Etik İlkeler

Journal of Health Sciences and Management / Sağlık Bilimleri ve Yönetimi Dergisi (JOHESAM) yazarları, editörleri, alan editörleri, yayın kurulu üyeleri ve hakemleri, bilimsel yayıncılık etiği ilkelerine uymakla yükümlüdür. Dergi, yayın etiği süreçlerinde Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından belirlenen ilke ve rehberleri esas alır.

JOHESAM’a gönderilen tüm çalışmalar; araştırma ve yayın etiğine, insan ve hayvan haklarına, hasta mahremiyetine, kişisel verilerin korunmasına, bilimsel dürüstlük ilkelerine ve uluslararası akademik yayıncılık standartlarına uygun olmalıdır.

Yazarların Etik Sorumlulukları

JOHESAM’a makale gönderen yazarlar, aşağıdaki etik ilkelere uyma sorumluluğunu kabul etmiş sayılırlar:

• Yazarların gönderdikleri makale, kendilerine ait özgün bir çalışma olmalıdır.
• JOHESAM’a gönderilen makale daha önce başka bir yerde yayımlanmış ya da yayımlanmak üzere başka bir dergiye gönderilmiş olmamalıdır.
• Yazarlar, makalede yararlandıkları tüm kaynaklara eksiksiz, doğru ve uygun biçimde atıfta bulunmalıdır.
• Yazarlar, araştırmada kullanılan verilerin elde edilmesi, kullanılması ve yayımlanması için gerekli izinlere sahip olmalıdır.
• İnsan katılımcılar, hasta verileri, klinik bilgiler, anket/veri toplama süreçleri veya hayvan deneyleri içeren çalışmalarda gerekli etik kurul onayı alınmış olmalıdır.
• Etik kurul onayı gerektiren çalışmalarda etik kurulun adı, onay tarihi ve karar/protokol numarası makalede açıkça belirtilmelidir.
• Katılımcılardan bilgilendirilmiş gönüllü onam alınıp alınmadığı makalede belirtilmelidir.
• Hasta bilgileri, klinik görseller ve kişisel veriler kullanılırken mahremiyet korunmalı; kimlik belirleyici bilgilere yer verilmemelidir.
• Yazarlar, makaleyi bir tezden, projeden veya daha önce bir kongre/sempozyum/konferans sunumundan üretmişlerse bu durumu makalede açıkça belirtmelidir.
• Yazarlar, araştırma verilerine müdahale etmemeli, verileri tahrif etmemeli, uydurma veri kullanmamalı ve bulguları objektif biçimde yorumlamalıdır.
• Yazarlar, çıkar çatışması oluşturabilecek tüm durumları açıkça beyan etmelidir.
• Çalışmaya finansal destek sağlanmışsa destekleyen kurum/kuruluş, proje numarası ve fon bilgisi belirtilmelidir.
• Makaleye bilimsel katkısı bulunmayan kişiler yazar olarak gösterilmemelidir.
• Çalışmaya katkı sağlayan tüm araştırmacılar uygun şekilde yazar olarak belirtilmeli; tüm yazarlar makalenin JOHESAM’a gönderildiğinden haberdar olmalı ve gönderime onay vermelidir.
• Yazar katkı oranları veya yazar katkı beyanı makale sonunda açıkça belirtilmelidir.
• Yazarlar, makale değerlendirme veya yayımlanma sürecinin herhangi bir aşamasında çalışmalarında önemli bir hata fark ederlerse, düzeltme veya geri çekme işlemleri için derhal editörlüğü bilgilendirmelidir.
• Yazarlar, derginin talep etmesi durumunda ham verileri, etik kurul belgesini, izin yazılarını, onam formlarını ve benzer destekleyici belgeleri sunabilmelidir.

Editör ve Alan Editörlerinin Etik Sorumlulukları

JOHESAM editörleri, dergide yayımlanan tüm içerikten ve yayın süreçlerinin etik ilkelere uygun biçimde yürütülmesinden sorumludur. Editörler, görevlerini tarafsızlık, şeffaflık, gizlilik ve bilimsel kalite ilkeleri doğrultusunda yürütür.

Editörlerin etik sorumlulukları şunlardır:

• Editörler, derginin bilimsel niteliğini, görünürlüğünü ve yayın kalitesini sürekli geliştirmeye çalışmalıdır.
• Dergide yayımlanan içeriğin JOHESAM’ın amaç ve kapsamına, yayın politikasına ve etik ilkelerine uygun olmasını sağlamalıdır.
• Yazım kuralları, yayın politikası, hakem değerlendirme süreci ve etik ilkelerle ilgili bilgilerin güncel, açık ve erişilebilir olmasına dikkat etmelidir.
• Makalelerin değerlendirilmesinde yazarların akademik unvanı, kurumu, cinsiyeti, milliyeti, dini, politik görüşü veya benzeri özellikleri dikkate alınmaz.
• Makale kabul veya ret kararları; çalışmanın bilimsel değeri, özgünlüğü, yöntemi, açıklığı, etik uygunluğu ve derginin kapsamıyla ilişkisi temel alınarak verilmelidir.
• Editörler, insan ve hayvan haklarını ilgilendiren çalışmalarda gerekli etik kurul onaylarının alınmış olmasını gözetmelidir.
• Hasta mahremiyeti, kişisel verilerin korunması ve araştırma etiği açısından risk taşıyan durumlarda gerekli düzeltmeleri talep etmeli veya makaleyi reddetmelidir.
• Editörler, çift taraflı kör hakemlik sürecinin sağlıklı işlemesi için yazar ve hakem kimliklerinin gizliliğini korumalıdır.
• Makaleleri değerlendirecek hakemler, uzmanlık alanları ve bilimsel yeterlilikleri dikkate alınarak seçilmelidir.
• Editörler, hakem seçiminde çıkar çatışması doğurabilecek durumlardan kaçınmalıdır.
• Hakemlerden gelen raporların bilimsel, etik, tarafsız, yapıcı ve zamanında hazırlanıp hazırlanmadığını izlemelidir.
• Bilimsel veya etik açıdan yetersiz, kişisel ya da kırıcı ifadeler içeren hakem raporlarını dikkate almama veya revize edilmesini isteme hakkına sahiptir.
• Ön değerlendirme veya hakem değerlendirme süreci sonunda yazarlardan talep edilen değişiklikleri açık biçimde iletmeli ve revizyon için makul süre tanımalıdır.
• Editörler, yazarların süreçle ilgili bilgi taleplerini çift taraflı kör hakemlik ilkesini ihlal etmeyecek şekilde yanıtlamalıdır.
• Editörler, dergiye yönelik şikâyetleri ve itirazları tarafsız, açık ve yapıcı biçimde değerlendirmelidir.
• Editörler, yayımlanan makalelerle ilgili düzeltme, geri çekme veya etik inceleme süreçlerini COPE rehberlerine uygun şekilde yürütmelidir.
• Editörler, her makaleye ilişkin kayıtları, hakem raporlarını ve yazışmaları elektronik ortamda saklamalıdır.

Hakemlerin Etik Sorumlulukları

JOHESAM, makaleleri çift taraflı kör hakemlik süreciyle değerlendirmektedir. Ön değerlendirmeden geçen makaleler, uzmanlık alanları dikkate alınarak belirlenen en az iki hakeme isimsiz olarak gönderilir. Hakem raporları yazarlara yine isimsiz olarak iletilir.

Hakemlerin etik sorumlulukları şunlardır:

• Hakemler yalnızca uzmanlık alanlarıyla ilgili çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir.
• Hakem, değerlendirmeyi bizzat kendisi yapmalı; makaleyi üçüncü kişilerle paylaşmamalıdır.
• Hakemler, değerlendirme sürecinde tarafsızlık ve gizlilik ilkelerine uymalıdır.
• Herhangi bir çıkar çatışması, akademik yakınlık, rekabet ilişkisi veya tarafsızlığı etkileyebilecek bir durum farkedildiyse hakem bunu editöre bildirmeli ve değerlendirmeden çekilmelidir.
• Hakemler, değerlendirmekte oldukları makalenin içeriğini yayımlanmadan önce kullanmamalı ve paylaşmamalıdır.
• Hakem değerlendirmeleri yalnızca makalenin bilimsel içeriği, yöntemi, etik uygunluğu, özgünlüğü, literatüre katkısı ve dergi kapsamına uygunluğu dikkate alınarak yapılmalıdır.
• Hakemler, değerlendirme formunu eksiksiz ve açık biçimde doldurmalıdır.
• Özellikle olumsuz değerlendirmelerde gerekçeler bilimsel, açık ve ikna edici biçimde belirtilmelidir.
• Hakemler, yazarları yönlendirici, akademik, nazik ve yapıcı bir dil kullanmalıdır.
• Kişisel eleştirilerden, kırıcı ifadelerden, hakaret içeren yorumlardan ve akademik üsluba uygun olmayan değerlendirmelerden kaçınılmalıdır.
• Hakemler, etik ihlal, intihal, veri tahrifi, tekrar yayın, çıkar çatışması veya kaynak gösterimi eksikliği gibi şüpheli durumları editöre bildirmelidir.
• Hakem raporları, dergi tarafından verilen süre içinde hazırlanmalıdır.

 İntihal ve Etik Dışı Durumlar

JOHESAM’a gönderilen makalelerde intihal, tekrar yayın, dilimleme yayın, veri uydurma, veri tahrifi, uygunsuz yazarlık, çıkar çatışmasının gizlenmesi ve etik kurul onayı eksikliği gibi etik dışı durumlar kabul edilmez.

Dergiye gönderilecek makaleler için Turnitin, iThenticate veya benzeri geçerli bir benzerlik programından alınmış benzerlik raporunun DergiPark sistemine yüklenmesi zorunludur. Ayrıca sisteme yüklenen makaleler editörlük tarafından benzerlik kontrolünden geçirilebilir.

Benzerlik oranı %20’yi aşan makaleler değerlendirme sürecine alınmaz. Ancak benzerlik oranının düşük olması, makalenin otomatik olarak etik açıdan uygun olduğu anlamına gelmez. Editörlük gerekli gördüğü durumlarda benzerlik raporunu ayrıntılı olarak inceleyebilir ve etik açıdan sakıncalı görülen makaleleri reddedebilir.

Etik ilkelere uygun olmayan bir içerik, yayımlanmış veya değerlendirme sürecindeki bir makale ile ilgili şüpheli bir durum ya da yayın etiği ihlali tespit edilmesi halinde, durumun JOHESAM editörlüğüne e-posta yoluyla bildirilmesi rica olunur.

Derginin Yayın Politikası

• JOHESAM, sağlık bilimleri, yaşam bilimleri ve sağlık yönetimi alanlarında hazırlanmış bilimsel çalışmaları yayımlayan hakemli, açık erişimli ve elektronik bir dergidir.
• Dergi; özgün araştırma makaleleri, gözlemsel ve deneysel çalışmalar, klinik araştırmalar, anket çalışmaları, olgu sunumları, derlemeler, sistematik derlemeler ve meta-analizleri değerlendirmeye kabul eder.
• JOHESAM, sağlık bilimleri ve sağlık yönetimi alanlarında disiplinler arası bilimsel üretimi desteklemeyi amaçlar.
• Dergi; sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, toplum sağlığının korunması, sağlık politikalarının değerlendirilmesi, sağlık yönetimi uygulamalarının iyileştirilmesi ve kanıta dayalı sağlık uygulamalarının yaygınlaştırılmasına katkı sunan çalışmalara yer verir.
• JOHESAM, Marmara Üniversitesi tarafından finanse edilmekte olup DergiPark platformunda açık erişim ile ücretsiz olarak ve yalnızca elektronik ortamda yayımlanmaktadır.
• Dergide makale gönderimi, değerlendirme ve yayımlama süreçleri için yazarlardan herhangi bir ücret talep edilmez.
• Makale yazım kuralları, derginin ilgili sayfasında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
• Yazım kurallarına ve makale türüne uygun hazırlanmayan çalışmalar editöryal sürece alınmadan yazarlara iade edilebilir.
• JOHESAM, hakemli bir dergidir.
• Makaleler, Editör Kurulu’nun yaptığı ön değerlendirmenin ardından çift taraflı kör hakemlik sürecinden geçer.
• Makaleler, bilgi düzeyi ve uzmanlık alanları dikkate alınarak belirlenen en az iki hakeme isimsiz olarak gönderilir.
• Hakem değerlendirmesi sonucunda bir olumlu ve bir olumsuz görüş ortaya çıkması durumunda çalışma üçüncü bir hakeme gönderilebilir. Üçüncü hakemin görüşü ve editöryal değerlendirme doğrultusunda nihai karar verilir.
• Hakem değerlendirme formları yazarlara isimsiz olarak iletilir.
• Hakemlerin önerileri doğrultusunda değişiklik yapılması gereken durumlarda yazarlara revizyon için yeterli süre tanınır.
• JOHESAM’ın yayın dili Türkçe ve İngilizcedir.
• Dergi Ocak, Mayıs ve Eylül aylarında olmak üzere yılda üç kez yayımlanır.
• Dergide yayımlanan makalelere DOI numarası atanır; bu işlem için yazarlardan ücret talep edilmez.
• Bir yazarın aynı sayıda birden fazla makalesinin yayımlanması editörlük değerlendirmesine tabidir.
• Dergi, gerekli gördüğü durumlarda makalelerde dil, biçim, kaynak gösterimi, etik beyanlar ve bilimsel raporlama açısından düzeltme talep etme hakkına sahiptir.

Makale Değerlendirme Süreci

JOHESAM’a gönderilen makaleler DergiPark sistemi üzerinden alınır ve aşağıdaki değerlendirme sürecinden geçirilir:

• Sekreterya veya editörlük birimi, makalenin dergi yazım kurallarına, şablona, dosya formatına ve gerekli belgelerin varlığına uygunluğunu kontrol eder.
• Benzerlik raporu, etik kurul belgesi, yazar beyan formu, telif/devir formu ve gerekli diğer belgeler incelenir.
• Eksik belge, uygunsuz format veya yüksek benzerlik oranı tespit edilen makaleler yazara iade edilebilir.
• Editör Kurulu, makaleyi derginin amaç ve kapsamına, bilimsel niteliğine, dil yeterliliğine ve etik uygunluğuna göre ön değerlendirmeye alır.
• Derginin kapsamına uygun olmayan, bilimsel niteliği yetersiz bulunan veya etik açıdan sorun taşıyan makaleler hakem sürecine alınmadan reddedilebilir.
• Ön değerlendirmeyi geçen makaleler ilgili alan editörüne yönlendirilir.
• Alan editörü, makalenin alan uygunluğunu, akademik yeterliliğini ve hakem değerlendirmesine gönderilmeye uygun olup olmadığını inceler.
• Alan editörünün uygun görüşü sonrasında makale, uzmanlık alanları dikkate alınarak belirlenen en az iki hakeme isimsiz olarak gönderilir.
• Hakemlerden makaleyi bilimsel içerik, yöntem, etik uygunluk, özgünlük, literatüre katkı, bulguların sunumu, tartışma ve sonuçların tutarlılığı açısından değerlendirmeleri beklenir.
• Hakemler; kabul, minör revizyon, majör revizyon veya ret yönünde görüş bildirebilir.
• Minör veya majör revizyon talep edilen makaleler yazarlara gönderilir.
• Yazarlar, hakem ve editör görüşlerine verdikleri yanıtları ayrıntılı bir cevap dosyası ile birlikte sunmalıdır.
• Gerekli görüldüğünde revize edilen makale yeniden hakem değerlendirmesine gönderilebilir.
• Bir olumlu ve bir olumsuz hakem görüşü bulunması durumunda makale üçüncü bir hakeme gönderilebilir.
• Nihai karar; hakem raporları, alan editörü görüşü ve editöryal değerlendirme doğrultusunda editör tarafından verilir.
• Kabul edilen makaleler, dil ve biçim kontrolü sonrasında yayına hazırlanır.
• Makale değerlendirme formları, çift taraflı kör hakemlik ilkesi gereğince yazarlara isimsiz olarak iletilir.
• Hakemlerin zamanında dönüş yapmaması, ek hakem atanması veya revizyonların yeniden değerlendirilmesi gibi durumlar değerlendirme süresini uzatabilir.

 Makale Geri Çekme Süreci

JOHESAM Editör Kurulu, makale geri çekme sürecini COPE rehberleri ve uluslararası yayın etiği ilkeleri doğrultusunda yürütür. Makale geri çekme talepleri, çalışmanın değerlendirme, erken görünüm veya yayımlanma aşamasına göre ayrı ayrı değerlendirilir.

Makalenin Yazar(lar) Tarafından Geri Çekilmesi

Yazarlar; ön kontrol, editoryal değerlendirme, hakem değerlendirmesi, erken görünüm veya yayımlanma aşamasındaki çalışmalarında önemli bir hata, etik sorun veya geri çekmeyi gerektiren başka bir durum tespit ederlerse JOHESAM Editör Kurulu ile iş birliği yapmakla yükümlüdürler.

• Yazarlar, çalışmalarını geri çekmek istediklerinde JOHESAM Editör Kurulu’na yazılı olarak başvurmalıdır.
• Makale geri çekme talebi sorumlu yazar tarafından iletilmelidir.
• Geri çekme gerekçesi açık, ayrıntılı ve net biçimde belirtilmelidir.
• Geri çekme talebinde tüm yazarların bilgisi ve onayı bulunmalıdır.
• Editörlük gerekli görürse tüm yazarlardan imzalı makale geri çekme formu talep edebilir.
• Geri çekme talebi değerlendirme sürecindeyken makale başka bir dergiye gönderilmemelidir.
• Geri çekme talebi JOHESAM Editör Kurulu tarafından değerlendirilir ve yazarlara sonuç hakkında bilgi verilir.

Makalenin Editör(ler) Tarafından Geri Çekilmesi

Editörler, yayımlanmış veya değerlendirme sürecindeki bir çalışmada aşağıdaki durumlardan biri ya da birkaçının tespit edilmesi halinde geri çekme, düzeltme veya etik inceleme sürecini başlatabilir:

• Yayının bulgularının güvenilir olmadığını gösteren açık kanıtların bulunması,
• Veri uydurma veya veri tahrifi şüphesinin bulunması,
• İntihal veya tekrar yayın tespit edilmesi,
• Yayın etiği ihlalinin belirlenmesi,
• Gerekli etik kurul izninin alınmamış olması,
• Gerekli yasal veya kurumsal izinlerin bulunmaması,
• Hasta mahremiyetinin veya kişisel verilerin korunmasına ilişkin ilkelerin ihlal edilmesi,
• Telif hakkı ihlalinin bulunması,
• Manipüle edilmiş veya güvenilirliği zedelenmiş bir hakem değerlendirme sürecine dayanması,
• Çıkar çatışmalarının bildirilmemiş olması,
• Yazar katkıları veya yazarlık sıralamasıyla ilgili etik dışı bir durumun tespit edilmesi.

Geri çekilen makaleler için gerekçe açık biçimde belirtilir. Yayımlanmış makalelerde geri çekme bildirimi dergi sayfasında görünür şekilde yayımlanır. Düzeltme yapılması gereken ancak geri çekme gerektirmeyen durumlarda editörlük düzeltme metni yayımlayabilir.