Metriklerin Gölgesinde Bilim: Küresel Veriler Işığında Etik İhlallerin Analizi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 113 - 139, 30.12.2025

Yaşar Aldırmaz

https://doi.org/10.54472/jobig.1837028

https://izlik.org/JA68MT77CU

Öz

Bilim etiği, bilimsel bilginin güvenilirliği, bilimsel nesnelliğin korunması ve bilginin etik ilkeler çerçevesinde üretilmesi açısından temel bir öneme sahiptir. Akademik araştırmaların hipotez belirleme aşamasından veri toplama, raporlaştırma ve yayımlanma süreçlerine kadar tüm evrelerinde etik kurallara uyulması, bilimin tarafsızlığını ve güvenilirliğini sağlamak için gereklidir. Ancak, son yıllarda akademik performansı büyük ölçüde yayın sayısı ve atıf metrikleri gibi niceliksel ölçütlere dayandıran sistemlerin yarattığı yoğun baskı, bu ilkelerin aşınmasına zemin hazırlamıştır. Bu çalışmada, bilim etiğinin temel ilkeleri ve akademik dünyada karşılaşılan etik ihlaller, küresel ampirik veriler ışığında sistematik bir şekilde ele alınmış; intihal, veri uydurma, yanıltma, haksız yazarlık, gereksiz yayın ve dilimleme gibi etik dışı uygulamalar detaylandırılmıştır. Özellikle akademik dürüstlüğü tehdit eden etik ihlallerin bilimsel literatüre, yayın süreçlerine ve bilim insanlarının güvenilirliğine etkileri analiz edilmiştir. Bununla birlikte, çalışmada akademik araştırmalarda bilim etiği ihlallerinin önlenmesine yönelik ulusal ve uluslararası düzeyde uygulanan etik denetim mekanizmaları ve düzenlemeler ele alınarak, bu sistemlerin etkinliği tartışılmıştır. Çalışma, bilim etiği çerçevesinde bilim insanlarının sorumluluklarını kavramsal, metodolojik ve regülatif açılardan ele almakta, bilimsel bilginin akademik bütünlük çerçevesinde üretilmesi için gerekli olan ilkeleri vurgulamaktadır. Çalışmanın sonucunda, etik ihlallerin bilim dünyasında yaygın bir sorun olmaya devam ettiği, bu ihlallerin önlenmesi için akademik etik farkındalığının artırılması, denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve bilim insanlarının etik eğitiminin teşvik edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, ölçüt temelli sistemin yarattığı baskıyı hafifletecek şekilde akademik teşvik ve değerlendirme sistemlerinin yeniden yapılandırılması ve yayın politikalarının akademik etik normlarıyla uyumlu hale getirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, bilim etiğinin sürdürülebilirliği ve akademik güvenilirliğin korunması için etik normların sıkı bir şekilde uygulanmasının zorunlu olduğu savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilim Etği , Yayın Etiği , Araştırma Etiği , Bilimsel Nesnellik , Etik İhlal

Science in the Shadow of Metrics: An Analysis of Ethical Violations in Light of Global Data

https://izlik.org/JA68MT77CU

Öz

Scientific ethics is of fundamental importance for the reliability of scientific knowledge, the preservation of scientific objectivity, and the production of knowledge within an ethical framework. Adherence to ethical rules throughout all stages of academic research, from hypothesis formulation to the processes of data collection, reporting, and publication, is necessary to ensure the impartiality and reliability of science. However, in recent years, the intense pressure created by systems that largely base academic performance on quantitative criteria, such as the number of publications and citation metrics, has paved the way for the erosion of these principles. In this study, the fundamental principles of scientific ethics and the ethical violations encountered in the academic world are systematically addressed in light of global empirical data; unethical practices such as plagiarism, data fabrication, falsification, improper authorship, redundant publication, and salami slicing are detailed. In particular, the effects of ethical violations that threaten academic integrity on the scientific literature, publication processes, and the credibility of scientists have been analyzed. Furthermore, ethical oversight mechanisms and regulations implemented at national and international levels to prevent violations of scientific ethics in academic research are examined, and the effectiveness of these systems is discussed. The study addresses the responsibilities of scientists within the framework of scientific ethics from conceptual, methodological, and regulatory perspectives, emphasizing the principles necessary for the production of scientific knowledge with academic integrity. In conclusion, the study emphasizes that ethical violations continue to be a widespread problem in the scientific world, and to prevent these violations, it is necessary to increase academic ethical awareness, strengthen oversight mechanisms, and promote ethics education for scientists. It was also concluded that academic incentive and evaluation systems should be restructured to alleviate the pressure created by the criteria-based system and that publication policies should be aligned with academic ethical norms. In this context, it is stated that the strict enforcement of ethical norms is mandatory for the sustainability of scientific ethics and the protection of academic credibility.

Anahtar Kelimeler

Scientific Ethics , Publication Ethics , Research Ethics , Scientific Objectivity , Ethical Violation

Kaynakça

• American Psychological Association. (2017). Ethical principles of psychologists and code of conduct. https://www.apa.org/ethics/code
• Arda, B. (2003). Bilimsel bilgi üretiminde yayın etiği. TÜBİTAK Sağlık Bilimlerinde Süreli Yayıncılık. 3(1), 1-7.
• Aydın, İ. (2006). Sosyal Bilimlerde Araştırmadan Yayına Etik Değerler. Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık-2006 I. Ulusal Kurultay Bildirileri, Türkiye, 71-80.
• Aypay, A. (2014). Bilimsel etik. İçinde A. Aypay, (Ed.), Bilimsel Araştırma Yöntemleri (ss. 279–292). Anı Yayıncılık.
• Bartholomew, R. E. (2014). Science for sale: the rise of predatory journals. Journal of the Royal Society of Medicine, 107(10), 384-385. https://doi.org/10.1177/014107 6814548526
• Beall, J. (2025). Beall's list of predatory journals and publishers. https://beallslist.weebly.com/
• Black, T. R. (2005). Doing Quantitative Research in the Social Sciences. Sage Publication.
• Braxton, J. M. (1999). Faculty Misconduct in Collegiate Teaching. Johns Hopkins University Press.
• Bülbül, T. (2004). Bilimsel Yayınlarda Etik. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(15), 53-61.
• Chen, L., Li, Y., Wang, J., Li, Y., Tan, X., & Guo, X. (2024). Knowledge, attitudes and practices about research misconduct among medical residents in southwest China: a cross-sectional study. BMC Medical Education, 24(1), 284. https://doi.org/10.1186/s12909-024-05277-6
• Dadkhah, M., Obeidat, M. M., Jazi, M. D., Sutikno, T., & Riyadi, M. A. (2015). How Can We Identify Hijacked Journals?. Bulletin of Electrical Engineering and Informatics, 4(2), 83-87. https://doi. org/10.11591/eei.v4i2.449
• Ertin, H., & Temel, K. M. (2016). İnsan Üzerindeki Deneyler ve İlgili Etik. Anadolu Kliniği, 21(3), 223-234. https://doi.org/10.21673/anadoluklin.254227
• European Parliament and Council of the European Union. (2018). General Data Protection Regulation (GDPR). https://gdpr-info.eu/
• Feenstra, R. A., Carretero García, C., & Gómez Nicolau, E. (2024). Perception of Research Misconduct in a Spanish University. Journal of Academic Ethics. Published online. https://doi.org/10.1007/s10805-024-09526-7
• Felaefel, M., Salem, M., Jaafar, R., Jassim, G., Edwards, H., Rashid-Doubell, F., Yousri, R., Ali, N. M., & Silverman, H. (2018). A Cross-Sectional Survey Study to Assess Prevalence and Attitudes Regarding Research Misconduct among Investigators in the Middle East. Journal of Academic Ethics, 16(1), 71–87. https://doi.org/10.1007/s10805-017-9295-9
• Gopalakrishna, G., ter Riet, G., Vink, G., Stoop, I., Wicherts, J. M., & Bouter, L. M. (2022). Prevalence of questionable research practices, research misconduct and their potential explanatory factors: A survey among academic researchers in The Netherlands. PLOS ONE, 17(2), e0263023. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0263023
• Gören, N. (2011, Nisan 13). Bilimsel Araştırmalarda Etik Kural İhlalleri ile İlgili Görüşler. Adnanatalay. https://adnanatalay.com/index.php/guncel-yazilar/452-2/
• Grudniewicz, A., Moher, D., Cobey, K. D., Bryson, G. L., Cukier, S., Allen, K., Ardern, C., Balcom, L., Barros, T., Berger, M., Ciro, J. B., Cugusi, L., Donaldson, M. R., Egger, M., Graham, I. D., Hodgkinson, M., Khan, K. M., Mabizela, M.,
• Manca, A., Milzow, K., … Lalu, M. M. (2019). Predatory journals: no definition, no defence. Nature, 576(7786), 210-212. https://doi.org/10. 1038/d41586-019-03759-y
• Hacettepe Üniversitesi. (2018, Aralık). “Predatory” dergiler hakkında. Hacettepe Üniversitesi Kütüphaneleri. http://www.library.hacettepe.edu.tr/sayfa/predatory
• Hailu, H. B., Wolde, T. T., Wubete, B. Y., Ali, J., & Bitew, S. T. (2025). Magnitude and Factors Associated with Research Misconduct at Public University in Ethiopia: A Cross-Sectional Survey. F1000Research, 14, 111. https://doi.org/10.12688/f1000research.159997.1
• Halioua, B., & Marmor, M. F. (2020). The Eyes of the Angel of Death: Ophthalmic experiments of Josef Mengele. Survey of Ophthalmology, 65(6), 744-748. https://doi.org/10.1016/j.survophthal. 2020.04.007
• Haworth, R., Anderson, K., & Hong, P. (2014). Duplicate Publication and Related Problems in the Pediatrics Literature. Global Pediatric Health, 1, 1-5. https://doi.org/10.1177/2333794X14564 442 Health Insurance Portability and Accountability Act of 1996, Pub. L. No. 104-191, 110 Stat. 1936 (1996).
• İnci, O. (2015). Bilimsel Yayın Etiği. Türk Kütüphaneciliği, 29(2), 282-295.
• İstanbul Üniversitesi. (2011). Bilim Etiği (İstanbul Üniversitesi Yayınları Yayın No.5048). İstanbul Üniversitesi Etik Kurulu. http://cdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=istanbul-universitesi-bilim-etigi_636939554523863736.pdf
• Kıraç, F. S. (2011). Bilimsel Yanıltma: Tekrar Yayınların Tanımı, Çeşitleri ve Olası Sonuçları. Anadolu Kardiyoloji Dergisi, 11(2), 174-178.
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. (2016). T.C. Resmî Gazete, 29677, 7 Nisan 2016.
• Lavrakas, P. J. (2008). Encyclopedia of survey research methods (Vols. 1-0). Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781412963947
• Lovakov, A., & Teixeira da Silva, J. A. (2025). Scientometric indicators in research evaluation and research misconduct: Analysis of the Russian university excellence initiative. Scientometrics, 130, 1813–1829. https://doi.org/10.1007/s11192-025-05269-3
• Marco C. A., & Larkin G. L. (2000). Research ethics: ethical issues of data reporting and the quest for authenticity. Academic Emergency Medicine, 7(6), 691-694. https://doi.org/10.1111/j.1553-2712.2000.tb02049.x
• Martinson, B. C., Anderson, M. S., & de Vries, R. (2005). Scientists behaving badly. Nature, 435(7043), 737–738. https://doi.org/10.1038/435737a
• Nebraska-Lincoln Üniversitesi. (2009, 2 Ekim). Types of Plagiarism. https://www.unl.edu/grad studies/connections/types-plagiarism
• Nelkin, D. (1993). The Nazi Doctors and the Nuremberg Code: Human Rights in Human Experimentation. JAMA, 269(9):1168–1169. https://doi:10.1001/jama.1993.03500090104044
• Nguyen, L. T., & Bui, T. T. (2024). Perceptions of Research Misconduct Among Lecturers and Students in Vietnam: A Quantitative Investigation. Journal of Academic Ethics. Published online. https://doi.org/10.1007/s10805-024-09577-w
• Panter, M. (2010). Ghost Authorship. AJE Scholar. https://www.aje.com/arc/ghost-authorship/
• Resnik, D. B. (2004). Bilim Etiği. Ayrıntı Yayınları.
• Ruacan, Ş. (2005). Bilimsel Araştırma ve Yayınlarda Etik İlkeler. Gazi Tıp Dergisi, 16(4), 147-149. Stanford Encyclopedia of Philosophy (n.d.). Scientific Objectivity. İçinde Stanford Felsefe Ansiklopedisi. Erişildi 10 Eylül 2020, adresinden https://plato.stanford.edu/entries/scien tific-objectivity/#IntPro ProObj
• Töreci, K. (2010). Tıpta Yayın Etiği (Bizden de Örneklerle). ANKEM Dergisi, 24(1), 1-41. Türk Dil Kurumu (n.d.). İntihal. İçinde Türk Dil Kurumu Sözlükleri. Erişildi 22 Mayıs 2015, adresinden http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.5741cab1d4aa06.74161381
• Türkiye Bilimler Akademisi. (2002). Bilimsel Araştırmada Etik ve Sorunları. http://www. tuba.gov.tr/files/yayinlar/raporlar/Bilimsel%20Aras%CC%A7t%C4%B1rmada%20Etik%20ve%20Sorunlar%C4%B1son.pdf
• Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2023). Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği. https://www.tubitak.gov.tr/sites/default/files/247_sayili_bk_islenmis_hali.pdf
• Velicu, A., Winter, F., Rathmann, J., & Rauhut, H. (2025). Are questionable research practices considered a successful career strategy? A novel implementation of the implicit association test. Scientometrics, 130, 3367–3382. https://doi.org/10.1007/s11192-025-05357-4
• Wislar J. S., Flanagin A., Fontanarosa P. B. ve DeAngelis C. D. (2011). Honorary and ghost authorship in high impact biomedical journals: a cross sectional survey, BMJ, https://doi: 10.1136/bmj.d6128
• Xie, Y., Wang, K., & Kong, Y. (2021). Prevalence of Research Misconduct and Questionable Research Practices: A Systematic Review and Meta-Analysis. Science and Engineering Ethics, 27(4), 41. https://doi.org/10.1007/s11948-021-00314-9