AVRUPA BİRLİĞİNDE YEŞİL DÖNÜŞÜM VE TÜRKİYE’DE YEŞİL DÖNÜŞÜME YÖNELİK MALİ TEDBİRLER VE MALİ POLİTİKALAR

Öz

Bu çalışma, Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı çerçevesinde şekillenen yeşil dönüşüm sürecini kamu maliyesi perspektifinden ele almakta ve Türkiye'de yeşil dönüşüme yönelik mali tedbirler ile politika uygulamalarını tarihsel ve analitik bir çerçevede incelemektedir. Çalışmada öncelikle yeşil dönüşümün kuramsal dayanakları olan çevresel dışsallıklar ve Pigoucu vergilendirme yaklaşımı ele alınmış; ardından karbon fiyatlandırması ve emisyon ticaret sistemleri teorik ve uygulamalı boyutlarıyla değerlendirilmiştir. AB Yeşil Mutabakatı'nın emisyon ticaret sistemi, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ve sürdürülebilir finansman araçları gibi temel bileşenleri maliye politikası açısından analiz edilmiştir. Türkiye'de yeşil dönüşüme ilişkin mali tedbirler; çevresel vergilendirme, kurumsal uyum ve uluslararası yükümlülüklere eklemlenme ekseninde üç tarihsel aşamada ele alınmıştır. Çalışmanın temel bulgusu; 2025 yılında yürürlüğe giren İklim Kanunu ile kurulan Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi'nin, karbon gelirlerini ulusal bütçede tutarak yeşil dönüşümün finansmanına yönlendirme potansiyeli taşıdığını ve SKDM karşısında Türkiye'nin mali egemenliğini güçlendiren stratejik bir araç işlevi görebileceğini ortaya koymaktadır. Karbon fiyatlandırmasının çevresel bir yükümlülükten ziyade mali politika aracına dönüştürülmesi, gelir geri dönüşümü mekanizmalarının tasarımı ve teşvik politikalarının karbon fiyatlandırmasıyla uyumlu biçimde yapılandırılması, çalışmanın öne çıkan politika önerileri arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yeşil Dönüşüm
• Karbon Fiyatlandırması
• Maliye Politikası
• Çifte Temettü

GREEN TRANSITION IN THE EUROPEAN UNION AND FISCAL MEASURES AND POLICIES FOR GREEN TRANSITION IN TURKEY

Öz

This study examines the green transition process shaped by the European Union's Green Deal from a public finance perspective, analyzing fiscal measures and policy implementations directed at green transition in Turkey within a historical and comparative framework. The theoretical foundations of the study rest on environmental externalities and Pigouvian taxation, extended through an assessment of carbon pricing and emissions trading systems. The core components of the EU Green Deal — the Emissions Trading System, the Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), and sustainable finance instruments — are analyzed through the lens of fiscal policy. Turkey's fiscal measures are examined across three historical phases centered on environmental taxation, institutional alignment, and integration into international obligations. The study finds that the National Emissions Trading System established by the Climate Law of 2025 carries the potential to retain carbon revenues within the national budget, thereby serving as a strategic instrument that strengthens Turkey's fiscal sovereignty vis-à-vis the CBAM. Key policy recommendations include transforming carbon pricing into a structural fiscal policy tool, designing effective revenue recycling mechanisms, and aligning incentive policies with carbon pricing frameworks.

Anahtar Kelimeler

• Green Transition
• Carbon Pricing
• Fiscal Policy
• Double Dividend

Kaynakça

1. Acar, S., & Yeldan, A. E. (2016). Environmental impacts of coal subsidies in Turkey: A general equilibrium analysis. Energy Policy, 90, 1–15. doi:10.1016/j.enpol.2015.12.003
2. Altay, A. (2007). Dışsallıklar. Ö. F. Çolak (Ed.), İktisada giriş içinde (ss. 225–246). Gazi Kitabevi.
3. Baranzini, A., van den Bergh, J. C. J. M., Carattini, S., Howarth, R. B., Padilla, E., & Roca, J. (2017). Carbon pricing in climate policy: Seven reasons, complementary instruments, and political economy considerations. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 8(4), e462. doi:10.1002/wcc.462
4. Brundtland Commission. (1987). Our common future. Oxford University Press.
5. Climate Bonds Initiative. (2017). Green bonds market report 2017. https://www.climatebonds.net
6. Di Foggia, G., & Beccarello, M. (2022). Opportunity cost of carbon pricing and white certificate programs: A business case. Journal of Sustainable Development, 15(5), 150–159. doi:10.5539/jsd.v15n5p150
7. Dönmez, N. F. K. (2026). Policy instruments against climate change: A panel data analysis of carbon taxation and emissions trading in OECD countries. Economies, 14(1), Makale 12. doi:10.3390/economies14010012
8. Elkerbout, M., Egenhofer, C., Núñez Ferrer, J., Cătuți, M., Kustova, I., & Rizos, V. (2020). The European Green Deal after Corona: Implications for EU climate policy (CEPS Policy Insights No. 2020‐06). Centre for European Policy Studies. https://www.ceps.eu

9. Ellerman, A. D., Convery, F. J., & de Perthuis, C. (2010). Pricing carbon: The European Union emissions trading scheme. Cambridge University Press.
10. ERCST. (2025). 2025 State of the EU ETS report. European Roundtable on Climate Change and Sustainable Transition. https://ercst.org/2025-state-of-the-eu-ets-report/
11. European Commission. (2019). The European Green Deal (COM/2019/640 final). https://eur-lex.europa.eu
12. European Commission. (2021). Sustainable finance and the EU taxonomy. https://finance.ec.europa.eu
13. European Commission. (2023). EU emissions trading system (EU ETS). https://climate.ec.europa.eu
14. European Commission. (2025). Carbon market report 2025 (COM/2025/735 final). https://climate.ec.europa.eu
15. European Parliament & Council. (2020). Regulation (EU) 2020/852 on the establishment of a framework to facilitate sustainable investment (EU Taxonomy Regulation). https://eur-lex.europa.eu
16. European Parliament & Council. (2021). Regulation (EU) 2021/1119 establishing the framework for achieving climate neutrality (European Climate Law). https://eur-lex.europa.eu
17. European Parliament & Council. (2023). Regulation (EU) 2023/956 establishing a carbon border adjustment mechanism (CBAM). https://eur-lex.europa.eu
18. Fullerton, D., Leicester, A., & Smith, S. (2010). Environmental taxes. In Dimensions of tax design: The Mirrlees review (ss. 423–518). Oxford University Press.
19. Goulder, L. H. (1995). Environmental taxation and the double dividend: A reader's guide. International Tax and Public Finance, 2(2), 157–183. doi:10.1007/BF00877495
20. Goulder, L. H., & Hafstead, M. A. C. (2018). Confronting the climate challenge: U.S. policy options. Columbia University Press.
21. IEA (International Energy Agency). (2011). Renewable energy policies in Turkey. https://www.iea.org
22. İklim Kanunu. (2025). İklim Kanunu (Kanun No: 7552). T.C. Resmî Gazete, 2 Temmuz 2025. https://mevzuat.gov.tr/MevzuatNo=7552
23. Kellner, M., & Runkel, M. (2024). Climate policy and optimal public debt. International Tax and Public Finance, 31, 1584–1610. https://doi.org/10.1007/s10797-023-09814-9Mazzucato, M. (2015). Girişimci devlet: Kamu vs. özel sektör mitlerini çürütmek (Ö. Orhangazi, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları. (Özgün çalışma 2013’te yayımlandı.)
24. Metcalf, G. E., & Weisbach, D. (2009). The design of a carbon tax. Harvard Environmental Law Review, 33(2), 499–556.
25. Muth, D., Weiner, C., & Lakócai, C. (2024). Public support and willingness to pay for a carbon tax in Hungary: Can revenue recycling make a difference? Energy, Sustainability and Society, 14(1), Makale 30. doi:10.1186/s13705-024-00463-2
26. OECD. (2017). Green growth indicators. OECD Publishing. https://www.oecd.org
27. OECD. (2021). Taxing energy use for sustainable development. OECD Publishing. https://www.oecd.org
28. OECD. (2025). Climate action monitor 2025: Carbon pricing and the carbon border adjustment mechanism. OECD Publishing.
29. Pareliussen, J., Saussay, A., & Burke, J. (2022). Macroeconomic and distributional consequences of net zero policies in the United Kingdom. OECD Economics Department Working Papers, No. 1743. OECD Publishing. doi:10.1787/a8849581-en
30. Pigou, A. C. (1920). The economics of welfare. Macmillan.
31. Republic of Türkiye. (2021). Türkiye’s 2053 net zero emission target. Presidency of the Republic of Turkey.
32. Samuel, S. A. (2025). Carbon pricing mechanisms for reducing greenhouse gas emissions and encouraging sustainable industrial practices. World Journal of Advanced Research and Reviews, 25(2), 001–024. doi:10.30574/wjarr.2025.25.2.0350
33. Schmalensee, R., & Stavins, R. N. (2017). Lessons learned from three decades of experience with cap and trade. Review of Environmental Economics and Policy, 11(1), 59–79. doi:10.1093/reep/rew017
34. Spaargaren, G., & Mol, A. P. J. (1992). Sociology, environment, and modernity: Ecological modernization as a theory of social change. Society & Natural Resources, 5(4), 323–344. doi:10.1080/08941929209380797
35. Steindl, T., Habermann, F., & Küster, S. (2024). Carbon disclosures and information asymmetry: Empirical evidence on the importance of text in understanding numerical emission allowance disclosures. Journal of Industrial Ecology, 28, 1883–1899. doi:10.1111/jiec.13574
36. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025). Türkiye Yeşil Taksonomi Yönetmeliği taslağı. İklim Değişikliği Başkanlığı. https://iklim.gov.tr
37. Tietenberg, T. (2006). Emissions trading: Principles and practice (2. baskı). Resources for the Future.
38. Ticaret Bakanlığı. (2021). Yeşil Mutabakat eylem planı. https://www.trade.gov.tr
39. TÜSİAD. (2020). Ekonomik göstergeler merceğinden yeni iklim rejimi raporu. Türk Sanayicileri ve İşinsanları Derneği. https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/10633
40. UNEP. (2019). Global environment outlook – GEO-6. United Nations Environment Programme.
41. Wan-Li, X., vd. (2023). A comparative study of carbon pricing policies in China and the Scandinavian countries: Lessons for effective climate change mitigation with a focus on Sweden. E3S Web of Conferences, 385, 04005. doi:10.1051/e3sconf/202338504005 World Bank. (2022). Türkiye: Country climate and development report (CCDR). World Bank Publications.