The Importance of Refunctioning Industrial Heritage Buildings in Istanbul for Cultural Purposes in Terms of Urban Tourism

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 214 - 232, 30.06.2025

Gözde Çakır Kıasıf

Öz

İstanbul has historically served as the industrial hub during both the Ottoman and Republican periods, with numerous industrial structures constructed during these eras playing a significant role in shaping the city's urban identity. However, due to various factors, many of these structures could not adapt to changing times and were eventually abandoned. Following their deactivation, these buildings, which bear witness to a particular historical period and hold great significance for urban memory, have gained prominence for their potential to be repurposed based on their historical, cultural, and architectural values. This study aims to identify repurposed projects that integrate industrial heritage into urban life through cultural functions and to reveal the positive impact of these projects on urban tourism by serving as attraction points for both domestic and international visitors. Industrial heritage structures not only preserve traces of the past but also provide suitable settings for contemporary tourism activities, thereby promoting cultural tourism. The study employs a descriptive research design based on a literature review and document analysis. Qualitative data were systematically collected, interpreted, and synthesized by evaluating industrial heritage structures in Istanbul that have been repurposed as museums, art centers, libraries, and theaters for cultural purposes. The findings demonstrate that these structures, reflecting Istanbul's industrial past, offer visitors insights into their historical context, raise awareness of cultural tourism, and provide unique experiences that bridge the past and present within a historical setting. Additionally, the study highlights that these projects contribute to increasing Istanbul’s international recognition and significantly enhance the urban economy. Moreover, the adaptive reuse of these structures ensures the preservation of cultural heritage for future generations and supports sustainable urban tourism.

Anahtar Kelimeler

Industrial Heritage , Adaptive Reuse , Cultural Structures , Urban Tourism , Istanbul

İstanbul’daki Endüstriyel Miras Yapılarının Kültürel Amaçlı Yeniden İşlevlendirilmesinin Kent Turizmi Açısından Önemi

Öz

İstanbul ili, Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde sanayinin merkezi olmuş ve bu dönemde inşa edilen birçok endüstriyel yapı kentsel kimlik için önemli bir unsur oluşturmuştur. Ancak bazı nedenler ile zamana ayak uyduramayan bu yapılar faaliyetlerini durdurarak atıl durumda bırakılmıştır. Bu süreçten sonra belli bir döneme tanıklık etmiş ve kentsel bellek için büyük öneme sahip olan bu yapıların sahip oldukları tarihi, kültürel ve mimari değerler ile yeniden işlevlendirme potansiyelleri öne çıkmıştır. Çalışma, sanayi mirasını kültürel fonksiyonlarla bütünleştirip kente dahil eden yeniden işlevlendirilmiş projeleri tespit etmeyi ve yerli-yabancı turistler için bir çekim noktası yaratan bu projelerin kent turizmi üzerindeki olumlu etkilerini ortaya koymayı amaçlanmaktadır. Çünkü bu endüstriyel miras yapıları geçmişin izlerini korurken modern turizm aktiviteleri için de uygun ortamlar sunmakta ve kültür turizmini teşvik etmektedir. Çalışma alanyazın taraması ve doküman analizine dayalı betimsel bir araştırma deseni ortaya koymaktadır. İstanbul’da kültürel amaçlı yeniden işlevlendirilen müze, sanat merkezi, kütüphane, tiyatro gibi endüstriyel miras yapıları değerlendirilerek elde edilen nitel veriler sistematik olarak toplanmış ve yorumlanarak sentezlenmiştir. Çalışmada, İstanbul’un geçmiş sanayi kimliğini yansıtan bu yapıların ziyaretçilere o döneme ait bilgiler sunduğu, kültür turizminde farkındalık yarattığı ve tarihi doku içerisinde dünü ve bugünü birleştiren benzersiz deneyimler yaşattığı görülmüştür. Bu projelerin İstanbul’un uluslararası bilinirliğini arttırdığı ve kent ekonomisine önemli katkılar sağladığı ortaya konulmuştur. Ayrıca yeniden işlevlendirilen bu projeler ile kültürel mirasın korunup gelecek nesillere aktarılmasının mümkün olduğu ve sürdürülebilir kent turizmini desteklediği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Endüstriyel Miras , Yeniden İşlevlendirme , Kültür Yapıları , Kent Turizmi , İstanbul

Kaynakça

• Arabulan, S. ve Demirel, B. (2023). Gazhanelerde dönüşümün Dublin ilkeleri kapsaminda değerlendirilmesi ve Yedikule Gazhane işlev önerisi, Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 7(18): 70-93. https://doi.org/10.54707/meric.1271910
• Arısal, M. (2023). İstanbul’da yabancı sermaye eliyle yürütülen elektrik işleri (1910-1937). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 215-243.
• Ayvaz, E., ve Halaç, H. H. (2023). Endüstriyel miras örneği olan gazhanelerin yeniden işlevlendirilmesi: Hasanpaşa Gazhanesi. Firat University Journal of Social Sciences, 33(2), 1005-1022. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1239006
• Bahar, E., ve Dinçer, F. İ. (2019). Ziyaretçi sayılarının analizi ile İstanbul’un turizm pazarlarının değerlendirilmesi. Turizm ve Araştırma Dergisi, 8(1), 20-41.
• Balcioğlu, E. M. (2024). Restoration and adaptive reuse of the Fişekhane (cartridge factory) in İstanbul – A case of sustainable rehabilitation in the context of a profit-seeking real estate development scheme. In the Routledge Companion to the Philosophy of Architectural Reconstruction, edited by Zoltán Somhegyi and Lisa Giombini, 360–373. Abingdon, Oxon: Routledge.
• Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231– 274.
• Baritci, Z.F. ve Südemen, M. (2024). Popülist söylemlerin dijital yansimalari: 31 mart 2024 yerel seçimlerinde Ankara ve İstanbul adaylarinin X paylaşimlari üzerine bir analiz. Büyamin Ayhan ve Melis Karakuş (Ed.), Dijital ve İletişim (1.Baskı) içinde (s.91-117). Konya: Tablet Kitabevi.
• Blockley, M. (2000). Preservation, Restoration and Presentation of the Industrial Heritage: A Case Study of the Ironbridge Gorge, Routledge.
• Ceylan, O. (2003). Top Döküm Binaları (Tophane-i Amire) ve onarımları, Tasarım+Kuram MSGSÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 3, 43-56.
• Cordovez, R.T. (2016). Recovery the industrial and worker past of the neighbourhood of Patraix as an offer to the urban tourism in the city of Valencia, Cuadernos De Turismo, 37, 403-420. https://doi.org/10.6018/turismo.37.256301
• Creswell, J. W. (2002). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative. Prentice Hall Upper Saddle River, NJ.
• Çakır Kıasıf, G. (2018). The effects of cultural purpose transformation of industrial heritage structures on the social development of Haliç Region, International Journal of Advanced Research and Review, 3(6), 2018; 07- 19. http://dx.doi.org/10.21474/ijar01/7370
• Çakır Kıasıf, G. (2021). The ımportance of re-functioning ındustrial heritage structures in Istanbul within the scope of urban sustainability (Chapter 11), Industrial heritage in the urban ıdentity and memory axis (Ed. Karadağ and Baykal), Ege University Publications, İzmir, 271-294.
• Del Pozo, P.B. (2016). Urban renovation, industrial inheritance and tourism: A process with elements of success in Aviles (Asturias), Boletin De La Asociacion De Geografos Espanoles, 72, 285-304. https://doi.org/10.21138/bage.2341
• Dinçer, M.Z. (1993). Turizm ekonomisi ve Türkiye ekonomisinde turizm, İstanbul: Filiz Kitabevi.
• Duman, A. T. (2024). Fotoğrafta dijital sergileme biçimlerinin anlam bağlaminda esere etkisi, Yüksek Lisans Tezi, MSGSÜ, İstanbul.
• Ekenyazıcı Güney, E. (2022). Taş kömürü kimliği ve iki kentin endüstri mirasina bakişi; Zonguldak ve Essen üzerine bir karşilaştirma, Tasarım+Kuram, 18(35), 116-130. https://doi.org/10.14744/tasarimkuram.2022.58224
• Erder, C. (1975). Tarihi çevre bilinci, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Yayını, Ankara.
• Erdoğan, M., 1956. Arşiv vesikalarına göre İstanbul Baruthaneleri, İstanbul Enstitüsü Dergisi, 2, İstanbul, s. 115- 138.
• Forga, J.M.P. (2012). The industrial tourism in the cultural offer of the big cities through the visitors' analysis The case of Barcelona, Investigaciones Turisticas, 3, 83-104.
• González, M.G. (2022). Imagining experiences through the urbex. A kind of suburban post-industrial prototourism, Pasos-Revista De Turismo Y Patrimonio Cultural, 20(2), 359-370. https://doi.org/10.25145/j.pasos.2022.20.026
• Graham, B., Ashworth, G. J, ve Tunbridge, J. E. (2000). A geography of heritage: power, culture and economy, London: Arnold Publishers.
• Graham, B., Ashworth, G. J, ve Tunbridge, J. E. (2000). A geography of heritage: power, culture and economy, London: Arnold Publishers.
• Günay, H., Torunbalcı, N., ve Köroğlu, N. (2023). Feshane-i Amire evaluation of structural system for adaptive reuse. Gazi University Journal of Science Part B: Art Humanities Design and Planning, 11(1), 19-32.
• Han, C.Q., Song, Y.M. ve Zhao, Y. (2024). An evaluation study on tourists' environmental satisfaction after reuse of industrial heritage buildings, Sustainability, 16(7). https://doi.org/10.3390/su16073032
• Haşemi, N. ve Gürol Öngören, P. (2024). The role of civil initiatives in urban adaptation of industrial heritage in Türkiye: Yedikule Gasworks and Serotonin Events. İDEALKENT, 16(46), 1913-1935. https://doi.org/10.31198/idealkent.1483189
• Hidalgo-Giralt, C., Palacios-García, A., Barrado-Timón, D. ve Rodríguez-Esteban, J.A. (2021). Urban industrial tourism: Cultural sustainability as a tool for confronting overtourism-cases of Madrid, Brussels, and Copenhagen, Sustainability, 13(9). https://doi.org/10.3390/su13094694
• ICOMOS (2011). Guidance on heritage impact assessments for cultural World Heritage properties. Paris, France: ICOMOS.
• Keçeli, M. ve Doğan, C. (2023). Endüstri mirasında palimpsest iç mekânlarin istanbul müze örneklerinden incelenmesi. Mimarlık ve Yaşam, 8(3), 597-623. https://doi.org/10.26835/my.1237341
• Koçak, H. (2021). Öncü ve çok katmanli bir endüstri mirasi koruma örneği olarak “Kundura’nın Hafızası: Bir Fabrikaya Sığan Dünya” Sergisi, Mimarlık Dergisi, 421, Eylül-Ekim, 29-31.
• Kona, S. (2015). Paşalimanı Un Fabrikası ve yeniden işlevlendirme, Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
• Köksal, T. G. (2005). İstanbul’daki endüstri mirasi için koruma ve yeniden kullanim önerileri, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul.
• Köksal, G. ve Ahunbay, Z. (2006). İstanbul’daki endüstri mirasi için koruma ve yeniden kullanim önerileri, İTÜdergisi/a mimarlık, planlama, tasarım, 5(2),125-136.
• Küçükerman, Ö. (2021). Feshane-i Amire, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (Kültür A.Ş.) Yayınları, İstanbul.
• Kültür ve Turizm Bakanlığı (2025). İstanbul Turizm İstatistikleri. https://istanbul.ktb.gov.tr/TR393782/istanbul-turizm-istatistikleri---2025.html
• Mazeikiene, N. ve Gerulaitiene, E. (2022). Negotiating post-nuclear identities through tourism development in the 'atomic town' Visaginas, Journal of Baltic Studies, 53(3), 437-457. https://doi.org/10.1080/01629778.2022.2092163
• Naselli, F. (2016). Tourism as resource in managing the valorisation of the urban and territorial heritage within the Mediterranean Basin. MOTRIS a proposal of integrated relational tourism, conservation of architectural heritage (CAH), Conference on Conservation of Architectural Heritage (CAH), Nov. 23- 27, 225: 433-438, Aswan, Egypt.
• Nazik, C. (2021). İstanbul’daki endüstriyel miras kapsamindaki yapilarin müze yapilarina dönüştürülmesinin sosyo-kültürel sürdürülebilirliğe katkisi, Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniv. Lisansüstü Eğitim Enst., Mimarlık ABD, İstanbul.
• Ökten, M. S. (2023). Topkapi Sarayi Darphâne-i Amire’nin 2 ve 4 numarali binalarindaki taşıyıcı sistemin değerlendirilmesi ve yapısal müdahale kararları. Milli Saraylar Sanat Tarih Mimarlık Dergisi, s. 5-21.
• Patton, M.Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods. Newbury Park, CA: Sage Publications.
• Pawlikowska-Piechotka, A. (2009). Industrial heritage tourism: A regional perspective (Warsaw), Physical Culture and Sport Studies and Research, 46(1), 276-287. https://doi.org/10.2478/v10141-009-0025-x
• Richards, G. (2018). Cultural tourism: A review of recent research and trends, Journal of Hospitality and Tourism Management, 36, 12-21.
• Sandelowski, M. (1986). The problem of rigor in qualitative research. Advances in Nursing Science, 8(3), 27–37.
• Sayın, N. ve Akbaşlı, S. (2018). İstanbul’un tarihi alanlari, Türkiye’nin Unesco değerleri ve turizm potansiyeli (Ed. Karaman, A., Sayın, K., Ateş, A.), Eğitim Yayınevi, Konya, 17-35.
• Smith, L. (2006). Uses of heritage, New York: Routledge.
• Sönmezer, Ş., Şahin, G. ve Aktuğ Kolay, İ. (2018). İstanbul’daki Osmanlı Dönemi suyolu yapıları, Turkish Studies Social Sciences (13)18, 1191-1226 http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13804
• Stratton, M. (Ed.) (2000). Industrial buildings: conservation and regeneration, Taylor&Francis, London.
• Şahin, E. N. ve Çakır Kıasıf, G. (2025). Kültürel miras koruma yaklaşımlarının sürdürülebilir turizm hedefleri bağlamında incelenmesi: İstanbul Yerebatan Sarnıcı örneği, 6th International Travel Tourism Dynamics (ITTD25), Cultural Heritage, Sözlü Sunum, 16-18May, Baku&Khankendi, Azerbaijan.
• Şarkaya İçellioğlu, C. (2014). Kent turizmi ve marka kentler: Turizm potansiyeli açisindan İstanbul’un Swot analizi, Sosyal Bilimler Dergisi (1), 37-55.
• Tanyeli, G., ve İkiz, D. (2009). İstanbul’da bir endüstriyel miras örneği: Bomonti Bira Fabrikasi. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi (7), 109-121.
• TICCIH. (2003). The Nizhny Tagil Charter for the industrial heritage. The International Committee for the Conservation of the Industrial Heritage. Retrieved from: https://ticcih.org/wpcontent/uploads/2013/04/NTagilCharter.pdf
• TUİK, 2024. Turizm istatistikleri, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-Istatistikleri-IV.-Ceyrek:- Ekim-Aralik-ve-Yillik,-2024-53660, Erişim Tarihi: 05.03.2025.
• UNWTO (2016). Word Tourism Organization (UNWTO), (2023) UNWTO World Tourism Barometer. https://www.unwto.org/unwto-world-tourism-barometer-data
• Ural, A. G. (2019). Heterotopik bir mekân: Tophane-i Amire Kültür ve Sanat Merkezi. Mimarlık ve Yaşam, 4(1), 79-91. https://doi.org/10.26835/my.535605
• Xie, P. F. (2015). Industrial heritage tourism, Bristol, Blue Ridge Summit: Channel View Publications. https://doi.org/10.21832/9781845415143
• Xu, Z.L., Shen, J.Q., Liu, B., Tang, L. ve Wang, F. (2013). Study on the tourism value evaluation of the urban industrial heritage on the basis of matter-element model, resources and sustainable development, PTS 1-4, 2nd International Conference on Energy and Environmental Protection (ICEEP 2013), APR 19-21, Guilin, PEOPLES R CHINA, 734-737. https://doi.org/10.4028/www.scientific.net/AMR.734-737.3290
• Yalçın, S., ve Ediz, Ö. (2023). Bir heterotopya mekâni olarak “Beykoz Kundura”. Mimarlık ve Yaşam, 8(3), 745- 764. https://doi.org/10.26835/my.1273361
• Yıldırım, M. B. ve Çakır Kıasıf, G. (2025). Kültürel mirasın korunmasında sürdürülebilir turizmin rolü: İstanbul Topkapı Sarayı öÖrneği, 6th International Travel Tourism Dynamics (ITTD25), Cultural Heritage, Sözlü Sunum, 16-18May, Baku&Khankendi, Azerbaijan.
• Yüksel, Ş. Ve Savaş, H. (2022). Terk edilmiş endüstri alanlarinin kültür-sanat odakli yeniden işlevlendirilmesi: Hasanpaşa Müze Gazhane, VII. Internatıonal Battalgazi Scientific Studies Congress, 28-29 Ocak, Malatya.
• Zhang, J.Z., Cenci, J. ve Becue, V. (2021). A preliminary study on industrial landscape planning and spatial layout in Belgium, Heritage, 4(3), 1375-1387. https://doi.org/10.3390/heritage4030075
• Zhang, X.Z. ve Ren, Y.Y. (2024). Revitalization of urban industrial heritage from a perspective of spatial production theory: The case study of Old Market Project, Journal of Asian Architecture and Building Engineering. https://doi.org/10.1080/13467581.2024.2396618