Kültürel Mirasın Ticarileştirilmesinin Turizme Katkısı: Obruk Han Örneği

Öz

Anadolu Selçuklu dönemi kervansarayları ticaret yolları üzerinde konumlanan, konaklama ve güvenlik hizmetleri sunan yapılar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu yapılardan biri olan Obruk Han Konya–Aksaray güzergâhı üzerinde yer almakta ve günümüzde UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi’nde bulunmaktadır. Uzun bir süre harap vaziyette kalmış olan han, restorasyon çalışmaları sonrasında müze-otel işleviyle yeniden kullanıma kazandırılmış, yapılan tanıtımlarla birlikte kısa süre içerisinde bölgenin dikkat çeken destinasyonlarından biri haline gelmiştir. Obruk Han, yakınında yer alan Kızören Obruğu ile doğa ve kültürel miras turizminin yanı sıra gastronomi ve rota temelli turizm türleriyle birlikte çok yönlü bir ziyaretçi deneyimine olanak tanımaktadır. Hanın turizme açılmasıyla birlikte ziyaretçi sayılarında artış gözlenmiş; ekonomiye doğrudan ve dolaylı katkılar sağlanmıştır. Bu bağlamda çalışmada, Obruk Han’ın yeniden işlevlendirilerek turizm çerçevesinde korunarak yaşatılmasının önemi vurgulanmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, literatür taraması, yerinde gözlem ve medya verileri üzerinden Obruk Han’ın turizm etkileri değerlendirilmiştir. Ayrıca yapılan SWOT analizi neticesinde yapının yeniden kullanıma dair güçlü ve zayıf yönleri belirlenmiş, fırsat ve tehditlere yönelik önerilerde bulunulmuştur. Bulgular, Obruk Han’ın Konya’nın turizm imajına katkı sağladığını, kültürel mirasın korunarak yaşatılmasına hizmet ettiğini ve gelecekte İpek Yolu turizmi ile bütünleşik rotalar içinde daha da önemli bir konuma ulaşabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel turizm
• Obruk Han
• kervansaray
• Konya

The Contribution of Commercialization of Cultural Heritage to Tourism: Obruk Han

Öz

Caravanserais from the Anatolian Seljuk period are buildings located along trade routes, offering accommodation and security services. One such building, Obruk Han, is situated on the Konya-Aksaray route and is currently on the UNESCO World Heritage Tentative List. After being unused for a long time, the building was later reused as a museum-hotel, and thanks to promotional efforts, it quickly became one of the region's most notable destinations. Obruk Han, along with the nearby Kızören Sinkhole, offers a multifaceted visitor experience encompassing nature and cultural heritage tourism, as well as gastronomy and route-based tourism. The opening of the caravanserai to tourism has led to an increase in visitor numbers, contributing directly and indirectly to the economy. In this context, this study emphasizes the importance of preserving and reusing Obruk Han within the framework of tourism. This study adopted a qualitative research approach, evaluating the tourism impact of Obruk Han through literature review, on-site observation, and media data. Furthermore, a SWOT analysis identified the building's strengths and weaknesses regarding reuse and offered suggestions addressing opportunities and threats. The findings indicate that Obruk Han contributes to Konya's tourism image, serves to preserve and perpetuate cultural heritage, and has the potential to achieve an even more significant position in future Silk Road tourism integrated routes.

Anahtar Kelimeler

• Obruk Han
• Cultural Tourism
• Caravanserai
• Konya

Kaynakça

1. Acun, H. (2007). Anadolu Selçuklu Dönemi Kervansarayları. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
2. Ahunbay, Z. (2017). Tarihi çevre koruma ve restorasyon. İstanbul: YEM Yayınları.
3. Aktaş, R. (2022). Kasaba Köyü ve UNESCO sürecindeki Mahmutbey Camii’nin Kastamonu turizmine katkısı. Journal of Humanities and Tourism Research, 12(4), 867-881.
4. Amsterdam Bildirgesi. (1975). http://www.icomos.org.tr/?Sayfa=Digeruluslararasibildirgeler&dil=tr Asatekin, N. G. (2004). Kültür ve doğa varlıklarımız: Neyi, niçin, nasıl korumalıyız? T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
5. Bakkal, A. (2019). Antalya Selçuklu Kervansarayları. Turkish Academic Research Review (TARR), 4(4). https://doi.org/10.30622/tarr.644055
6. Bandeoğlu, Z. (2016). Türkiye’de kültür turizmi potansiyeli üzerine bir değerlendirme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İİBF Dergisi, 5(2), 155–168.
7. Baş, A. (2001). Yeni buluntular ışığında Zazadin Hanının değerlendirilmesi. I. Uluslararası Selçuklu Kültür ve Medeniyeti Kongresi Bildirileri I (11–13 Ekim 2000), 101–109.
8. Bektaş, C. (1999). Selçuklu kervansarayları, korunmaları ve kullanılmaları üzerine bir öneri. İstanbul: YEM Yayınları.

9. Briedenhann, J., & Wickens, E. (2004). Tourism routes as a tool for the economic development of rural areas—Vibrant hope or impossible dream? Tourism Management, 25(1), 71–79.
10. Carta Del Restauro. (1964). ICOMOS. http://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0660878001536681682.pdf
11. Cros, H., & McKercher, B. (2020). Cultural tourism (3rd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429277498 Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme. (1982). https://teftis.ktb.gov.tr/TR- 263665/dunya-kulturel-ve-dogal-mirasin-korunmasi-sozlesmesi.html
12. Erdemir, Y. (2016). Tarihi, kültürü, sanatı, dokumaları ve menzil hanı ile Obruk. Konya.
13. Erdmann, K. (1961). Das Anatolische Karavansaray des 13. Jahrhunderts.
14. Gök, H. S. (2022). Kültürel miras turizmi araştırmalarının görsel haritalama tekniği ile bibliyometrik analizi. Journal of Humanities and Tourism Research, 12(1), 218-234.
15. Günel, G. (2010). Anadolu Selçuklu döneminde Anadolu’da İpek Yolu–Kervansaraylar–Köprüler. Kebikeç İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, 29, 133–146.
16. ICOMOS Türkiye Mimari Mirası Koruma Bildirgesi. (2013). http://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0784192001542192602.pdf
17. Karpuz, H. (2001). Anadolu Selçuklu Mimarisi: Yardımcı ders kitabi. Selçuk Üniversitesi Yaşatma ve Geliştirme Vakfı.
18. Madrid Konferansı. (1904). http://www.alanbaskanligi.gov.tr/evrak/turkce/1904-Madrid-Konferansı-Tavsiye- Kararları.pdf
19. Mimari Mirasın Analizi, Korunması ve Strüktürel Restorasyonu İçin İlkeler. (2003). ICOMOS. http://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0033791001536913477.pdf
20. Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention. (2025). https://whc.unesco.org/archive/opguide12-en.pdf
21. Öngören, H., & Zaman, M. (2022). Kültürel miras kaynaklarının turistlerin tutum ve değerlendirmelerine etkisi üzerine bir araştırma: Tarihi Yarımada örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, 12(1), 1-21.
22. Özergin, M. K. (1965). Anadolu’da Selçuklu kervansarayları. Tarih Dergisi, 15(20), 141–170.
23. Savaş, D., & Özdemir, C. (2020). Çanakkale’nin turizm gelişiminde kültürel miras değerleri. Journal of Global Tourism and Technology Research, 1(1), 78-88.
24. Şerefoğlu, C. (2009). Kalkınmada kırsal turizmin rolü—2007–2013 yılları arasında ülkemizde uygulanacak olan IPARD kırsal kalkınma programındaki yeri, önemi ve beklenen gelişmeler. Uzmanlık Tezi, 75.
25. Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi. (2003). https://ich.unesco.org/doc/src/00009-TR- PDF.pdf
26. Tapur, T., & Bozyiğit, R. (2016). Konya ili obruklarının turizm potansiyeli. Marmara Coğrafya Dergisi, (34), 253–267.
27. T.C. Resmî Gazete. (2019). 1625 sayılı karar.
28. Venedik Tüzüğü. (1964). ICOMOS. http://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0243603001536681730.pdf
29. Wu, P., Goh, H. C., & Hussin, H. (2025). Stakeholders’ perspectives of intangible cultural heritage tourism: A systematic review. Journal of Hospitality & Tourism Management. https://doi.org/10.1016/S1447- 6770(25)00079-8
30. Yaldız, E., & Asatekin, N. G. (2016). Anıtsal yapıların kullanım sürecinde değerlendirilmesine yönelik bir model önerisi. METU JFA, 2, 161–182.
31. Yavuz, A. T. (1994). Anadolu kervansarayları ve vakıflar. IX. Vakıf Haftası Kitabı, 39–46.
32. Zhang, S., Liang, J., Su, X., et al. (2023). Research on global cultural heritage tourism based on bibliometric analysis. Heritage Science, 11, 139. https://doi.org/10.1186/s40494-023-00981-w İnternet Kaynakları
33. URL 1. https://www.un.org/regularprocess/content/united-nations-world-tourism-organization-unwto) URL 2. Türkiye Kültürel Miras ve Turizm Ansiklopedisi. (n.d.). Kültürel miras turizmi.
34. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/kulturel-miras-turizmi URL 3. Obruk Han’ın harita üzerinde gösterimi
35. https://www.google.com/maps/@38.0142479,33.3227997,9.25z?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MTEwNS4 wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
36. URL 4. Konya turları. (2024). https://www.jollytur.com/konya-turlari
37. URL 5. Kızören Obruğu ve Obruk Han’ın hava fotoğrafı
38. https://www.google.com/maps/place/Obruk+Han+Ve+Obru%C4%9Fu(g%C3%B6l%C3%BC)/@38.0976 823,33.2199597,9.71z/data=!4m6!3m5!1s0x14d6d689d13a8191:0x87f18108845d5297!8m2!3d38.1743481!4 d33.1839819!16s%2Fg%2F11cp7r7n39?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MTIwMi4wIKXMDSoASAFQAw% 3D%3D
39. URL 6. Obruk hakkında genel bilgi. (n.d.). http://www.turkishhan.org/obruk.htm
40. URL 7. Obruk Kervansaray Museum Hotel. (n.d.). https://www.yenimeram.com.tr/obruk-kervansaray- museum-hotel.htm
41. URL 8. Obruk manzaralı otel. (n.d.). https://www.aa.com.tr/tr/kultur/obruk-manzarali-otel-acildigi-gunden- bu-yana-90-bin-ziyaretciyi-agirladi.