Yapay Zekâ Destekli Sanal Etkileyicilere Dair İzleyici Algısı: AlaraX Örneği

Bu makale için 6 Nisan 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/johut/article/1924508

Öz

Bilgisayar destekli imgeleme (CGI) teknolojileriyle oluşturulan yapay zekâ destekli sanal etkileyiciler, pazarlama alanında giderek yaygınlaşmakta ve sosyal medya platformlarında izleyicilerle etkileşim kurmaktadır. Bu araştırma, yapay zekâ destekli sanal etkileyici AlaraX’e yönelik izleyici algılarını incelemeyi amaçlamaktadır. “AlaraX ile 10 Dakika” adlı YouTube kanalında yayınlanan videolara yapılan kullanıcı yorumları, nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi tekniğiyle incelenmiştir. Bulgular, izleyicilerin bir kısmının AlaraX’i yapay zekâ destekli bir etkileyici olarak algılamadığını, insansı özellikler taşıyan ve insan kontrolünde oluşturulmuş sahte bir temsil olarak değerlendirdiğini göstermektedir. Buna ek olarak, AlaraX’in insan mı yoksa robot mu olduğu algısında izleyiciler arasında kararsızlık yaşandığı gözlemlenmiştir. Bazı izleyiciler AlaraX’i korkutucu, tehdit edici ya da rahatsız edici bir figür olarak algılarken, bazıları aşk, sevgi, hayranlık ve arkadaşlık gibi duygusal tepkiler geliştirmiştir. Araştırma, yapay zekâ destekli sanal etkileyicilerin izleyici algısı üzerindeki etkilerine dair önemli bulgular sunmakta ve etkileyicilerin sosyal medya etkileşimlerindeki artan rolünü ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, yapay zekâ ve dijital pazarlama alanlarında gelecekte yapılacak araştırmalar için bir temel oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sanal Etkileyici
• Alara X
• Yapay Zekâ Teknolojisi

Kaynakça

1. Akgün, A. C. (2023). Kültürel diplomasi bağlamında sanal fenomenlerin sosyal ağ kullanımı: Imma Gram örneği. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 258–275.
2. https://doi.org/10.53586/susbid.1387356 Akgün, A. C. (2024). Sanal etkileyicilerin Instagram paylaşımlarında gösterişçi tüketim: Göstergebilimsel bir inceleme. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi, 4(3), 194–206.
3. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., ve Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı (6. baskı). Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
4. Angmo, P., Mahajan, R., ve da Silva Oliveira, A. B. (2024). Do they look human? Review on virtual influencers. Management Review Quarterly, 1, 1–33.
5. Ay, H. (2021). Pazarlama iletişimi sürecinde sanal influencer kullanımı (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Baldan, H. B. (2024). Lüks markaların sosyal medya pazarlamasında sanal etkileyici kullanımı: Beymen Bella örneği (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Kültür Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
7. Bayçu, S., ve Artukarslan, B. (2023). Sanal bir influencer üzerine duygu analizi: Ay Pera. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 8(1), 189–205. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1242957
8. Bayuk, M. N., ve Aslan, M. (2024). Influencer marketing (hatırlı pazarlama). The Journal of Academic Social Science, 75(75), 173–185.

9. Berryman, R., Abidin, C., ve Leaver, T. (2021). A topography of virtual influencers. AoIR Selected Papers of Internet Research. https://journals.uic.edu/ojs/index.php/spir/article/view/12145
10. Bozkurt, G. Ş. (2021). Pazarlamanın yeni silahı sosyal medya fenomenleri: Fenomen pazarlamanın marka algısına etkisinin değerlendirilmesi. 25. Pazarlama Kongresi, 567–579.
11. Brewster, M. L., ve Lyu, J. (2020, December). Exploring the parasocial impact of nano, micro and macro influencers. In International Textile and Apparel Association Annual Conference Proceedings (Vol. 77, No. 1). Iowa State University Digital Press.
12. Campbell, C., ve Farrell, J. R. (2020). More than meets the eye: The functional components underlying influencer marketing. Business Horizons, 63(4), 469–479.
13. Chetioui, Y., Benlafqih, H., ve Lebdaoui, H. (2020). How fashion influencers contribute to consumers’ purchase intention. Journal of Fashion Marketing and Management, 24(3), 361–380.
14. Colliander, J., ve Dahlén, M. (2011). Following the fashionable friend: The power of social media. Journal of Advertising Research, 51, 313–320.
15. Cugurullo, F., ve Acheampong, R. A. (2023). Fear of AI: An inquiry into the adoption of autonomous cars in spite of fear, and a theoretical framework for the study of artificial intelligence technology acceptance. Çörekçioğlu, B., ve Karaarslan, M. (2025).
16. Türkiye'deki GSM operatörlerinin Instagram paylaşımlarına yönelik içerik analizi. III. International Congress on Economics and Administrative Sciences (ss. 264-274). Darner, A., ve Arvidsson, N. (2019, June). Virtual influencers – Anonymous celebrities on a qualitative study of virtual influencers, a new phenomenon on social media. DIVA portal. http://www.diva- portal.org/smash/get/diva2:1335875/fulltext01.pdf
17. De Veirman, M., Cauberghe, V., ve Hudders, L. (2017). Marketing through Instagram influencers: The impact of number of followers and product divergence on brand attitude. International Journal of Advertising, 36(5), 798–828.
18. Doğan Erdinç, E., ve Uzunçarşılı Soydaş, A. (2024). Tekinsiz vadi teorisi bağlamında yapay zekâ etkileyicileri. Selçuk İletişim, 17(1), 1–38. https://doi.org/10.18094/josc.1390778
19. Elitaş, T. (2014). Televizyon haberlerinin anlatı formunun kurulmasında özel efektler (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo Televizyon ve Sinema Anabilim Dalı, Erzurum.
20. Emecen, M., Aydın, D. P., ve Akgün, A. C. (2024). Dijital pazarlamada insan sonrası: Sanal etkileyiciler üzerine bir inceleme. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(3), 1118–1149.
21. Erdinç, E. D. (2024). Pazarlama yönelimli halkla ilişkiler bağlamında markaların sanal etkileyici kullanımının tüketici satın alma niyeti üzerindeki etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
22. Ergin, B., ve Alkış, H. (2024). Dijital pazarlamanın tüketicilerin satın alma davranışları üzerindeki etkisine yönelik bir çalışma. Journal of Humanities and Tourism Research, 14(4), 575-591.
23. Garip, S., ve İnceli, P. (2021). Yeniliklerin yayılımı bağlamında Instagram’da yapay zekâ ürünü sanal etkileyenin takipçiler tarafından kabulüne yönelik bir inceleme. Erciyes İletişim Dergisi, 8(2), 959–980. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.888507
24. Göktaş, B., ve Eroğlu, R. (2024). Influencer pazarlama eylemlerinin tüketici davranışlarındaki rolü: YouTube influencerları üzerine bir araştırma. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 7(1), 10–23. https://doi.org/10.38057/bifd.1367116
25. Haseki, M. İ. (2023). Fenomen pazarlama. In Teori ve uygulamada muhasebe ve pazarlama konuları (ss. 49–64). Ekin Yayınevi.
26. Hıra, M., ve Karabulut, A. N. (2021). Nüfuzlu pazarlama uygulamalarının marka denkliğine ve satın alma niyetine etkisi: Gastronomi turizmi üzerine bir araştırma. Uluslararası Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 116–128.
27. Jahnke, M. (2018). Influencer marketing. Hamburg: Springer Gabler.
28. Johnson, D. G., ve Verdicchio, M. (2017). AI anxiety. Journal of the Association for Information Science and Technology, 68(9), 2267–2270.
29. Khaerunnisa, D. H. (2024). The role of celebrity endorsers in interest in buying local beauty products on Tik Tok: Parasocial interaction theory of the millennial generation in Jakarta. JHSS (Journal of Humanities and Social Studies), 8(1), 32–36. https://doi.org/10.33751/jhss.v8i1.8076
30. Kluizenaar, R. (2019, Haziran 6). The uprise of CGI influencers. International Fashion & Management, 10–46.
31. Köse, Ş. G. (2025). Sanal etkileyicilerin yükselişi: Tüketici tutumları üzerine keşfedici bir araştırma. Alanya Akademik Bakış, 9(1), 324–339. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1543118
32. Kunt, S., ve Hassan, A. (2021). Seyahat ve turizmde yeni bir pazarlama yaklaşımı: Etkileyici pazarlama. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 24(2), 216–240.
33. Liu, R., Zhang, Y., ve Lin, L. (2024). The effectiveness of virtual vs. human influencers in digital marketing: Based on perceived psychological distance and credibility. In Proceedings of the Annual Meeting of the Cognitive Science Society, 46.
34. Liu, S., Aw, E. C. X., Tan, G. W. H., ve Ooi, K. B. (2023). Virtual influencers as the next generation of influencer marketing: Identifying antecedents and consequences. In Current and future trends on intelligent technology adoption: Volume 1 (ss. 23–39). Cham: Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-48397-4_2
35. Loveys, K., Sagar, M., Billinghurst, M., Saffaryazdi, N., ve Broadbent, E. (2022). Exploring empathy with digital humans. In 2022 IEEE Conference on Virtual Reality and 3D User Interfaces Abstracts and Workshops (VRW) (ss. 233–237). Christchurch, New Zealand.
36. Mrad, M., Ramadan, Z., ve Nasr, L. I. (2022). Computer-generated influencers: The rise of digital personalities. Marketing Intelligence & Planning, 40(5), 589–603. https://doi.org/10.1108/MIP-12-2021- 0423
37. Nah, K., Oh, S., Han, B., Kim, H., ve Lee, A. (2022). A study on the user experience to improve immersion as a digital human in lifestyle content. Applied Sciences, 12(23), 12467. https://doi.org/10.3390/app122312467
38. Öztürk, E. (2019). Marka farkındalığı yaratma sürecinde etkileyici pazarlamanın etkisi: Ajans bakış açısından bir inceleme (Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü). Ankar
39. Santora, J. (2024, 20 Haziran). What are virtual influencers and how do they work? Influencer Marketing Hub. https://influencermarketinghub.com/what-are-virtual-influencers/#toc-3
40. Sarıoğlu, C. İ. (2023). Influencer kaynak güvenilirliği ve marka tutumunun satın alma niyeti üzerindeki etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(2), 912–937.
41. https://doi.org/10.15869/itobiad.1248404 Sokolova, K., & Kefi, H. (2020). Instagram and YouTube bloggers promote it, why should I buy? How credibility and parasocial interaction influence purchase intentions. Journal of Retailing and Consumer Services, 53,
42. Sookkaew, J., ve Saephoo, P. (2021). Digital influencer: Development and coexistence with digital social groups. International Journal of Advanced Computer Science and Applications, 12(12), 326–332. https://doi.org/10.14569/IJACSA.2021.0121243
43. Thomas, V. L., ve Fowler, K. (2021). Close encounters of the AI kind: Use of AI influencers as brand endorsers. Journal of Advertising, 50(1), 11–25. https://doi.org/10.1080/00913367.2020.1810595
44. Tokay, M. Y., ve Yıldız, E. (2024). Influencer pazarlama kapsamında materyalizm ve hedonizmin güven ve bilgi arama ihtiyacına etkisi. The Journal of International Scientific Researches, 9(2), 103–117. https://doi.org/10.23834/isrjournal.1413292
45. Van Eldik, A. K., Kneer, J., Lutkenhaus, R. O., ve Jansz, J. (2019). Urban influencers: An analysis of urban identity in YouTube content of local social media influencers in a super-diverse city. Frontiers in Psychology, 10, Article 2769.
46. Virtual Humans Organization. (t.y.). Virtual Humans. https://virtualhumans.org Vrontis, D., Makrides, A., Christofi, M., ve Thrassou, A. (2021). Social media influencer marketing: A systematic review, integrative framework and future research agenda. International Journal of Consumer Studies, 45(4), 617–644.