Trade Networks between the Ottoman Empire and Italian City-States along Via Egnatia

Öz

This study examines the commercial relations between the Ottoman Empire and the Italian city-states up to the seventeenth century, along the axis of the Via Egnatia, one of the most important overland trade routes of the Mediterranean world. The Ottoman Empire transformed the Via Egnatia—referred to as the “Left Wing” (Sol Kol)—into not only a military corridor but also an economic backbone through the establishment of relay stations (menzil system), fortifications, waqfs, and infrastructural investments. The study addresses the relations established by city-states such as Venice, Genoa, Florence, and Dubrovnik with the Ottoman Empire, considering not only their commercial but also their diplomatic and military dimensions. Via Egnatia can be regarded not merely as a trade route, but as an analytical framework that elucidates the spatial organization of commercial flows and the interconnections among actors, thereby explaining the continuity and transformation of Ottoman–Italian commercial relations.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman State
• Italy
• Trade
• Via Egnatia

Via Egnatia Ekseninde Osmanlı Devleti ile İtalyan Şehir Devletleri Arasındaki Ticaret Ağları

Öz

Bu çalışma, Osmanlı Devleti ile İtalyan şehir devletleri arasındaki ticari ilişkileri 17. yüzyıla kadar, Akdeniz dünyasının en önemli kara ticaret yollarından biri olan Via Egnatia ekseninde incelemektedir. Osmanlı Devleti, “Sol Kol” diye adlandırdıkları Via Egnatia boyunca menzil teşkilatı, kaleler, vakıflar ve altyapı yatırımlarıyla yolu sadece askerî değil aynı zamanda ekonomik bir omurga hâline getirmiştir. Çalışma, Venedik, Cenova, Floransa ve Dubrovnik gibi şehir devletlerinin Osmanlı ile kurdukları ilişkilerin yalnızca ticari değil, aynı zamanda diplomatik ve askerî yönlerini de ele almaktadır. Via Egnatia, yalnızca bir ticaret yolu değil; ticari akışların mekânsal organizasyonunu ve aktörler arası bağlantıları ortaya koyarak Osmanlı-İtalyan ticari ilişkilerinin süreklilik ve dönüşümünü açıklayan bir analitik çerçeve olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı
• İtalya
• Ticaret
• Via Egnatia

Kaynakça

1. Acıpınar M. (2011). Osmanlı Floransa ilişkileri (XV-XVI. Yüzyıl), (Tez No:302819) [Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Agoston, G. (2012). Osmanlı’da strateji ve askerî güç. Timaş Yayınları.
3. Albayrak, G. C. (2017). Dersaadet’in kileri Tuna nehri’nde ticaret ve devlet. Dergâh Yayınları.
4. Alighieri, D. (2020). İlahi komedya cehennem. Alfa Basım Yayım.
5. Arık, T. (2022). Türk-İngiliz ticarî ve ekonomik ilişkilerinin başlangıç serüveni ve 1826 yılına kadar çok yönlü seyri. Başlangıcından geleceğe Türk İngiliz ticareti. İstanbul Ticaret Odası Yayınları.
6. Artan, T. (1999). Via Egnatia’nın Osmanlı (kadınlarının) kültür hamiliği: dönemleri ve sorunları. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
7. Avramea, A. (1999). MÖ. 2. yüzyıl ile MS. 6. yüzyıl arasında Via Egnatia’nın güzergâhı ve işlevi. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
8. Beldiceanu-Steinherr, I. (1999). Osmanlı tahrir defterlerinde seyyid Ali sultan: Heterodoks İslam’ın Trakya’ya yerleşmesi. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

9. Brummett, P. (2009). Keşifler çağında Osmanlı denizgücü ve doğu Akdeniz’de Diplomasi. Timaş Yayınları.
10. Burckhardt, J. (2010). İtalya’da Rönesans kültürü. Okuyan Us Yayınları.
11. Busbecq, O. G. (2005). Türk mektupları. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
12. Delilbaşı, M. (1999). 16. yüzyılda Via Egnatia ve Selanik. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
13. Dimitriadis, V. (1999). Via Egnatia üzerindeki vakıflar. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
14. Dursteler, E. R. (2012). İstanbul’daki Venedikliler. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
15. Emecen, F. M. (1999). Selanik’ten Manisa’ya: Yahudi dokumacıların göçüyle ilgili bazı bilgiler. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
16. Emecen, F. M. (2011). Osmanlı klasik çağında savaş. Timaş Yayınları.
17. Faroqhi, S. (2011). Osmanlı’da kentler ve kentliler. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
18. Gallotta, A. (1993). Ceneviz. TDV İslâm Ansiklopedisi, (7), 363-365.
19. Glavina, M. (2009). 17. yüzyıl başında Osmanlı imparatorluğu ile Dubrovnik cumhuriyeti ilişkileri , (Tez No:254797) [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
20. Goffman, D. (2011). Rönesans devletleriyle müzakere etmek: Osmanlı imparatorluğu ve yeni diplomasi. Erken modern Osmanlılar imparatorluğun yeniden yazımı. Timaş Yayınları.
21. Greene, M. (2011). Akdeniz’de Osmanlılar. Erken modern Osmanlılar imparatorluğun yeniden yazımı. Timaş Yayınları.
22. Halaçoğlu, Y. (1997). XVIII. yüzyılda Osmanlı imparatorluğu’nun iskân siyaseti ve aşiretlerin yerleştirilmesi. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
23. Hazai, G. (1999). Balkanlar’da yollar ve diller. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
24. Heywood, C. (1999). Osmanlı döneminde Via Egnatia: 17. yüzyıl sonu ve 18. yüzyıl başında sol kol’daki menzilhaneler. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
25. İnalcık, H. (2007). Osmanlı imparatorluğu klâsik çağ (1300-1600). Yapı Kredi Yayınları.
26. İnalcık, H. (2009). Osmanlı imparatorluğu’nun ekonomik ve sosyal tarihi 1300-1600. Eren Yayıncılık.
27. İnalcık, H. (2010). Kuruluş dönemi Osmanlı sultanları 1302-1481. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
28. Iordanou, I. (2020). Venedik gizli servisi rönesans’ta bir istihbarat teşkilatı. Kronik Kitap.
29. Kaçan, M. (1995). XVI. ve XVII. yüzyıllarda Osmanlı-Venedik ahidnâmeleri, (Tez No:42160) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
30. Kafadar, C. (2010). İki cihan âresinde. Birleşik Yayınevi.
31. Kafadar, C. (2012). Venedik’te bir ölüm (1575) Serenissima’da ticaret yapan anadolulu müslüman tüccarlar. Kim var imiş biz burada yoğ iken. Metis Yayınları.
32. Kiel, M. (1991). Avlonya. TDV İslâm Ansiklopedisi, (4), 118-120.
33. Kiel, M. (1999). Via Egnatia üzerinde Osmanlı bayındırlık faaliyetleri: Pazargâh, Kavala ve Ferecik örnekleri. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
34. Köprülü, M. F. (2004). Bizans müesseselerinin Osmanlı müesseselerine tesiri. Akçağ Yayınları.
35. Köprülü, M. F. (2009). Osmanlı imparatorluğunun kuruluşu. Akçağ Yayınları.
36. Machiavelli, N. (1998). Hükümdar. Şûle Yayınları.
37. Mélikoff, I. (1999). 14.-15. yüzyıllarda islam heterodoksluğunun trakya’ya ve balkanlar’a yerleşme yolları. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol Kol: Osmanlı Egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
38. Murphey, R. (1999). 17. yüzyılda Via Egnatia boyunca görülen ticaret örüntüleri. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
39. Oikonomidis, N. (1999). Ortaçağda Via Egnatia. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
40. Ortaylı, İ. (1999). 16. yüzyılda Rodosto (Via Egnatia’nın marmara’daki uzantısı). İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
41. Sombart, W. (2008). Burjuva modern ekonomi dönemine ait insanın ahlâki ve entelektüel tarihine katkı. Doğu Batı Yayınları.
42. Stoianovich, T. (1999). Osmanlı hâkimiyetinde Via Egnatia. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
43. Turan, O. (2010). Selçuklular zamanında Türkiye. Ötüken Neşriyat.
44. Turan, Ş. (2001). İtalya. TDV İslâm Ansiklopedisi, (23), 448-452.
45. Veinstein, G. (1999). Avlonya (Vlora): 16. yüzyılın ikinci yarısında Via Egnatia’da bir menzil. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
46. Yanmaz, B. B. (2024). Osmanlı İtalya ilişkileri (1871-1912), (Tez No:890019) [Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
47. Zachariadou, E. A. (1999). Avlonya’dan Antalya’ya: 1380’lerdeki Osmanlı askeri harekâtlarının değerlendirilmesi. İçinde E. A. Zachariadou (Ed.), Sol kol: Osmanlı egemenliğinde Via Egnatia 1380-1699. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.