hemşireler tarafından etkili bir biçimde kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler: Kendi Kendine Meme Muayenesi, Meme Kanseri, Öğrenci, Hemşireler

 

Anahtar Kelimeler

• Kendi kendine meme muayenesi
• meme kanseri
• öğrenci
• hemşireler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

1919B012324340

Etik Beyan

Araştırma verileri bir üniversitenin girişimsel olmayan etik kurulundan araştırma izni alındıktan sonra toplanmıştır (Karar No: 2024-11/87, tarih: 28.05.2024).

Teşekkür

Bu çalışma, TÜBİTAK Bilim İnsanı Destekleme Programları Başkanlığı (BİDEB) tarafından yürütülen 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı, 2023, ikinci dönem, 1919B012324340 başvuru numarası ile desteklenmiştir. Projeye verdiği destekten ötürü TÜBİTAK’a teşekkürlerimizi sunarız.

Kaynakça

1. Acun, A. & Ordu, Y. (2023). The effect of self-breast examination training given with concept map on the health beliefs and self-efficiency levels of nursing students. Black Sea Journal of Health Science, 6(4), 632-639. https://doi.org/10.19127/bshealthscience.1320775
2. Akarsu, N. K. & Andsoy, I. I. (2022). Evaluation of breast self-examination training in Turkish women living in northwestern Turkey. Journal of Preventive Medicine and Hygiene, 63(1), E76-E82. doi: 10.15167/2421-4248/jpmh2022.63.1.2305
3. Apatić, R. & Lovrić, R. (2023). Factors related to the knowledge and practice of breast self-examination: a cross-sectional study. European Journal of Breast Health, 19(3), 215-221. doi: 10.4274/ejbh.galenos.2023.2023-1-4
4. Ayran, G., Gundogdu, G., Yaman, E. & Kutluata, S. A. (2022). A different approach to breast self-examination training: family training. Galician Medical Journal, 29(3), E202236. https://doi.org/10.21802/gmj.2022.3.6
5. Bashirian, S., Barati, M., Mohammadi, Y., Moaddabshoar, L. & Dogonchi M. (2019). An application of the protection motivation theory to predict breast self-examination behavior among female healthcare workers. European Journal of Breast Health, 15(2), 90-97. doi: 10.5152/ejbh.2019.4537
6. Başak, Ş. C. (2015). Üniversite öğrencilerinde meme kanseri bilgi seviyesi: Geniş kapsamlı meme kanseri bilgi testinin geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
7. Bayram Değer, V., Çifçi, S., Saka, G. & Ceylan, A. (2018). Üniversite öğrencilerin kendi kendine meme muayenesi bilgi düzeyleri. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 27(5), 343-351.
8. Diamond, J. J., Becker, J. A., Arenson, C. A., Chambers, C. V., & Rosenthal, M. P. (2007). Development of a scale to measure adults’ perceptions of health: Preliminary findings. Journal of Community Psychology, 35(5), 557–561. https://doi.org/10.1002/jcop.20164

9. Doğan Yüksekol, Ö., Nazik, F., Yılmaz, A. N., Erbek, Ö., & Tanrıkulu, Ş. (2022). Pandemi sürecinde hemşirelik öğrencilerinde kendi kendine meme muayenesi davranış ve inançlarının belirlenmesi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 683-700. https://doi.org/10.47115/jshs.1022221
10. Eker, D., Arkar, H. & Yaldız, H. (2001). Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’nin gözden geçirilmiş formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(1), 17-25.
11. Esfahani, M. S., Taleghani, F., Noroozi, M. & Tabatabaeian, M. (2018). An educational intervention on based information, motivation and behavior skills model and predicting breast self-examination. Journal of Preventive Medicine and Hygiene, 59(4), E277-E281. doi: 10.15167/2421-4248/jpmh2018.59.4.796
12. Eviren, Ö. S. (2018). Kirkpatrick eğitim değerlendirme modeli kullanılarak TÜİK’de bir hizmet içi eğitim programının etkinliğinin değerlendirilmesi. Sınırsız Eğitim ve Araştırma Dergisi, 3(1), 56-89. doi: 10.29250/sead.359147
13. Fisher, J. D. & Fisher, W. A. (1992). Changing AIDS-risk behavior. Psychological Bulletin, 111(3), 455-74. 
14. Fisher, W. A. & Fisher, J. D. (1993). A general social psychological model for changing AIDS risk behavior. In J. B.
15. Pryor & G. D. Reeder (Eds.), The social psychology of HIV infection (pp. 127-153). Hillsdale, NJ: Erlbaum.
16. Fisher, J. D. & Fisher, W. A., Amico, K. R. & Harman, J. J. (2006). An information-motivation-behavioral skills model of adherence to antiretroviral therapy. Health Psychology, 25(4), 462e73.
17. Ghasemi, M., Savabi-Esfahani, M., Noroozi, M. & Satari, M. (2024). Prediction of cervical cancer screening: application of the information-motivation-behavioral skills model. BMC Cancer, 24(1), 351. doi: https://doi.org/10.1186/s12885-024-12098-9
18. Gürkan, K. P. (2025). Akran eğitiminin üniversite öğrencilerinin kendi kendine meme muayenesi yapma durumları ve sağlık inançlarına etkisi: yarı-deneysel araştırma. YOBÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 137-146.
19. İncesu, O., Kara, Ö. & Şenyuva E. (2024). The effect of web based and traditional self breast examination education on nursing students’ knowledge, skills and self-directed learning skills: A randomised controlled study. Nurse Education in Practice, 81, 104167. doi: 10.1016/j.nepr.2024.104167.
20. Jadhav, B.N., Abdul Azeez, E., Mathew, M. Senthil Kumar, A. P., Snegha, M. R., Yuvashree, G. & Mangalagowri, S.N. (2024). Knowledge, attitude, and practice of breast self-examination is associated with general self-care and cultural factors: a study from Tamil Nadu, India. BMC Women’s Health, 24(1), 151. doi: 10.1186/s12905-024-02981-9.
21. Kadıoğlu, H. & Yıldız, A. (2012). Sağlık Algısı Ölçeği’nin Türkçe çevriminin geçerlilik ve güvenilirliği. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 32(1), 47-53.
22. Kaya, Y., Günay, R. & Koç Damgacı, F. (2015). Kirkpatrick dört düzey program değerlendirme modeli. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(5), 89-97.
23. Khan, A. Q., Touseeq, M., Rehman, S., Tahir, M., Ashfaq, M., Jaffar, E. & Abbasi, SF. (2025). Advances in breast cancer diagnosis: a comprehensive review of imaging, biosensors, and emerging wearable technologies. Frontiers in Oncology, 15, 1587517. doi: 10.3389/fonc.2025.1587517.
24. Khazaee-Pool, M., Majlessi, F., Montazeri, A., Pashaei, T., Gholami, A. & Ponnet, K. (2016). Development and psychometric testing of a new instrument to measure factors influencing women’s breast cancer prevention behaviors (ASSISTS). BMC Womens Health, 16:40. doi: 10.1186/s12905-016-0318-2.
25. Kılınç İşleyen, E. & Kartal, A. (2025). The effect of information, motivation and behavioural skills model-based Diabetes Education and Motivational Interview Program on health outcomes in middle-aged adults with type 2 diabetes: a randomised controlled study. Psychogeriatrics, 25(1), e13219. doi: 10.1111/psyg.13219
26. Kıssal, A. & Kartal, B. (2019). Effects of health belief model-based education on health beliefs and breast self-examination in nursing students. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing, 6, 403-10. doi: 10.4103/apjon.apjon_17_19
27. Kucheki, M., Nazari, M., Arshadinejad, R. & Karimi, M. (2024). The effect of a virtual educational intervention based on self-efficacy theory on women’s skills of breast self- examination. BMC Women’s Health. 24, 625. https://doi.org/10.1186/s12905-024-03471-8
28. Mahar, B., Osman, M. B., Fauzi, F. A. & Aliyu S. (2026). The impact of educational interventions on breast self-examination practice, knowledge, and beliefs among women: A systematic review and meta-analysis. Journal of Public Health Research, 15(1), 1-15. doi:10.1177/22799036261423725
29. Matlabi, M., Khajavi, A., Niazi, S., Rahmani, R., Ekrami Noghabi, A. & Saberi, M. (2021). Evaluation of breast self-examination intervention program on women’s awareness promotion and skills referred to Gonabad Community Health Centers, Iran. Journal of Health Systems Research, 17(2), 97-103. doi: 10.22122/jhsr.v17i2.1413
30. Misovich, S. J., Martinez, T., Fisher, J. D., Bryan, A. & Catapano, N. (2003). Predicting breast self-examination: a test of the information-motivation-behavioral skills model. Journal of Applied Social Psychology, 33(4), 775–790.
31. Oruç, E. Ş. & Ersin, F. (2024). The effect of the health literacy levels and social support perceptions of seasonal female agricultural workers on breast cancer early detection behaviors. Göbeklitepe Medical Science Journal, 7(16), 1-9. doi: 10.5281/zenodo.13894213
32. Pehlivan Sarıbudak, T., Akkurt Yalçıntürk, A. & Terlik, S. (2024). El yapımı meme simülatörü ile eğitimin hemşirelik öğrencilerinin kendi kendine meme muayenesi hakkındaki bilgi düzeylerine etkisi: Ön-test son-test kontrol gruplu yarı deneysel bir çalışma. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 16(4), 1113-20. doi: 10.5336/nurses.2024-102462
33. Stager, J. L. (1993). The comprehensive Breast Cancer Knowledge Test: validity and reliability. Journal of Advanced Nursing, 18(7), 1133-40. doi: 10.1046/j.1365-2648.1993.18071133.x.
34. Şişman, H., Arslan, S., Gökçe, E., Akpolat, R., Alptekin, D. & Gezer, D. (2022). Kendi kendine meme muayenesi eğitiminin öğrenci hemşirelerin bilgi ve uygulamalarına etkisi: deneysel çalışma. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 14(2), 304-310. doi: 10.5336/nurses.2021-85367
35. Taştekin Ouyaba, A., Özyürek, P. & Sevil, Ü. (2023). The effect of an information, motivation, and behavioral skills model intervention on young women’s intention to get an HPV. Psychology, Health & Medicine, 28(3), 732-742. doi: 10.1080/13548506.2021.1975780
36. T.C. Sağlık Bakanlığı, (2023). “Ekim” Meme Kanseri Farkındalık Ayı. Erişim: 10.11.2023 https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-kanser/ekim-meme-kanseri-farkindalik-ayi.html
37. Turan, Z. & Yiğit, F. (2021). Kadınların meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörleri belirleme ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kocaeli Medical Journal, 10(3), 407-420. doi: 10.5505/ktd.2021.77598
38. Ursavaş, F. (2021). Hemşirelik öğrencilerine lisans eğitimi sırasında verilen meme kanserine yönelik eğitimin bilgi ve tutuma etkisinin incelenmesi. Androloji Bülteni, 23(3), 152-157. doi: 10.24898/tandro.2021.35762
39. World Health Organization (WHO). Breast cancer.Erişim: 14.08.2025 https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer?utm_source=chatgpt.com
40. Xin, B., Zhao, Q., Chen, D., Ma, D., Su, H. & Jiang, W. (2025). Development and validation of an information-motivation-behavioral skills questionnaire for colorectal cancer prevention in a high-risk population. BMC Psychology, 13(1), 375.
41. Zhang, Y., Ji, Y., Liu, S., Li, J., Wu, J., Jin, Q., … & Huang, Y. (2025). Global burden of female breast cancer: new estimates in 2022, temporal trend and future projections up to 2050 based on the latest release from GLOBOCAN. Journal of the National Cancer Center, 5(3), 287-296. doi: 10.1016/j.jncc.2025.02.002.
42. Zimet, G. D., Powell, S. S., Farley, G. K., Werkman, S. & Berkoff, K. A. (1990). Psychometric characteristics of the Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal of Personality Assessment, 55(3-4), 610-7. doi: 10.1080/00223891.1990.9674095.