AMBALAJLARIN DÖNGÜSEL EKONOMİ BAĞLAMINDA İNCELENMESİ: BİBLİYOMETRİK BİR ANALİZ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 21, 44 - 61, 29.07.2025

Esen Şahin , Aleyna Takımcı , Bayram Karakullukcu

https://doi.org/10.58202/joecopol.1710228

Öz

Antreposen çağ olarak anılan sanayi devriminden bugüne kadarki dönemde insanoğlu tarafından kaynakların bilinçsizce kullanılması telafisi çok güç çevresel sorunlara yol açmıştır. Bu durum işletmelerin sürdürebilir ürünler üretmeye yönelmelerine neden olmuş; doğrusal bir ekonomiden, sıfır atık temeline dayanan döngüsel bir ekonomiye geçiş yapılmıştır. Sürdürülebilir döngüsel ürünlerin üretilmesi, sadece doğanın korunması için değil işletmelerin rekabet ortamında fark yaratan bir stratejik üstünlük elde etmeleri için de tercih edilmektedir. Ambalajlar ürün hakkında bilgiler sunan önemli bir pazarlama aracı unsurlarıdır. Aynı zamanda önemli ölçüde çevre kirliliğine yol açan unsurlardan biridir. Bu yüzden kullan-at ambalajlar yerine sürdürebilir, geri ve ileri dönüştürülebilir ambalajlar önem kazanmıştır. Bu bağlamda çalışmanın amacı “ambalajların döngüsel ekonomi bağlamında incelenmesi” adına ilgili literatürün, nitel araştırma yöntemlerinden bibliyometrik analiz yöntemi ile incelenmesidir. Çalışmada 2017-2025 yılları arasında Web of Science platformunda tespit edilen konu ile ilgili 98 makale incelenmiş ve platformun sunduğu imkanlar çerçevesinde analiz edilmiştir. Çalışmada konunun öneminin ve güncelliğinin altının çizilmesinin yanı sıra bu alanda çalışmak isteyen araştırmacılara disiplinlerarası düzeyde araştırma boşlukları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Döngüsel Ekonomi , Ambalaj , Bibliyometrik Analiz , Sürdürebilirlik

Kaynakça

• Ajwani-Ramchandani, R., Figueira, S., Oliveira, RT., Jha, S., Ramchandani, A., Schuricht, L., (2021), Towards a Circular Economy for Packaging Waste by Using New Technologies: The Case of Large Multinationals in Emerging Economies, Journal of Cleaner Production, 281, 125139.
• Bonilla, C. A., Merigo, J. M. & Torres-Abad, C. (2015). Economics in Latin America: a Bibliometric Analysis, Scientometrics, 105, 1239–1252
• Broadus, R. N. (1987). Toward a Defınıtıon of "Bıblıometrıcs", Scientometrics, 12(5-6), 373-379
• Brouwer, MT., Van Velzen, EUT., Augustinus, A., Soethoudt, H., De Meester, S., Ragaert, K., (2018) Predictive Model for the Dutch Post-consumer Plastic Packaging Recycling System and Implications for the Circular Economy, Waste Management 71, 62-85.
• Cerqueira-Streit, J. A., Guarnieri, P., Sousa, P. H. R. de, & Camillis, P. K. de. (2023). Mechanism of change towards the Circular Economy: a case study in the packaging sector under the lens of Institutional Theory. Revista De Administração Da UFSM, 16, e3. https://doi.org/10.5902/1983465974072
• Cerqueira-Streit, J. A., Guarnieri, P. ve de Souza, R. S. (2023). Circular economy strategies and practices: A case study with multiple participants in the packaging sector in Brazil. Contextus: Contemporary Journal of Economics and Management, 21, 1-15. https://doi.org/10.19094/contextus.2023.83338
• Cerqueira-Streit, J. A., Guarnieri, P., Sehnem, S., Morais, D. ve Batista, L. (2022). The Institutionalization of the Circular Economy of Packaging in Brazil from the perspective of stakeholders. 11th IWACP (International Workshop on Advances in Cleaner Production), 14-15 Temmuz 2022, Florence, İtalya.
• Cerqueira-Streit, J. A., Guarnieri, P., Aguiar, M.F. ve Jugend, D. (2022). Coercive isomorphism in the Brazilian packaging chain: opportunities towards the circular economy. 11th IWACP (International Workshop on Advances in Cleaner Production), 14-15 Temmuz 2022, Florence, İtalya.
• Civancik-Uslu, Puig, R., Ferrer, L., Fullana-I- Palmer, P., (2019) Influence of End-of-life Allocation, Credits and Other Methodological Issues in LCA of Compounds: An in-company Circular Economy Case Study on Packaging, Journal of Cleaner Production, 212, 925-940.
• Çırak, A. N. (2021). Almanya Özelinde Döngüsel Ekonomi Perspektifinden GSYİH Ve Geri Dönüşüm İlişkisi: Zaman Serileri Analizi, 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, (2)4, 816-836.
• De La Caba, K., Guerrero, P., Trung, TS., Cruz-Romero, M., Kerry, JP., Fluhr, J., Maurer. M., (2019), From Seafood Waste to Active Seafood Packaging: An Emerging Opportunity of the Circular Economy, Journal of Cleaner Production, 208, 86-98.
• Escursell, S., Llorach-Massana, P. & Roncero, M. B. (2021). Sustainability In E-Commerce Packaging: A Review, Journal of Cleaner Production, 280, 124314
• Fındık, D. (2022). AB Ülkelerindeki Döngüsel Ekonomi Uygulamalarının Firma Performansına Etkisi Üzerine Ampirik Bir Çalışma, Journal of Productivity, 37-52
• Foschi, E., Bonoli, A., (2019). The Commitment of Packaging Industry in the Framework of the European Strategy for Plastics in a Circular Economy, Administrative Sciences, 9 (1), 18.
• Fuller, R. B. (1969). Operating Manual for Spaceship Earth. Lars Müller Pub.
• Gedik, Y. (2020). Döngüsel Ekonomiyi Anlamak: Teorik Bir Çerçeve, Turkish Business Journal, 1(2), 13-40.
• Geueke, B., Groh, K. & Muncke, J. (2018). Food Packaging in The Circular Economy: Overview of Chemical Safety Aspects for Commonly Used Materials, Journal of Cleaner Production, 193, 491-505.
• Gibbs, D. ve Deutz, P. (2005). Implementing industrial ecology? Planning for eco-industrial parks in the USA. Geoforum, 36(4), 452-464.
• Guarnieria, P., Cerqueira-Streit, JA.,Batista, LC. (2020). Reverse Logistics and the Sectoral Agreement of Packaging Industry in Brazil towards a Transition to Circular Economy, Resources, Conservation and Recycling, 153, 104541.
• Guillard, V., Gaucel, S., Fornaciari, C., Angellier-Coussy, H., Buche, P., Gontard, N. (2018), The Next Generation of Sustainable Food Packaging to Preserve Our Environment in a Circular Economy Context, Frontiers in Nutrition, 5, 121.
• Jang, YC., Lee, G., Kwon, Y., Lim, J., Jeong, J., (2020) Recycling and Management Practices of Plastic Packaging Waste towards a Circular Economy in South Korea, Resources, Conservation and Recycling, (158) 104798.
• Karagöl, R. & Gökdemir, M. Ş. (2023). Ürün Pazarlamada Ambalajların Yeri ve Tüketici Tercihindeki Etkisi, İletişim Çalışmaları Dergisi 9(2), 211-229.
• Kiser, B. (2016). Circular Economy: Getting the Circulation Going. Nature, 531, s. 443-446.
• Lazarevic, D. ve Valve, H. (2017). Narrating expectations for the circular economy: Towards a common and contested European transition. Energy Research and Social Science 31, 60-69. http://dx.doi.org/10.1016/j.erss.2017.05.006
• Meherishi, L., Narayana, SA., Ranjani, KS., (2019) Sustainable Packaging for Supply Chain Management in the Circular Economy: A Review, Journal of Cleaner Production, 237, 11782.
• Meys, R., Frick, F., Westhues, S., Sternberg, A., Klankermayer, J., Bardow, A., (2020) Towards a Circular Economy for Plastic Packaging Wastes – The Environmental Potential of Chemical Recycling, Resources, Conservation and Recycling, 162, 105010.
• Önder, H. (2018). Sürdürebilir Kalkınma Anlayışında Yeni Bir Kavram: Döngüsel Ekonomi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 57, 196-204.
• Özgen, C. & Beyazıt, N. (2016). Sürdürebilirlik Kavramının Ambalaj Tasarımına Etkilerinin İrdelenmesi, Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 227-249.
• Reike, D., Vermeulen, W. J. V., & Witjes, S. (2018). The Circular Economy: New or Refurbished as CE 3.0? - Exploring Controversies in the Conceptualization of the Circular Economy Through a Focus on History and Resource Value Retention Options. Resources, Conservation and Recycling, 135, 246-264. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2017.08.027
• Rome, A. (2015). Sustainability: The launch of Spaceship Earth. Nature, 527, 443-445.
• Schmidt, J., Grau, L., Auer, M., Maletz, R. & Woidasky, J. (2022). Multilayer Packaging in a Circular Economy, Polymers, 14(9).
• Schubert, U. M. (2007). Eco-industrial parks: Burnside and Kalundborg. Raimund Bleischwitz (Ed.). Corporate Governance of Sustainability içinde (s.144-157). Edward Elgar Publishing.
• Singh, J. & Ordonez, I. (2016). Resource Recovery From Post-Consumer Waste: Important Lessons for The Upcoming Circular Economy, Journal of Cleaner Production, 134, 342-353.
• Sonel, E., Gür, Ş., VE Eren, T. (2023). Analysis of Problems Experienced in Eco-Industrial Park Installation by ANP Method. Eskişehir Teknik Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi-C Yaşam Bilimleri ve Biyoteknoloji, 12(2), 53-63.
• Sürmen, M.& Çokmutlu, M.E. (2022). Döngüsel Ekonomi Performans Ölçümü Üzerine Bir Araştırma, Ekonomi, İşletme ve Yönetim Dergisi, 6(2), 209-234.
• Taşçı, M. A. & Özpınar, Ş. B. B. (2022). Pazarlama İletişimi Stratejilerinde Ambalaj: Bir Nöropazarlama Araştırması, Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 246-263.
• Testa, F., Iorio, V., Cerri, J. & Pretner, V.G. (2021). Five Shades Of Plastic In Food: Which Potentially Circular Packaging Solutions Are Italian Consumers More Sensitive To, Resources, Conservation & Recycling, 173, 105726.
• Testa, F., Lovino, R., Iraldo, F., (2020) The Circular Economy and Consumer Behaviour: The Mediating Role of Information Seeking in Buying Circular Packaging, Wiley Online Library, (29), 8, 3435-3448.
• Uvarova, I., Atstaja, D., Volkova, T., Grasis, J., & Ozolina-Ozola, I. (2023). The Typology of 60R Circular Economy Principles and Strategic Orientation of Their Application in Business. Journal of Cleaner Production, 409, 137189. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.137189
• Ünsal, S. & Gövdere, B. (2023). İşletmelerde Çevresel Sürdürebilirliğin Sağlanmasında Sürdürebilir Ambalaj Kullanımının Önemi, Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi, 5(11), 1-15.
• Valle, M.P.V., Guarnieri, P. ve Filippi, A. C. G. (2023). Adoption of sustainable agri-food plastic packaging: a look at the dynamics of organic and sustainable production of the Circular Economy. Interações (Campo Grande) 24(1), 211-227. https://doi.org/10.20435/inter.v24i1.3671
• Van Eygen, E., Laner, D., Fellner, J., (2018). Circular Economy of Plastic Packaging: Current Practice and Perspectives in Austria, Waste Management, 72, 55-64
• Winans, K., Kendall, A. & Deng, H. (2017). The History and Current Applications of The Circular Economy Concept, Renewable and Sustainable Energy Reviews, 68, 825-833
• Zhao, H., Zhao, H. & Guo, S. (2017). Evaluating The Comprehensive Benefit of Eco-industrial Parks by Employing Multi-Criteria Decision Making Approach for Circular Economy, Journal of Cleaner Production, 142, 2262-2276
• Zhu, Z., Liu, W., Ye, S., Batista, L., (2022). Packaging Design for the Circular Economy: A Systematic Review, Sustainable Production and Consumption, 32, 817-832.