Etik Liderlik Algısının Beyaz Yakalıların İş Tatminlerine Etkisinde Örgütsel Bağlılığın Aracılık Rolü

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 1, 370 - 386, 30.06.2025

Gizem Tabak , Mehmet Erkan , Ahmet Erkasap

Öz

Bu araştırmada etik liderliğin iş tatmini üzerindeki etkisini ve bu süreçte örgütsel bağlılığın aracılık rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 24.0 ile analiz edilirken, tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Örgütsel bağlılık, Hayes tarafından geliştirilen PROCESS 3.2 makrosu kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden nedensel araştırma tipi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Marmara bölgesinde yer alan beyaz yaka çalışanları oluşturmaktadır. Araştırmaya 385 katılımcı dahil edilmiş olup örnekleme yöntemi olarak kartopu örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda etik liderlik ve örgütsel bağlılığın iş tatmini üzerinde etkili olduğu ve örgütsel bağlılığın, etik liderliğin iş tatminine etkisinde aracı etkisi olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik Liderlik , Örgütsel Bağlılık , İş Tatmini

Etik Beyan

İSTANBUL GEDİK ÜNİVERSİTESİ Etik Kurul Komisyonu E-56365223-050.04-2024.137548.49 Etik Kurul Kararı (Gizem Tabak) Sayın Prof. Dr. Mehmet ERKAN 28.02.2024 Üniversitemiz Etik Kurulunun 27.02.2024 tarihli ve 2024/2 sayılı toplantısında; 323177 barkod numaralı “Beyaz Yaka Çalışanların Etik Liderlik Algılarının, Çalışanların İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Örgütsel Bağlılığın Aracı Rolü” adlı başvurunuz görüşüldü. Yapılan görüşme sonunda “Beyaz Yaka Çalışanların Etik Liderlik Algılarının, Çalışanların İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Örgütsel Bağlılığın Aracı Rolü” adlı başvurunuzun etik olarak uygun olduğuna oy birliği ile karar verildi.

Destekleyen Kurum

İstanbul Gedik Üniversitesi

The Mediating Role of Organizational Commitment in the Effect of Ethical Leadership Perception on White Collars' Job Satisfaction *

Öz

In this study, it is aimed to examine the effect of ethical leadership on job satisfaction and the mediating role of organizational commitment in this process. The data obtained in the study were analyzed with SPSS 24.0 and descriptive statistics as well as explanatory and confirmatory factor analyses were conducted. Organizational commitment was analyzed using the PROCESS 3.2 macro developed by Hayes. Causal research type, one of the quantitative research methods, was used in the study. The population of the study consists of white-collar employees in the Marmara region. The study included 385 participants and snowball sampling method was used as the sampling method. As a result of the research, it was determined that ethical leadership and organizational commitment have an effect on job satisfaction and organizational commitment has a mediating effect on the effect of ethical leadership on job satisfaction.

Anahtar Kelimeler

Ethical Leadership , Organizational Commitment , Job Satisfaction

Kaynakça

• Adu-Gyamfi, M., He, Z., Nyame, G., Boahen, S., & Frempong, M. F. (2021). Effects of internal CSR activities on social performance: The employee perspective. Sustainability, 13(11), 6235.
• Akarsu, B. (2019). Bilimsel Araştırma Tasarımı: Nicel, Nitel ve Karma Araştırma Yaklaşımları. Bilimsel Araştırma Tasarımı: Nicel, Nitel Ve Karma Araştırma Yaklaşımları.
• Akkoç, İ., Çalışkan, A., & Turunç, Ö. (2012). Örgütlerde gelişim kültürü ve algılanan örgütsel desteğin iş tatmini ve iş performansına etkisi: Güvenin aracılık rolü. Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 105–135.
• Aktaş, M., & Aydın, A. Ö. (2020). Çalişanlarin Etik Liderlik Algisi ve İş Tatmini: Mersin İli Örneği. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 1(4), 310-330.
• Altun, Y. (2013). Çalışanların Örgütsel Bağlılık Düzeylerine Yöneticilerinin Etik Liderlik Davranuşlarının Etkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bahçeşehir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Alvesson, M., & Einola, K. (2019). Warning for excessive positivity: Authentic leadership and other traps in leadership studies. The Leadership Quarterly, 30(4), 383–395. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2019.04.001
• Aronson, E. (2001). Integrating leadership styles and ethical perspectives. Canadian Journal of Administrative Sciences/Revue Canadienne des Sciences de l'Administration, 18(4), 244–256.
• Ata, H. (2018). Kurumsal sosyal sorumluluk uygulamalarının örgütsel bağlılık üzerindeki etkisinde dışsal prestij algısının aracılık rolü üzerine bir araştırma [Master's thesis, Marmara Üniversitesi].
• Atan, M., & Tekingündüz, S. (2014). Ambulans Çalışanlarının (112) Tükenmişlik, Algılanan İş Stresi ve İş Tatminlerinin Kişisel Özelliklere Göre İncelenmesi. Social Sciences, 9(3), 54-69.
• Aydoğmuş, G. Ö. (2022). Örgütsel adalet algısı, ücret ve iş tatmini arasındaki ilişkilerin belirlenmesine yönelik bir alan araştırması [Master's thesis, Ufuk Üniversitesi].
• Azwa Ambad, Sylvia Nabila, and Kalsom Abdul Wahab. 2016. The Relationship between Corporate Entrepreneurship and Firm Performance: Evidence from Malaysian Large Companies. International Journal of Business and Society 17: 259–80.
• Bahar, B. (2019). Etik liderliğin çalışanlar ve örgütler açısından sonuçları: Kavramsal bir inceleme. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 11(18), 2508–2524.
• Baş, T. (2002). Öğretim üyelerinin iş tatmin profillerinin belirlenmesi. D.E.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 19–37.
• Başaran, İ. E. (1998). Örgütsel davranış. Gül Yayınevi.
• Baytok, G. (2022). Örgütsel destek algısı ve psikolojik koşulların işe tutkunluk üzerindeki etkisi: Bir alan araştırması [Master's thesis, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi].
• Bıyık, Y., Şimşek, T., & Erden, P. (2017). etik liderliğin çalişanlarin iş performansi ve iş tatminine etkisi. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 3(1), 59-70.
• Brown, M. E., & Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The Leadership Quarterly, 17, 595–616.
• Brown, M. E., Treviño, L. K., & Harrison, D. A. (2005). Ethical leadership: A social learning perspective for construct development and testing. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 97, 117–134.
• Brown, M., & Mitchell, M. (2010). Ethical and unethical leadership: Exploring new avenues for future research. Business Ethics Quarterly, 20(4), 583–616. https://doi.org/10.5840/beq201020439
• Carroll, S. J., & Tosi, H. L. (1977). Organizational behavior. St. Clair Press.
• Choi, J. N., & Chang, J. Y. (2009). Innovation implementation in the public sector: An integration of institutional and collective dynamics. Journal of Applied Psychology, 94(1), 245–257.
• Ciulla, J. B. (2004). Ethics and leadership effectiveness. In J. Antonakis, A. T. Cianciolo, & R. J. Sternberg (Eds.), The nature of leadership (pp. 302–327). Sage Publications, Inc.
• Cohen, A. (2007). Commitment before and after: An evaluation and reconceptualization of organizational commitment. Human Resource Management Review, 17(3), 336–354.
• Coyne, J., Bell, P., & Merrington, S. (2013). Exploring ethics in intelligence and the role of leadership. International Journal of Business and Commerce, 10(2), 27–32.
• Çalışkan, A. & Köroğlu, Ö. (2023). Job Satisfaction: A Scale Development Study. Antalya Bilim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (2), 112-134. DOI:10.54969/abuijss.1440762
• Çetin, M. (2004). Örgütsel vatandaşlık davranışı (1st ed.). Nobel Yayıncılık.
• Çıkınov, S. (2022). Duygu durumlar ve iş tatmini ilişkisinde örgütsel adalet algısının aracılık rolü: Bişkek’teki oteller üzerinde araştırma [Master's thesis, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi].
• Daft, R. L. (2008). Leadership (5th ed.). South-Western, Cengage Learning.
• De Hoogh, A. H., & Den Hartog, D. N. (2008). Ethical and despotic leadership, relationships with leader's social responsibility, top management team effectiveness and subordinates' optimism: A multi-method study. The Leadership Quarterly, 19(3), 297–311.
• Dedeoğlu, B. B., Çelik, S., İnanır, A., & Altay, H. (2016). Etik liderlik, Örgütsel Bağlılık ve İş Tatmini Arasındaki İlişkide: Cinsiyet Ve Çalışma Süresinin Farklılaştırıcı (Moderate) Rolü. Journal of Management & Economics Research, 14(4), 45-70.
• Den Hartog, D. N. (2015). Ethical leadership. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 2, 409–434. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032414-111237
• Den Hartog, D. N., & De Hoogh, A. H. B. (2009). Ethical leadership and its relationship to transformational leadership and ethical climate. Leadership Quarterly, 20(2), 153-163.
• Erdil, O., & Keskin, H. (2003). Güçlendirmeyle iş tatmini, iş stresi ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişkiler: Bir alan çalışması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 32(1), 7–24.
• Ergeneli, A., & Eryiğit, M. (2001). Öğretim elemanlarının iş tatmini: Ankara’da devlet ve özel üniversite karşılaştırması. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 159–178.
• Erkorkmaz, Ü., Etikan, I., Demir, O., Özdamar, K., & Sanisoğlu, S. Y. (2013), Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Uyum İndeksleri. Türkiye Klinikleri Journal Of Medical Sciences, 33(1), 210-223.
• Gini, A. (1997). Moral leadership and business ethics. Journal of Leadership Studies, 4(4), 64–81. https://doi.org/10.1177/107179199700400406
• Gökkaya, Ö. (2014). Yerel Yönetimlerde İş-Yaşam Dengesi ve Çalışan Davranışı Ilişkisinin Incelenmesi “Kocaeli Belediyeleri Örneği”. Elektronik Mesleki Gelişim Ve Araştırmalar Dergisi, 2(3), 1-18.
• Harvey, E. (2004). Leadership and ethics. Executive Excellence, 8(87), 13–25.
• Hayes, A.F., (2013). Introduction to Mediation, Moderation, and Conditional Process Analysis , Methodology in the Social Sciences , 85–159.
• Hızarcıoğlu, G. (2022). Etik Liderlik ile İş Tatmini Arasindaki Ilişki Üzerine Bir Araştırma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(84), 1465-1477.
• Hoş, C., & Oksay, A. (2015). Hemşirelerde Örgütsel Bağlılık ile İş Tatmini İlişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(4), 1-24.
• Kahn, R. L. (1973). The work module: A tonic for lunchpail lassitude. Psychology Today, 6(9), 35–39.
• Kalshoven, K., Den Hartog, D. N., & De Hoogh, A. H. B. (2011). Ethical leadership at work questionnaire (ELW): Development and validation of a multidimensional measure. The Leadership Quarterly, 22, 51–69. http://dx.doi.org/10.1016/j.leaqua.2010.12.007
• Kanungo, R. N. (2001). Ethical values of transactional and transformational leaders. Canadian Journal of Administrative Sciences/Revue Canadienne des Sciences de l'Administration, 18(4), 257–265.
• Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS Uygulamalı Nicel-Nitel-Karma Bilimsel Araştırma Yöntemleri ve Yayın Etiği. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Karahan, A. (2009). Hekimlerin Örgütsel Bağlılık ve İş Tatmini İlişkisinin İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma: Afyon Kocatepe Üniversitesi Hastanesi Örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(23), 421-432.
• Karakaya, E., & Kırpık, G. (2022). Etik Liderlik ile Örgütsel Bağlılık İlişkisi: TRC31 Bölgesinde Serbest Eczane Çalışanları Üzerinde Bir Araştırma. Proceedings Book, 278-289.
• Kim, W. G., & Brymer, R. A. (2011). The effects of ethical leadership on manager job satisfaction, commitment, behavioral outcomes, and firm performance. International Journal of Hospitality Management, 30(4), 1020-1026.
• Kök, S. B. (2006). İş tatmini ve örgütsel bağlılığın incelenmesine yönelik bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(1), 291–317.
• Mayer, D. M., Kuenzi, M., Greenbaum, R. L., Bardes, M., & Salvador, R. (2009). How low does ethical leadership flow? Test of a trickle‐down model. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 108(1), 1–13. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2008.07.002
• Meyer, J. P., & Allen, N. J. (1997). Commitment in the workplace: Theory, research, and application. SAGE Publications.
• Mihelič, K. K., Lipičnik, B., & Tekavčič, M. (2010). Ethical leadership. International Journal of Management & Information Systems, 14(4), 31–42.
• Neubert, M. J., Carlson, D. S., Kacmar, K. M., Roberts, J. A., & Chonko, L. B. (2009). The virtuous influence of ethical leadership behavior: Evidence from the field. Journal of Business Ethics, 90(2), 157-170.
• Neubert, M. J., Kacmar, K. M., Carlson, D. S., Chonko, L. B., & Roberts, J. A. (2009). The virtuous influence of ethical leadership behavior: Evidence from the field. Business Ethics Quarterly, 19(2), 161–181. https://doi.org/10.5840/beq200919210
• Northouse, P. G. (2010). Leadership: Theory and practice. All Books and Monographs by WMU Authors, 103.
• Páez Gabriunas, I. (2017). Ethical leadership. In D. Poff & A. Michalos (Eds.), Encyclopedia of business and professional ethics (Vol. 1, pp. 1–6). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-23514-1_55-1
• Pelit, E., Boylu, Y., & Güçer, E. (2007). Gazi Üniversitesi ticaret ve turizm eğitim fakültesi akademisyenlerinin örgütsel bağlılık düzeyleri üzerine bir araştırma. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, 1, 86–114.
• Pervan Maja, Curak Marijana, Kramaric Tomislava Pavic (2018). The influence of industry characteristics and dynamic capabilities on firm’s profitability, International Journal of Financial Studies, ISSN 2227-7072, MDPI, Basel, Vol. 6, Iss. 1.
• Piccolo, R. F., Greenbaum, R., Den Hartog, D. N., & Folger, R. (2010). The relationship between ethical leadership and core job characteristics. Journal of Organizational Behavior, 31(2-3), 259-278.
• Pickett, M. C. (2005). Understanding ethical leadership. ASBBS E-Journal, 1(1), 44–54.
• Resick, C. J., Hanges, P. J., Dickson, M. W., & Mitchelson, J. K. (2006). A cross-cultural examination of the endorsement of ethical leadership. Journal of Business Ethics, 63(4), 345–359.
• Resick, C. J., Martin, G. S., Keating, M. A., Dickson, M. W., Kwan, H. K., & Peng, C. (2011). What ethical leadership means to me: Asian, American, and European perspectives. Journal of Business Ethics, 101(3), 435–457. https://doi.org/10.1007/s10551-010-0730-8
• Soyer, F., Yılmaz, M., & Sarı, İ. (2022). Etik Liderlik Ve Örgütsel Bağlılık Arasindaki İlişki: Spor Genel Müdürlüğü ve Taşra Teşkilatı Üzerine Bir Araştirma. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 9(3), 50-65.
• Stevens, J. P. (2002). Applied multivariate statistics for the social sciences (Fourth Edition). New Jersey: Lawrance Erlbaum Association.
• Stouten, J., van Dijke, M., Mayer, D. M., De Cremer, D., & Euwema, M. C. (2013). Can a leader be seen as too ethical? The curvilinear effects of ethical leadership. The Leadership Quarterly, 24(5), 680–695. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2013.05.002
• Szivas, E., Riley, M., & Airey, D. (2003). Labor mobility into tourism attraction and satisfaction. Annals of Tourism Research, 30(1), 64–76.
• Tavakol M, Dennick R (2011) Making sense of Cronbach's alpha. International Journal of Medical Education, 2, 53–5.
• Telman, N., & Ünsal, P. (2004). Çalışan memnuniyeti (1st ed.). Epsilon Yayıncılık.
• Testa, M. R. (1999). Satisfaction with organizational vision, job satisfaction and service efforts: An empirical investigation. Leadership & Organization Development Journal, 20(3).
• Torun, B. T. (2023). Etik Liderlik Anlayışının Örgütsel Bağlılığa Etkisi: Kamu Kurumlarında Bir Araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(3), 2139-2153.
• Treviño, L. K., Brown, M., & Hartman, L. P. (2003). A qualitative investigation of perceived executive ethical leadership: Perceptions from inside and outside the executive suite. Human Relations, 56(1), 5–37.
• Üngören, E., Doğan, H., & Özmen, M. (2010). Otel Çalışanlarının Tükenmişlik ve İş Tatmin Düzeyleri İlişkisi. Journal of Yaşar University, 17(5), 2922-2237.
• Van Wart, M. (2014). Contemporary varieties of ethical leadership in organizations. International Journal of Business Administration, 5(5), 27.
• Vroom, V. H. (1967). Work and motivation (3rd ed.). John Wiley & Sons.
• Vural, Z. B. A., & Coşkun, G. (2011). Kurumsal sosyal sorumluluk ve etik. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 1(1), 61–87.
• Walumbwa, F. O., Mayer, D. M., Wang, P., Wang, H., Workman, K., & Christensen, A. L. (2011). Linking ethical leadership to employee performance: The roles of leader–member exchange, self-efficacy, and organizational identification. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 115(2), 204-213.
• Walumbwa, F. O., Mayer, D. M., Wang, P., Wang, H., Workman, K., & Christensen, A. L. (2011). How ethical leadership influences follower attitudes and behaviors: Test of a mediation model. Journal of Business Ethics, 98(4), 573–582. https://doi.org/10.1007/s10551-010-0612-5
• Wang, G., & Hackett, R. (2016). Conceptualization and measurement of virtuous leadership: Doing well by doing good. Journal of Business Ethics, 137(2), 321–345. https://doi.org/10.1007/s10551-015-2560-1
• Wolowska, A. (2014). Determinants of organizational commitment. Human Resources Management & Ergonomics, 8(1), 130–146.
• Yaman, A. (2010). İç denetçinin yeni rolü; etik liderlik. Denetişim Dergisi, 5, 9–16.
• Yazıcıoğlu, Y. ve Erdoğan, S. (2004). Spss uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Detay Yayıncılık.
• Yenihan, B. (2014). Örgütsel Bağlılık ve İş tatmini Arasındaki İlişki. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 170-178.
• Yukl, G., Mahsud, R., Hassan, S., & Prussia, G. E. (2013). An improved measure of ethical leadership. Journal of Leadership & Organizational Studies, 20(1), 38-48.
• Yüceant, M., Balanlı, O. F., & Ünlü, H. (2022). Türkiye Tenis Federasyonu İl Temsilcilerinin Örgütsel Bağlılığı ve İş Tatmini Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 190-204.
• Zhu, W., May, D. R., & Avolio, B. J. (2004). The impact of ethical leadership behavior on employee outcomes: The roles of psychological empowerment and authenticity. Journal of Leadership & Organizational Studies, 11(1), 16–26.
• Živadinović, K, N. (2004). Utvrđivanje osnovnih karakteristika proizvoda primjenom faktorske analize [Defining the basic product attributes using the factor analysis]. Ekonomski pregled, 55, 952–966.