Kastamonu Pınarbaşı İlçesi Savaş Köyü Aşağı Tekke Camii Kalem İşleri ve Mevcut Korunma Durumu

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 4, 837 - 869, 29.12.2025

Muhammet Bilgen

Öz

Bu çalışma ile Kastamonu iline bağlı Pınarbaşı ilçesinin Savaş Köyü’nde yer alan Aşağı Tekke Camii kalem işlerinin motif, renk, kompozisyon özelliklerini ortaya koymak, dönem özelliklerini belirlemek, geçirdikleri değişimleri ve korunma durumlarını kayıt altına alarak ileride yapılacak koruma-onarım çalışmalarına kaynakça oluşturmak amaçlanmıştır. Bu ve benzeri konularda çalışma yapan araştırmacılara kaynak oluşturmanın yanı sıra bir kültür ürünü olan ve tarihe tanıklık etmiş yapı ve yapı elemanlarının incelenerek kayıt altına alınması toplumsal hafızanın da yok olmasını engelleyecektir. Yapı ve kalem işleri hakkında daha önce yapılmış bilimsel bir çalışmanın olmayışı yapılan çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Bu mantık çerçevesinde yapının ve kalem işlerinin görsel belgelemeleri yapılmış literatür taraması ve kalem işlerinin detaylı incelenmesi sonucu elde edilen veriler sistematik bir düzen dahilinde verilmeye çalışılmıştır. Yapılan incelemelerin sonucunda kalem işlerini yapan usta ya da ustalara ait olduğu düşünülen bilgilere, yapının daha önceki kullanımı ile ilgili ipuçlarına ulaşılmıştır. Benzer kalem işi örneklerine sahip yöredeki diğer cami kalem işleri ile karşılaştırmalar yapılmış, elde edilen veriler görsellerle desteklenerek sunulmuş, sonuç bölümünde veriler tartışılarak önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Pınarbaşı , Aşağı Tekke Camii , Kalem İşi , Duvar resmi , Koruma ve Onarım

Wall paintings of Aşağı Tekke Mosque in Savaş Village, Pınarbaşı District, Kastamonu, and their Current State of Conservation

Öz

This study aims to reveal the motifs, colors, and compositional features of the wall paintings at Aşağı Tekke Mosque in Savaş Village, Pınarbaşı District, Kastamonu Province; to determine the characteristics of the period; and to document the changes they have undergone and their state of preservation, thereby creating a reference for future conservation and restoration work. In addition to providing a resource for researchers working on this and similar topics, examining and documenting structures and structural elements that are cultural products and bear witness to history will also prevent the loss of social memory. The absence of any previous scientific work on the structure and wall paintings highlights the importance of this study. Within this framework, the visual documentation of the structure and wall paintings, the literature review, and the detailed examination of the wall paintings have yielded data that has been presented in a systematic manner. As a result of the investigations, clues were found regarding the previous use of the building, along with information believed to belong to the master or masters who created the wall paintings. Comparisons were made with other mosque wall paintings in the region that have similar examples of wall paintings, the data obtained was presented with supporting visuals, and recommendations were made in the conclusion section after discussing the data.

Anahtar Kelimeler

Pınarbaşı , Aşağı Tekke Mosque , Calligraphy , Wall painting , Conservation and Restoration

Kaynakça

• Akman, E., Calay, P. (2017), “Kastamonu İli Araç İlçesi’ndeki Adak Yerleri ve Bu Yerler ile İlgili İnanışlar, Atatürk Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları / Makaleler, Atatürk Üniversitesi Yayın No: 1224, ISBN: 978-605-2278-61-1
• Aksel, M. (2010). Anadolu Halk Resimleri, İstanbul: Kapı Yayınları.
• Arık, R. (1988). Batılılaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanatı, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayını.
• Arslan, M. (2020). Anadolu Türk Mimarisinde Zülfikar Tasvirleri, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 95, 235-275. DOI: 10.34189/hbv.95.008
• Bakır, A. ve Gökşen, A. (2020). Geç Ortaçağlarda Tokat Kastamonu Çorum ve Amasya Vakıfları, Oğuz Türkmen Araştırmaları Dergisi IV, 1, 10-44
• Baysal, A. F. (2017). Türk Tezyinat Sanatında Kalem İşleri, Konya: Palet Yayınları.
• Bilgen, M. (2010). Bazı Tarihi Yapılar Örneğinde Türkiye’de Sıva Üstü Kalem İşlerinin Korunması (Sorunlar- Çözüm Önerileri), Yayınlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
• Bilgen, M., Güven, İ.M.V.N. (2020) "Daday Elmayazı Köyü Camii Kalem İşleri ve Mevcut Korunma Durumu Üzerine Bir Değerlendirme", Journal of Humanities and Tourism Research, 10 (4) pp. 835-853
• Bilgen, M. ve Güven, İ. M. V. N. (2023). Kastamonu (Daday) Ertaş Köyü Kara Ailesinin Evinin Kalem İşleri ve Mevcut Korunma Durumu Üzerine Bir Değerlendirme. Vankulu Sosyal Araștırmalar Dergisi, 12, 71- 86
• Bilgen, M., Yetiş, E., Konak, I., Eroğlu, M. (2019) "Kastamonu- Araç Aşağıyazı Köyü Camii Kalem İşleri", Uluslararası Türkoloji Araştırmaları Sempozyumu, Van, Türkiye, (Ekim 2019), 523-534.
• Dağsever, V. İ. (2025), Daday Kazası Camileri ve Mescidleri (XV-XVI. Yüzyıllar). Hitit İlahiyat Dergisi 24/1 168-196. https://doi.org/10.14395/hid.1627269
• Demiriz, Y. (1999). Osmanlı Kalem İşleri, Osmanlı Cilt 11, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 297-304 Devellioğlu, F. (2012). Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lügat, Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
• Güven, İ.M.V.N., Bilgen, M. (2020). "Kastamonu (Daday) Ertaş Köyü Camii Kalem İşleri ve Mevcut Korunma Durumu", Journal of Humanities and Tourism Research, 10 (4) pp. 901-918
• Güven, İ.M.V.N. ve Bilgen, M. (2022). Kastamonu’daki altı adet tarihi yapının kalem işlerinin dokuma örnekleri ile karşılaştırılması, Vankulu Sosyal Araștırmalar Dergisi, 10, 33 – 50
• Hasol, D. (2009). Mimarlık Cep Sözlüğü, İstanbul: YEM Yayınları
• İrteş, S. (1985). Kalem İşlerimizin Bugünü ve Yarını, Türkiye’de Sanatın Bugünü ve Yarını (Tebliğler), Ankara: Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Yayını, 425-432
• Şengül, Z. M. (1990). Süsleme Sanatı 100 Türk Motifi, İstanbul: Geçit Kitabevi.
• Tüfekçioğlu, A. ve Gümüş, İ. (2016). Geç dönem Osmanlı mimarisi duvar resimlerinde bazı dokuma tasviri örnekleri ve düşündürdükleri. Arış Dergisi. (12). 19-29 https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.72
• Umar, B. (2007). Paphlagonia Bir Tarihsel Coğrafya Araştırması ve Gezi Rehberi, İstanbul: İnkılâp Yayınları. Uzun, T. (2019) “Sivas Yıldızeli Şeyh Halil Türbesi Duvar Resimleri”, History Studies, 11/5, 1839-1853.
• Yakupoğlu, C. ve Dağsever, V.İ. (2024). Kastamonu Pınarbaşı İlçesi Ömer Seydi (Duâlı Seydi) Zaviyesi ve Vakıfları, Vakıflar Dergisi, 62, 23-52. e-ISSN: 2564-6796
• Yılmaz, C. (1991). Tezyinat Restorasyonu, Örnekler ve Karşılaşılan Sorunlar, Vakıf Haftası Dergisi 8, 275-289
• Yücel, Y. (1991). Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar I, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Arşiv Belgeleri; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu 09.03.2007 tarih ve 2185 nolu Kararı, Kastamonu Vakıflar Bölge Müdürlüğü Arşivi
• Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültürel ve Doğal Varlıkları Koruma Envanteri, Aşağı Tekke Camii, Kastamonu Vakıflar Bölge Müdürlüğü Arşivi
• Savaş Köyü Aşağı Tekke Merkez Tarihi Camii, 2008 Restorasyonu Belgeleri Yapı Tanıtım Yazısı, Kastamonu Vakıflar Bölge Müdürlüğü Arşivi
• Savaş Köyü Aşağı Tekke Camii, 2008 Restorasyonu Belgeleri, Kastamonu Vakıflar Bölge Müdürlüğü Arşivi
• İnternet kaynakları; URL-1: (2025, Kasım 5) https://yandex.com.tr/maps/115897/pinarbasi/geo/savas_mah_/2215886500/?from=api- maps&l=sat%2Cskl&ll=33.099245%2C41.478620&origin=jsapi_2_1_79&pt=33.080577%2C41.490811&z= 14
• URL-2; (2025, Kasım 10) https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Âl-i%20İmrân-suresi/330/37-ayet-tefsiri
• URL-3; (2025, Kasım 10) https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-2/yunus-suresi-10/ayet-25/kuran- yolu-meali-5
• URL-4; (2025, Kasım 11) https://islamansiklopedisi.org.tr/kelime-i- tevhid#:~:text=Kelime%2Di%20tevhidin%20asl%C4%B1%20%E2%80%9CL%C3%A2,olu%C5%9Fturan %20iki%20temel%20%C3%BCzerine%20kurulmu%C5%9Ftur.
• URL-5; (2025, Kasım 15) https://islamansiklopedisi.org.tr/livaul-hamd
• URL-6; (2025, Kasım 15) https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-1/fetih-suresi-48/ayet-1/diyanet- isleri-baskanligi-meali-1
• URL-7; (2025, Kasım 20) https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Enbiyâ-suresi/2590/107-ayet-tefsiri
• URL-8; (2025, Kasım 21) https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-1/ahzab-suresi-33/ayet-56/diyanet-isleri-baskanligi-meali-1