THE IMPACT OF DIGITAL TRANSFORMATION STRATEGIES ON CIRCULAR ECONOMIC PRACTICES

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 1, 87 - 105, 02.08.2025

Güldane Bilge Kılıç , Avşar Kurgun

Öz

In recent years, the global threats of climate change, natural disasters, depletion of natural resources, and environmental problems caused by industrial activities, as well as increasing waste, have been defined as the negative effects of the linear economy approach based on take-use-dispose processes. The majority of these processes began with the Industrial Revolution. Circular economy practices developed to minimize these negative consequences and to ensure efficient use of resources by reducing uncontrolled consumption are gaining global attention.
This study examines the environmental, economic, and social impacts of digital transformation strategies on circular economy practices, using qualitative research methods. Interviews were conducted with 20 enterprises determined by criterion sampling. The data were analyzed with MAXQDA 24 program. The results of the analysis indicated that digital transformation technologies have a positive effect on circular economy practices. The positive impacts of these technologies include facilitating the effects of circular economy practices, reducing adverse environmental conditions, contributing economically through efficient use of resources and energy, and having positive social impacts such as reduced workload, increased employee satisfaction, and increased awareness.

Anahtar Kelimeler

digital transformation , strategy , technology , circular economy

DİJİTAL DÖNÜŞÜM STRATEJİLERİNİN DÖNGÜSEL EKONOMİ UYGULAMALARINA ETKİSİ

Öz

Son yıllarda küresel ölçekte tehdit olarak karşımıza çıkan iklim değişikliği, doğal afetler, doğal kaynakların azalması, endüstriyel faaliyetlerle birlikte artan atıkların oluşturduğu geri dönüşü mümkün olmayan çevre sorunları gibi olumsuz etkiler, sanayi devrimiyle başlayan ve al-kullan-at süreçlerine dayanan doğrusal ekonomi yaklaşımının olumsuz etkileri olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu bu olumsuz sonuçları en aza indirgemek, kontrolsüz tüketimi azaltarak kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla geliştirilen döngüsel ekonomi uygulamaları her geçen gün küresel ölçekte daha fazla ilgi görmektedir.
Bu çalışma, dijital dönüşüm stratejilerinin döngüsel ekonomi uygulamaları üzerinde çevresel, ekonomik ve sosyal açıdan etkilerinin incelenerek değerlendirilmesini konu almaktadır. Çalışmada, öncelikle dijital dönüşüm teknolojilerinin ve döngüsel ekonominin değerlendirilmesi için literatür araştırması gerçekleştirilerek teorik çerçeve oluşturulmuştur. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Ölçüt örneklem ile belirlenen 20 işletme ile mülakat gerçekleştirilmiştir. Veriler MAXQDA 24 programı ile analiz edilmiştir. Analiz sonucu elde edilen bulgulara göre döngüsel ekonomi uygulamaları üzerinde dijital dönüşüm teknolojilerinin kolaylaştırıcı etkileri olduğu belirlenmiştir. Bunlar arasında olumsuz çevre koşullarını azaltması, kaynakların ve enerjinin verimli kullanımıyla ekonomik açıdan sağladığı katkı, iş yükünü azaltması, çalışan memnuniyeti ve farkındalığını attırması ve sosyal açıdan olumlu etkiler sayılabilir.

Anahtar Kelimeler

dijital dönüşüm , strateji , teknoloji , döngüsel ekonomi

Kaynakça

• Acceldata. (2022, Ekim 7). What is a Digital Transformation Platform? https://www.acceldata.io /article /what-is-a-digital-transformation-platform, (21.05.2024).
• Agrawal, R., Wankhede, V. A., Kumar, A., Upadhyay, A., and Garza-Reyes, J. A. (2022). Nexus of circular economy and sustainable business performance in the era of digitalization. International Journal of Productivity and Performance Management, 71(3):748-774.
• Alcaide Muñoz, L., and Rodríguez Bolívar, M.P.(Eds.). (2018). International E-Government Development. Springer International Publishing. (3-18). Switzerland: Palgrave Macmillan
• Allgood, K., Haraguchi, N., & Lopez-Gomez, C. (2024). The New Era of Industrial Strategies: Tackling Grand Challenges through Public-Private Collaboration (1-33). World Economic Forum and
• UNIDO.https://www3.weforum.org/docs/WEF_The_New_Era_of_Industrial_Strategies_2024.pdf, (14.12.2024).
• Amon, C., and O’Halloran, D. (2023). Digital Transition Framework. https://www3.weforum.org/docs/WEF_Digital_Transition_Framework_2023.pdf, (4.04.2023).
• Anders, A. (2016). Team Communication Platforms and Emergent Social Collaboration Practices. International Journal of Business Communication, 53(2): 224-261.
• Aracıoğlu, B. (2010). Üretim / İşlemler Yönetimi Alanında Yaşanan Paradigmal Değişimler Kapsamında Sürdürülebilir Üretim. Ege Akademik Bakış, 10(1):141-156.
• Artemenko, E. (2020). The roles of top management in digital transformation. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 940(1),2014.
• Avrupa Komisyonu. (2023). 2023 Report on the state of the Digital Decade (Değerlendrime Raporu 2023.4792; Shaping Europe’s Digital Future, (1-41). European Commission. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/2023-report-state-digital-decade, (6.10.2024).
• Bharadwaj, A., El Sawy, O. A., Pavlou, P. A., and Venkatraman, N. (2013). Digital Business Strategy: Toward a Next Generation of Insights. MIS Quarterly, 37(2):471-482.
• Blackburn, O., Ritala, P., and Keränen, J. (2023). Digital Platforms for the Circular Economy: Exploring Meta-Organizational Orchestration Mechanisms. Organization and Environment, 36(2):253-281.
• Bozlağan, R. (2005). Sürdürülebilir Gelişme Düşüncesinin Tarihsel Arka Planı. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 2:1011-1028
• Bughin, J., Deakin, J., and O’Beirne, B. (2019). Digital transformation: Improving the odds of success. https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/digital-transformation improving-the-odds-of-success#/, (05.01.2024).
• Chaudhari, K. (2022, Ocak 17). ERPNEWS, The Role of ERP in Digital Transformation, https://erpnews.com/the-role-of-erp-in-digital-transformation/, (01.03.2024).
• Creswell, J. W., and Creswell, J. D. (2018). Research Design: Qualitative, Quantitative And Mixed Methods Approaches (Fifth edition) (23-39). CA: SAGE Publcations Inc.
• Danış, B. (2023). Harvard Business Review NTT Data. Dijital Dönüşümün Kilit Noktaları. https://tr.nttdata-solutions.com/ dijital-donusumun-kilit-noktalar%C4%B1-lp-, (13.04.2023).
• Dahiström, P., Desmet, D., and Singer, M. (2017, Şubat 22). McKinsey Digital, The seven decisions that matter in a digital transformation: A CEO’s guide to reinvantion. https://www.mckinsey.com/ capabilities/mckinsey-digital/our-insights/the-seven-decisions-that-matter-in-a-digital -transformation#/, (11.04.2023).
• De Souza, M., Pereira, G. M., Lopes de Sousa Jabbour, A. B., Chiappetta Jabbour, C. J., Trento, L. R., Borchardt, M., and Zvirtes, L. (2021). A digitally enabled circular economy for mitigating food waste: Understanding innovative marketing strategies in the context of an emerging economy. Technological Forecasting and Social Change, 173:1-14.
• Demirel, E., ve Çelik, S. (19 Nisan 2022,). Harvard Business Review Türkiye, Dijital Dönüşüm Hakkında Yanlış Bilinen 7 Unsur. https://hbrturkiye.com/blog/jital-donusum-hakkinda-yanlis-bilinen-7-unsur, (15.05.2023).
• Dereli̇, A. B. (2023). MAXQDA: Yaratıcı Veri Analizi Üzerine Notlar. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 13(1),149-152.
• EBSO. (2024). Ege Bölgesi Sanayi Odası Faaliyet Raporu 2023 (Rapor No:2023-1), (1-131). Ege Sanayi Odası. https://ebso.org.tr/ebsomedia/documents/2023-faaliyet-raporu_ 2992219.pdf , (20.12.2024).
• Einhorn, G., Neo Huay, G., Rockstrom, J., & Siddall, T. (2024). World Economic Forum and UNIDO, Business on the Edge: Building Industry Resilience to Climate Hazards (ss. 1-77) [Değerlendirme Raporu]. https://reports.weforum.org/docs /WEF_ Business_on_the_Edge_2024.pdf, (14.12.2024).
• Ekins, P. (2019). OECD, The Circular Economy: What, Why, How and Where. https://www.oecd.org/cfe/regionaldevelopment/Ekins-2019-Circular-Economy-What-Why-How-Where.pdf, (11.02.2024).
• EMF, 2019. Completing the Picture: How the Circular Economy Tackles Climate Change, Ellen MacArthur Foundation.https://www.ellenmacarthurfoundation.org/assets/downloads/Completing_The_Picture_How_The_Circular_Economy_Tackles_ Climate_Change_V3_26_September.pdf.
• Furman, E., Hayha, T., and Hirvilammi, T. (2018). Gezegenin Barındırabileceği Bir Gelecek (ss. 1-4) [Çevre Politikası Hakkında Görüşler]. Stockholm Üniversitesi. https://helda.helsinki.fi/server /api/core/bitstreams/4a773aca-65ec-4232-80b2-7c47e363d443/content, (30.07.2024).
• García-Muiña, F., Medina-Salgado, M. S., González-Sánchez, R., Huertas-Valdivia, I., Ferrari, A. M., and Settembre-Blundo, D. (2021). Industry 4.0-based dynamic Social Organizational Life Cycle Assessment to target the social circular economy in manufacturing. Journal of Cleaner Production, 327:129439.
• Geissdoerfer, M., Pieroni, M. P. P., Pigosso, D. C. A., and Soufani, K. (2020). Circular business models: A review. Journal of Cleaner Production, 277:123741.
• Ghisellini, P., Cialani, C., and Ulgiati, S. (2016). A review on circular economy: The expected transition to a balanced interplay of environmental and economic systems. Journal of Cleaner Production, 114:11-32.
• Glaser, B. ve Strauss, AL (1967). Nitel Araştırma için Temellendirilmiş Teori Stratejilerinin Keşfi, Aldine Yayıncılık Şirketi, Chicago.
• Gimpel, H., Hosseini, S., Probst, L., Röglinger, M., Faisst, U., and Huber, R. (2018). Structuring Digital Transformation: A Framework of Action Fields and its Application at ZEISS. Journal of Information Technology Theory and Application (JITTA), 19(1):1-24.
• Gökşen, Y., Ünal, C., & Tuna, H. (2020). Döngüsel Ekonomi ve Endüstri 4.0 odağında Dijitalleşmenin Rolü. Döngüsel Ekonomi Makro ve Mikro İncelemeler (1.Basım, 387-412). Ankara: Nobel.
• Gürcan, F., Boztas, G. D., Dalveren, G. G. M., and Derawi, M. (2023). Digital Transformation Strategies, Practices, and Trends: A Large-Scale Retrospective Study Based on Machine Learning. Sustainability, 15(9):7496.
• Hedberg, A., and Sipka, S. (2020). The circular economy: Going digital. Belgium: The European Policy Centre (EPC).
• Hitpass, B., and Astudillo, H. (2019). Industry 4.0 Challenges for Business Process Management and Electronic-Commerce. Journal of Theoretical and Applied Electronic Commerce Research, 14(1):1-3.
• IIes, J., and MacArthur, What is the circular economy? (1/3) [Mp3]., https://the-circular-economy-podcast.simplecast.com/episodes /what-is-the-circular-economy-1-hxaWW5Eg, (15.05.2023).
• ISO59004:2024. (2024). ISO 59004:2024 Döngüsel Ekonomi: Uygulama için kelime bilgisi, ilkeler ve rehberlik (1. Baskı). https://www.iso.org/standard/80648.html, (30.06.2024).
• ISO59010:2024. (2024). ISO 59010:2024 Döngüsel Ekonomi: İş modellerinin ve değer ağlarının geçişine ilişkin rehberlik (ISO59010:2024;1.Baskı). https://www.iso. org/standard/80649.html, (30.06.2024).
• ISO59020:2024. (2024). ISO 59020:2024 Döngüsel Ekonomi- Döngüsellik performansının ölçülmesi ve değerlendirilmesi (ISO 59020:2024; 1.Baskı). https://www.iso.org/standard/ 80650.html, (30.06.2024).
• Kacar, A. İd., ve Yakin, V. (2018). Paylaşım Ekonomisi ve Değer Yaratmak: Kanvas İş Modeli Örneği. 3. Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 53(3):724-740.
• Kaya, Z. (2000). Sürdürülebilir Kalkınma-Teknoloji İlişkileri ve Türkiye Örneği (Yüksek Lisans Tezi) İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kerlinger, FN & Lee, HB (1999). Davranışsal Araştırmanın Temelleri. New York: Harcourt College.
• Kiel, D., Arnold, C., & Voigt, K.-I. (2017). The influence of the Industrial Internet of Things on business models of established manufacturing companies – A business level perspective. Technovation, 68, 4-19.
• Klei̇n, M. (2020). İŞLETMELERDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM VE ETMENLERİ. Journal of Business in The Digital Age, 24-35. https://doi.org/10.46238/jobda.729499
• Köker, A. R., ve Alan, H. (2022). Çevik Yönetim Perspektifinden Endüstri 4.0 ve Patent Sistemi Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimlerde Güncel Tartışmalar, (567-586). İzmir: Duvar Yayınları.
• Lewandowski, I. (Ed.). (2018). Bioeconomy: Shaping the Transition to a Sustainable, Biobased Economy (1st ed.). Almanya: Springer International Publishing.
• McKinsey. (2023, Haziran 14). McKinsey Company, What is the digital transformation?https://www.mckinsey.com/featured-insights/mckinsey-explainers what-is-digital-transformation, (04.08.2023).
• Moore, J., & Pratt K., M. (2023, Kasım). What is digital transformation? Everything you need to know. https://www. techtarget.com/. https://www.techtarget.com/searchcio/definition/digital-transformation
• Nascimento, D. L. M., Alencastro, V., Quelhas, O. L. G., Caiado, R. G. G., Garza-Reyes, J. A., Rocha-Lona, L., & Tortorella, G. (2019). Exploring Industry 4.0 technologies to enable circular economy practices in a manufacturing context: A business model proposal. Journal of Manufacturing Technology Management, 30(3), 607-627.
• Odabaş, E. E., Yaşar, H., ve Orhan, M. E. (2022). T.C Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı İzmir Sanayi 2021 Durum Raporu (1-172). https://www.sanayi.gov.tr/plan-program-raporlar-ve-yayinlar/81-il-sanayi-durum raporlari/mu2708011641, (21.12.2024).
• Okano, M. T., Antunes, S. N., and Fernandes, M. E. (2021). Digital transformation in the manufacturing industry under the optics of digital platforms and ecosystems. Independent Journal of Management and Production, 12(4):1139-1159.
• Okcu, M., ve Düz, S. (2023). Dijital Çağ Başlarken: Avrupa Birliği’nin Dijitalleşme ve Yapay Zekâ Stratejileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(2):221-240.
• ORACLE. (2021). Farklı CRM türleri nelerdir? Https://Www.Oracle.Com/Tr. https://www.oracle.com/tr/cx/what-is-crm /types-of-crm/, (02.03.2024).
• Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods. California: Sage Publications. Plociennik, C., Pourjafarian, M., Nazeri, A., Windholz, W., Knetsch, S., Rickert, J., Ciroth, A., Precci Lopes, A. D. C., Hagedorn, T., Vogelgesang, M., Benner, W., Gassmann, A., Bergweiler, S., Ruskowski, M., Schebek, L., and
• Weidenkaff, A. (2022). Towards a Digital Lifecycle Passport for the Circular Economy. Procedia CIRP, 105:122-127.
• Rifkin, J. (2016). How the Third Industrial Revolution Will Create a Green Economy. New Perspectives Quarterly, 33(1):6-10.
• Romero, D., Flores, M., Herrera, M., and Resendez, H. (2019, 17-19 Haziran). Five Management Pillars for Digital Transformation Integrating the Lean Thinking Philosophy. IEEE International Conference on Engineering, Technology and Innovation (ICE/ITMC), Valbonne Sophia-Antipolis, France.
• Sedera, D., Lokuge, S., Grover, V., Sarker, S., and Sarker, S. (2016). Innovating with enterprise systems and digital platforms: A contingent resource-based theory view. Information and Management, 53(3):366-379.
• Schroeck, M., Kwan, A., and Kawamura, J. (2019). Deloitte, Dijital Endüstriyel Dönüşüm, https://www2.deloitte.com/us/en /insights/focus/industry-4-0/digital industrial-transformation-industrial-internet-of-things.html, (15.03.2024).
• Schulze, M., and Nuhn, H. F. R. (2020). IGC – International Group of Controlling, Robotic Process Automation In Controlling Results Of An Empirical Study (1-32). https://www.igc-controlling.org/fileadmin/ downloads/IGC_Study_Report__22Robotic_Process_Automation_in_Controlling_22__2020__in_English_pdf, (16.01.2024).
• Sharpe, R. G., Goodall, P. A., Neal, A. D., Conway, P. P., and West, A. A. (2018). Cyber-Physical Systems in the re-use, refurbishment and recycling of used Electrical and Electronic Equipment. Journal of Cleaner Production, 170:351-361.
• Siebel, M., T. (2022). Dijital Dönüşüm (B. Bayındır, D. Yengin ve T. Bayrak, Çev.; 1. bs, C. 1). İstanbul: Paloma Yayınevi.
• Sunkari, S. (2022). A Brief Review on CRM, Salesforce and Reasons Stating Salesforce as One of the Top CRM’s. SSRN Electronic Journal.
• Taymaz, E. (2018). TÜSİAD, Dijital Teknoloji Sektörlerinde Türkiye’nin Konumu, Fırsatları, Seçenekleri (Tüsiad-T/2018,10-600;161). https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/download/9081e9393819361ee52de0c1923defb77efe, (13.12.2023).
• Tseng, M.-L., Tan, R. R., Chiu, A. S. F., Chien, C.-F., and Kuo, T. C. (2018). Circular economy meets industry 4.0: Can big data drive industrial symbiosis? Resources, Conservation and Recycling, 131:146-147.
• Tunç, B. (2022, Nisan 21). Harvard Business Rewiew, Dijital Dönüşüm. https://hbrturkiye.com/blog/sentez-dijital-donusum, (04.04.2023).
• Türkel S. ve Yeşilkuş F. (2020). Dijital Dönüşüm Paradigması: Endüstri 4.0. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 7(5):332-346.
• Vailshery, L. S. (2023, Aralık 5). E-ticaret Platformlarının Dünya Çapındaki Pazar Payı 2023. https://www.statista.com/statistics/710207/worldwide-ecommerce-platforms-market-share, (03.03.2024).
• Veral Sapmaz, E. (2018). Döngüsel Ekonomiye Geçiş Doğrultusunda Yeni Tedbirler ve AB Üye Ülkelerinin Stratejileri (2). Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 17(2):463-488.
• Voulgaridis, K., Lagkas, T., Angelopoulos, C. M., and Nikoletseas, S. E. (2022). IoT and Digital Circular Economy: Principles, applications, and challenges. Computer Networks, 219: 109456.
• WEF, McKinsey, & MacArthur, E. (2014). Towards The Circular Economy: Accelerating the scale-up aross global supply chains (2014/3;1-41). World Economic Forum and McKinsey & Company. https://www3.weforum.org/docs /WEF_ENV_TowardsCircularEconomy_Report_2014.pdf.
• Willmott, P., and LaBerge, L. (2017, Mart 28). McKinsey Co., Facing Up To Digital Disruption: Reinventing The Core With Bold Business Strategy. https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/facing-up-to-digital-disruption-reinventing-the-core-with-boldbusiness-strategy#/, (22.09.2024).
• Wynn, M., and Jones, P. (2022). Digital Technology Deployment and the Circular Economy. Sustainability, 14(15):9077.
• Yan, Y., Wang, B., and Zou, J. (2022). Blockchain: Empowering Digital Economy. Singapore Hackensack, NJ London: World Scientific.
• Yılmaz K., S. (2020). HBR Türkiye, Çevik Dönüşümü Gerçekleştiren Şirketlerden İçgörüler. https://hbrturkiye.com/storage/ doc/acm/acm-sayi-1.pdf, (14.03.2024).