PULL AND PUSH FACTORS IN HEALTH TOURISM: A STUDY IN ISTANBUL

Öz

The globalization and rapid commercialization of healthcare services have transformed health tourism—which encourages individuals to travel across international borders for medical treatment—into one of the most strategic areas of the modern tourism industry. This study aims to determine the significance of the push and pull factors that play a decisive role in health tourists' choice of Istanbul as a destination. The universe of the research consists of healthcare institutions operating in Istanbul, while the sample includes 15 large-scale private and public hospitals selected through random sampling, providing comprehensive services. A semi-structured interview technique, one of the qualitative research methods, was employed; the data obtained were analyzed using the content analysis method and divided into thematic categories. Research findings prove that the presence of high-quality and large hospitals (29.1%), the high education level of physicians (25%), and the city's geopolitical position (16.6%) are the primary pull factors in choosing Istanbul. All participants (100%) emphasized that the international reputation of doctors and accredited healthcare standards have an absolute impact on patient preferences. While plastic surgery, orthopedics, and oncology stand out among the most demanded branches, the impact of social media (33.3%) on institutional awareness has surpassed traditional reference methods. On the other hand, the insufficiency of foreign language skills among personnel (35%) and the lack of international accreditation were identified as fundamental areas for development. In conclusion, to maintain Istanbul's status as a global health "hub," it is recommended to increase inspections, strengthen digital marketing strategies, and institutionalize technical language training for employees.

Anahtar Kelimeler

• Health Tourism
• Push and Pull Factors
• Istanbul
• Medical Tourism
• Destination Choice.

SAĞLIK TURİZMİNDE ÇEKİCİ VE İTİCİ FAKTÖRLER: İSTANBUL İLİNDE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Sağlık hizmetlerinin küreselleşmesi ve süratli bir şekilde ticarileşmesi, bireylerin tedavi amacıyla uluslararası sınırları aşarak seyahat etmelerini teşvik eden sağlık turizmi olgusunu modern turizm endüstrisinin en stratejik alanlarından biri haline getirmiştir. Bu çalışma, Türkiye'ye sağlık turizmi amacıyla gelen turistlerin İstanbul destinasyonunu tercih etmelerinde belirleyici rol oynayan itici ve çekici faktörlerin önemini saptamayı amaçlamaktadır. Araştırmanın evrenini İstanbul'da faaliyet gösteren sağlık kuruluşları, örneklemini ise tesadüfi yöntemle seçilen ve kapsamlı hizmet veren 15 büyük ölçekli özel ve kamu hastanesi oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmış; elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenerek tematik kategorilere ayrılmıştır. Araştırma bulguları, İstanbul’un tercih edilmesinde kaliteli ve büyük hastanelerin varlığı (%29,1), hekimlerin yüksek eğitim düzeyi (%25) ve şehrin jeopolitik konumunun (%16,6) en birincil çekici faktörler olduğunu kanıtlamaktadır. Katılımcıların tamamı (%100), doktorların uluslararası şöhretinin ve akredite edilmiş sağlık standartlarının hasta tercihlerinde mutlak bir etkisi olduğunu vurgulamıştır. En çok talep edilen branşlar arasında plastik cerrahi, ortopedi ve onkoloji ön plana çıkarken; sosyal medyanın (%33,3) kurumsal haberdarlık üzerindeki etkisi referans yöntemini geride bırakmıştır. Öte yandan, personel bazında yabancı dil yetersizliği (%35) ve uluslararası akreditasyon eksikliği temel gelişim alanları olarak saptanmıştır. Sonuç olarak, İstanbul'un küresel bir sağlık "düğüm merkezi" olma statüsünü koruması için denetimlerin artırılması, dijital pazarlama stratejilerinin güçlendirilmesi ve çalışanlara yönelik teknik dil eğitimlerinin kurumsallaştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Turizmi
• İtici ve Çekici Faktörler
• İstanbul
• Medikal Turizm
• Destinasyon Tercihi

Kaynakça

1. Ağaoğlu, F. O., Karagöz, N., & Zabun, S. (2019). Sağlık turizmi uygulamaları ve Türkiye’ye getirilerine ilişkin bir değerlendirme. S.C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), 428-450.
2. Akgül, M. (2023). Şanlıurfa'da turizmin geliştirilmesi bakımından doğa turizmi potansiyelinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi.
3. Akoğlan, K. M., & Kozak, N. (2020). Genel turizm ilkeler ve kavramlar. Detay Yayıncılık.
4. Altındağ, Ö., & Yıldız, A. (2020). Türkiye’de sağlık politikalarının dönüşümü. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 157-184.
5. Altın, U., Bektaş, G., Antep, Z., & İrban, A. (2012). Sağlık turizmi ve uluslararası hastalar için Türkiye pazarı. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 157-163.
6. Arıcı, F. (2019). Türkiye’de üçüncü yaş turizm potansiyeli ve kaynak kullanımı. Doğu Coğrafya Dergisi, 24(42), 123-138.
7. Arınç, C. P. (2002). Selçuk’ta kültür turizmi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi.
8. Aydın, D., Aypek, N., Aktepe, C., Şahbaz, R. P., & Arslan, S. (2011). Türkiye'de medikal turizmin geleceği. Sağlık Bakanlığı Raporu.

9. Bahar, O., & Kozak, M. (2018). Turizm ekonomisi. Detay Yayıncılık.
10. Batman, O. (2015). Otel işletmelerinin yönetimi. Değişim Yayınları.
11. Bayın, G. (2015). Türkiye’de sağlık turizmi alanında yapılan lisansüstü tezlerin içerik değerlendirmesi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 17(28), 49-55.
12. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). Kalkınma planları veri tabanı.
13. Çam, O., & Çılgınoğlu, H. (2021). Sağlık turizmi kapsamında medikal turizmde öne çıkan sağlık uygulamaları. Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi MAKÜ, 3(2), 197-216.
14. Çavuş, A., & Gönenbaba, İ. (2020). Erzurum’daki hastanelerin sağlık turizmi açısından değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(4), 1681-1693.
15. Deniz, K. (2024). Sağlık turizminde çekici ve itici faktörler: İstanbul ilinde bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi.
16. Diyadinnet (2021). Sağlık turizmi ve sağlık turizminin özellikleri. https://www.diyadinnet.com
17. Doğanay, H., & Zaman, S. (2019). Türkiye turizm coğrafyası (6. b.). Pegem Akademi.
18. Eke, İ. (2021). Sağlık turizmi ve ekonomik etkisi: Türkiye örneği 2002-2023 dönemi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi.
19. Erdem, B., Gülcan, B., & Chykynov, S. (2015). Konaklama işletmelerinde SPA & Wellness hizmetlerinde çalışan işgörenlerin profili: Antalya'daki beş yıldızlı otel işletmelerinde bir araştırma. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (48), 238-257.
20. Gan, L. L., & Frederick, J. R. (2011). Medical tourism facilitators: Patterns of service differentiation. Journal of Vacation Marketing, 17(3), 165-183.
21. Güneş, G., & Dülger, A. S. (2020). Turizm kavramı, turizmin tarihçesi, ülke ekonomilerine katkısı ve turizm istatistikleri. D. Tengilimoğlu (Ed.), Sağlık turizmi içinde (s. 1-575). Siyasal Kitabevi.
22. Heung, V., Küçükusta, D., & Song, H. (2010). A conceptual model of medical tourism: Implications for future research. Journal of Travel & Tourism Marketing, 27(3), 236-251.
23. Işıkdemir, E. (2024). Beşinci ve dokuzuncu kalkınma planları analizi.
24. İçöz, O. (2019). Sağlık turizmi kapsamında medikal (tıbbi) turizm ve Türkiye’nin olanakları. Journal of Yaşar University, 4(14), 2257-2279.
25. Karagülle, Z. (2008). Hidroterapi, spa, balneoterapi, talassoterapi. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 28(6), 224-229.
26. Kim, S., Arcodia, C., & Kim, I. (2019). Critical success factors of medical tourism: The case of South Korea. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(24), Article 4983.
27. Koç, M. (2022). Sağlık turizminde İstanbul’un yeri ve saç ekimi endüstrisi.
28. Kurar, İ., & Baltacı, F. (2021). Medikal turizm potansiyeli üzerine nitel bir araştırma: Antalya örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(1), 176-199.
29. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2021). 2018 yılı genel turizm istatistikleri.
30. Noree, T., Hanefeld, J., & Smith, R. (2016). Medical tourism in Thailand: A cross-sectional study. Bulletin of the World Health Organization, 94, 30-36.
31. Orhaner, E. (2006). Türkiye’de sağlık hizmetleri finansmanı ve genel sağlık sigortası. Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(14), 34-50.
32. Ökem, Z., & Çelik, H. S. (2019). Türkiye hizmet ihracatında yeni hedefler: Yaşlı bakım turizmi fırsatlar, politika ve strateji 2020-2023 yol haritası önerisi. TÜSİAD.
33. Özer, Ö., & Sonğur, C. (2012). Türkiye’nin dünya sağlık turizmindeki yeri ve ekonomik boyutu. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(7), 69-81.
34. Sarıipek, S. (2023). Sağlık turizmi işletmelerinde beklenen hizmet kalitesinin memnuniyete etkisi ile fiziksel yaşam kalitesinin psikolojik yaşam kalitesi üzerinde memnuniyetin aracılık rolü (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi.
35. Siner, Ö., & Torun, E. (2020). Sağlık turizminde termal turizm ve spa-wellness turizminin yeri ve önemi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (48), 517-533.
36. Şimşek, K., & Yıldırım, N. (2016). Constraints to open innovation in science and technology parks. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 235, 719-728.
37. Temiz, Ö. (2014). Türk hukukunda bir temel hak olarak sağlık hakkı. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 69(1), 165-188.
38. Temizkan, S. P., & Çiçek, D. (2015). Sağlık turizmi. Detay Yayıncılık.
39. Tengilimoğlu, D. (2017). Sağlık turizmi. Siyasal Kitabevi.
40. Tontuş, Ö. (2018). Sağlık turizmi tanıtımı ve sağlık hizmetlerinin pazarlanması ilkeleri üzerine değerlendirme. Disiplinlerarası Akademik Turizm Dergisi, 3(1), 67-88.
41. Uygun, M., & Ekiz, E. (2018). An overview of health tourism within the context of Turkey's tourism strategy (2023). Journal of Hospitality and Tourism, 1(1), 18-26.
42. Üstün, U., & Demir Uslu, Y. (2022). Türkiye’nin sağlık turizminde tercih edilme nedenleri üzerine bir çalışma: Medikal turizm endeksi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (33), 344-353.
43. Yazıcı, S. (2021). Turizm işletmelerinde bilgi ve iletişim teknolojilerinden blokzincir teknolojisine geçiş süreci. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (21), 136-146.
44. Zengingönül, O., Emeç, H., Eser, D., & Bingöl, P. (2012). Sağlık turizmi: İstanbul’a yönelik bir değerlendirme. Ekonomistler Platformu Derneği.