Üniversitelerde Öğrenim Gören Görme Engelli Öğrencilerin Bilgiye Erişimi Ve Dijital İletişim Sorunları

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 1, 340 - 356, 30.06.2025

Mustafa Öztürk , Hilal Özden Özdemir Çakır

Öz

Bu araştırma, üniversitelerde öğrenim gören görme engelli öğrencilerin bilgiye erişimde karşılaştıkları dijital eşitsizlikleri incelemektedir. Devlet ve Vakıf üniversitelerinden 16 görme engelli öğrenci ve 3 öğretmenle yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, bu öğrencilerin bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanırken yaşadıkları zorlukları belirlemek ve çözüm önerileri sunmaktır. Özellikle üniversite kütüphaneleri ve dijital platformlarda karşılaşılan erişim engelleri araştırmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Sonuçlar, mevcut hizmetlerin görme engelli öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kaldığını ve dijital erişilebilirlik konusunda eksiklikler bulunduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, çalışma engelli bireylerin eşitlik ve katılımı konusunda farkındalık yaratmayı ve somut çözüm önerileri sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Engelli , Görme Engelli , Braille Alfabe (Kabartma Yazı)

Access to Information and Digital Communication Problems of Visually Impaired Students Studying at Universities

Öz

This research examines the digital inequalities that visually impaired students studying at universities encounter in accessing information. Semi-structured in-depth interviews were conducted with 16 visually impaired students and 3 teachers from state and foundation universities. The main purpose of the study is to determine the difficulties these students experience when using information and communication technologies and to offer solution suggestions. The focus of the study is particularly on access barriers encountered in university libraries and digital platforms. The results show that current services are inadequate to meet the needs of visually impaired students and that there are deficiencies in digital accessibility. In this context, the study aims to raise awareness about the equality and participation of disabled individuals and to offer concrete solution suggestions.

Anahtar Kelimeler

Disability , Visual Impairment , Braille Alphabet (Tactile Writing)

Kaynakça

• Arklan, Ü. (2016). Sosyal medyanın siyasal amaçlı kullanımı: Ağ kuşağının kullanım alışkanlıkları üzerine bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 2(4), 618-657. https://doi.org/10.19145/gujofoc.87504
• Aydın, A. (2011). Görme engelli üniversite öğrencilerinin bilgiye erişim sorunları. Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
• Demirgöz Bal, M. (2014). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğine genel bakış. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(1), 15-28.
• Durmaz, B., & Durmaz, A. (2012). Dijital eğitimde eşitsizlik. Burcu Gezer Şen (Ed.) Dijital Eğitim ve Toplum içinde (ss. 103-127). İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
• Emiroğlu, B. G. (2008). Üniversitelerde Görme Engelli Öğrenciler İçin Bilişim. X. Akademik Bilişim Konferansı, 30 Ocak - 1 Şubat, Çanakkale, Bildiri Özetleri Kitabı.
• Erten, P. (2012). Dijital eğitimde yeterlilik. Burcu Gezer Şen (Ed.) Dijital Eğitim ve Toplum içinde (ss. 127-153). İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
• Fiğan, M., & Özdemir, Y. D. (Ed.). (2020). Dijital kültür, dijital eşitsizlikler ve yaşlanma. Ankara: Alternatif Bilişim Derneği.
• Gleason, B. (2013). Occupy Wall Street: exploring ınformal learning about a social movement on Twitter. American Behavioral Scientist, 57(7), 966-982.
• Nerse, S. (2020). Dijital eğitimde eşitsizlikler: Kırsal-kentsel ayrımlar ve sosyoekonomik farklılaşmalar. İnsan ve Toplum, 10(4), 413-444.
• Oral, A., Akyüz, G., Sindel, D., & Aydın, D. (2012). Dünya engellilik raporu: harekete çağrı. Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Dergisi, 58(3), 255-258. DOI: 10.4274/tftr.97992.
• Özaydın, Ş. K., Fiğan, M., Fırat, D., Önen, N., & Öztürk, E. (2020). Türkiye’de yaşlılık ve dijitalleşme çalışmaları üstüne bir alanyazın incelemesi. M. Fiğan & Y. Dede Özdemir (Ed.) Dijital Kültür, Dijital Eşitsizlikler ve Yaşlanma içinde (ss. 87-115). Ankara: Alternatif Bilişim Derneği.
• Özsoy, D. (2020). Dijital bölünme düzeylerine dair literatür analizi. M. Fiğan & Y. Dede Özdemir (Ed.) Dijital Kültür, Dijital Eşitsizlikler ve Yaşlanma içinde (ss. 11-25). Ankara: Alternatif Bilişim Derneği.
• Öztürk, L. (2005). Türkiye’de dijital eşitsizlik: TÜBİTAK-BİLTEN anketleri üzerine bir değerlendirme. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24, 111-132.
• Öztürk, M. (2013). Hayata renk katanlar-engelli grupları. İstanbul: İlke Yayınları.
• Subaşıoğlu, F. (2008). Üniversitelerin bilgi ve belge yönetimi bölümlerinin ‘Engellilik Farkındalığı’ üzerine bir araştırma. Bilgi Dünyası, 9(2), 399-430.
• Şen, B. G. (Ed.). (2012). Dijital eğitim ve toplum. İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
• Tiyek, R., Eryiğit, B. H., & Baş, E. (2016). Engellilerin erişilebilirlik sorunu ve TSE standartları çerçevesinde bir araştırma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 225-261.
• Uslu, A., & Shakouri, N. (2014). Kentsel peyzajda engelli/yaşlı birey için bağımsız hareket olanağı ve evrensel tasarım kavramı. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 14(1), 7-14.
• World Health Organization (WHO) (2009). Visual impairment and blindness. 15 Eylül 2024 tarihinde Http://Www.Who.İnt/Mediacentre/Factsheets/Fs282/En/İndex.Html adresinden erişildi.
• Yaşar, İ. H. (2021). Dijitalleşme ekseninde iletişim, kültür ve medya: İnceleme-araştırma. Konya: Literaturk Academia.
• Yayla, O. T. (2015). Dijitalleşme çağında eşitsizlik ve ayrımcılık. Liberal Düşünce Dergisi, (79), 43-53.