Kırsal Mimari Mirasın Korunmasında Kırsal Turizmin Rolü: Ayancık İlçesi’ndeki (Sinop) Taş Örtülü Yapılar

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 364 - 378, 30.06.2025

Mahfuz Aktaş , Zeynep Aktaş

Öz

Kırsal mimari miras, yerel malzeme ve geleneksel inşa teknikleriyle biçimlenerek bulunduğu bölgeye özgün bir kimlik kazandırmaktadır. Ancak zaman içinde üretim-tüketim biçimlerinde meydana gelen dönüşümler, kırsal alanlardaki toplumsal ve mekânsal yapıyı da etkilemiştir. Kırın çözülme sürecinin beraberinde kırsaldan kentsel alanlara yönelen göçler birçok yapıyı işlevsiz bırakmıştır. Kırsal mirasın korunması ve sürekliliğinin sağlanabilmesi adına geliştirilen önerilerden biri de kırsal turizmin desteklenmesi ile kırın korunmasıdır. Bu çalışma Sinop ili Ayancık ilçesi kırsalında yer alan ve çeşitli koruma sorunları nedeniyle tamamen kaybolma riski taşıyan taş örtülü geleneksel yapılara odaklanmakta, bölgenin kırsal turizm potansiyelini de tartışmaya açmaktadır. Bu doğrultuda literatür taraması sonrasında özgün geleneksel yapıların günümüze yoğun olarak ulaştığı kırsal alanlarda saha çalışması gerçekleştirilmiştir. Ahşap yığma yapım tekniği ile inşa edilen genellikle iki katlı olan konut yapılarının yanı sıra serender, samanlık, ahır, değirmen, fırın gibi ikincil yapılarda da taşı çatı örtüsü olarak kullanıldığı görülmüştür. Bulgular, bölgenin özgün kırsal mimarisinin hızla yok olma riski taşıdığını ortaya koymakta; bu nedenle yerel yönetimlerin aktif rol aldığı, disiplinlerarası ve katılımcı koruma stratejilerinin geliştirilmesinin gerekliliğine işaret etmektedir. Kırsal turizm kapsamında çalışma sahasındaki konutların potansiyeli öne çıkarılmalı, ancak doğru stratejik kararlar ile bölgedeki kırsal somut ve somut olmayan mirasın kaybolması önlenmelidir.

Anahtar Kelimeler

Kırsal Mimari Miras , Taş Örtülü Evler , Geleneksel Yapılar , Kırsal Turizm , Ayancık , Sinop.

Teşekkür

Saha çalışmasında verdikleri katkılardan ötürü Doç. Dr. Mutlu Kaya'ya teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Aktaş, Z. (2019). Orta Karadeniz Bölümü’nde kırsal mimarinin koruma sorunlarının Samsun ili özelinde incelenmesi. ICOMOS Uluslararası Anıtlar ve Sitler Günü 21 Yılı Etkinlikleri ? Kırsal Mimari Miras Sempozyumu, 17–21.
• Aydın, O. (2012). AB’de kırsal turizmde ilk 5 ülke ve Türkiye’de kırsal turizm. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 23(14), 39–46.
• Bayraktar, M. S. (2022). Sinop Ayancık Yenikonak (Otmanlı) Köyü’nde geleneksel kırsal mimari ı - evler. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 8(16), 539–578. https://doi.org/10.31765/karen.1082649 Demircioğlu, G. (1993). Kirsal turizm nedir? Anatolia, 4(5), 5–8.
• Di̇ker, O., & Çeti̇nkaya, A. (2024). Sinop İli Ayancık ilçesi başlıca turizm potansiyeli unsurları ile turizm türlerinin belirlenmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 14(4), 721–729. http://www.ayancik.gov.tr/cografi-yapisi
• Halaç, H. H., & Dağlı, H. (2022). Marla taşının yapı malzemesi olarak kullanımı; İnebolu’da çatı malzemesi olarak kullanım örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 147–166. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1012761
• Kaya, M. (2019). Geleneksel kır meskenlerinde mimari degradasyon: Sinop İli örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 17(1), 146–169. https://doi.org/10.33688/aucbd.554992
• Kaya, M., & Yılmaz, C. (2019). Kuzey Anadolu’da geleneksel mimari: Ayancık yöresinde taş örtülü evler (1. Baskı). Nobel Bilimsel Eserler.