A Study on the Impact of Managers' Ethical Behaviors on Their Decision- Making Styles

Öz

As a role model, a manager must not only do what is right, but also be a model in its entirety, from an ethical perspective. Managers must deliver the right messages at the right time, act fairly, build trust-based relationships, and make ethical strategic decisions. The aim of this study is to investigate the impact of ethical behaviors of lower, middle, and upper-level healthcare managers working in tertiary healthcare institutions in the Western Black Sea Region on their decision-making styles. Data was collected between November 2024 and April 2025, and it was determined that there were a total of 7 tertiary hospitals in the region. It was learned from the relevant hospital administrations that there were a total of 455 lower, middle, and upper-level managers in these hospitals. The aim of the study was to obtain a complete enumeration; however, due to various reasons (staff being on leave, unwillingness to participate in the research, etc.), data was collected and evaluated from only 352 managers. The analyses revealed that the managers were humanist, acted fairly and equally, were on the side of truth and honesty, and respected rights and freedoms. However, it was determined that they only partially adhered to responsibility and the rule of law. The study found that the participating hospital managers were able to make intuitive, logical, and independent decisions, but sometimes they could also be avoidant. Analyses conducted to determine the effect of ethical behavior on decision-making styles revealed that ethical behavior could positively and negatively influence decision-making styles.

Anahtar Kelimeler

• Ethics
• Ethical Behaviors
• Decision Making
• Decision Styles
• hospital Managers

Yöneticilerin Etik Davranışlarının Karar Verme Stilleri Üzerindeki Etkisine Yönelik Bir Araştırma

Öz

Rol model olarak konumlanan bir yönetici, yalnızca doğru kararlar almakla değil, etik ilkelere dayalı bütüncül bir duruş sergilemekle de sorumludur. Yöneticiler, doğru mesajları doğru zamanda almak, adaletli davranmak, güvene dayalı ilişkiler kurmak ve etik stratejik kararlar vermek durumundadır. Bu çalışmanın amacı; Batı Karadeniz Bölgesi’ndeki üçüncü basamak sağlık kuruluşlarında görev yapan alt, orta ve üst düzey sağlık yöneticilerinin sahip oldukları etik davranışların kullandıkları karar verme stilleri üzerindeki etkisini araştırmaktır. Verilerin toplandığı Kasım 2024 – Nisan 2025 tarihlerinde bölgede toplam 7 adet üçüncü basamak hastane olduğu belirlenmiştir. Bu hastanelerde toplam 455 alt, orta ve üst yöneticinin olduğu ilgili hastane yönetimlerinden öğrenilmiştir. Araştırmada tam sayıma ulaşılması hedeflenmiştir ancak; çeşitli nedenlerden (personelin izinli olması, araştırmaya katılmak istememesi vb.) ötürü 352 yöneticiden veriler toplanmış ve değerlendirilmiştir. Yapılan analizlerde; yöneticilerin hümanist oldukları, adil ve eşit davrandıkları, doğruluk ve dürüstlükten yana oldukları, hak ve özgürlükleri gözettikleri tespit edilmiştir. Buna karşın sorumluluk ve hukukun üstünlüğüne kısmen riayet ettikleri belirlenmiştir. Araştırmaya katılan hastane yöneticilerinin sezgisel, mantıklı, bağımsız kararlar verebildikleri gibi bazen de kaçınmacı kalabildikleri tespit edilmiştir. Çalışmada etik davranışların karar stilleri üzerindeki etkisini belirlemek için yapılan analizlerde etik davranışların karar stillerini olumlu ve olumsuz yönlerden etkileyebildiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Etik
• Etik Davranışlar
• Karar Verme
• Karar Stilleri
• sağlık yöneticileri

Kaynakça

1. Abay, P. (2019). Etik liderlik ve örgütsel adalet algısının çalışanların örgütsel sinizm davranışlarına etkisi üzerine bir sağlık kuruluşunda uygulama (Doktora Tezi). Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Adair, J. (2000). Karar verme ve problem çözme. Nurdan Kalaycı (çev.), Ankara: Gazi Kitapevi.
3. Akdoğan, A. ve Demirtaş, Ö. (2014). Etik liderlik davranışlarının etik iklim üzerindeki etkisi: örgütsel politik algılamaların aracı rolü. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16 (1), 107- 124.
4. Akkaya, E. (2021). Algılanan etiksel iklim ile işgören performansı arasındaki ilişkide örgütsel sessizliğin aracılık rolü: uygulamalı bir çalışma (Yüksek lisans tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
5. Aladağ, Ö. (2007). Örgüt kültürü ile motivasyon arasındaki ilişkinin araştırılması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
6. Altay, Ü. (2011). Yöneticilerin duygusal zekâ düzeylerinin karar verme stillerine etkisi ve bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal bilimler Enstitüsü, İstanbul.
7. Aydın, İ. (2014). Yönetsel, mesleki ve örgütsel etik. Ankara: Pegem Akademi.
8. Aydın, M. (1998). Eğitim yönetimi. Ankara: Hatiboğlu Yayınevi. Ayık, A., Yücel, E. ve Yalçın, M. S. (2014). Öğretmenlerin örgütsel adalet algılarının yordayıcısı olarak okul yöneticilerinin etik liderlik davranışları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14 (2), 233-252.

9. Bağırkan, Ş. (1983). Karar verme. İstanbul: Der Yayınları.
10. Baransel, A. (1993). Çağdaş yönetim düşüncesinin evrimi: Klasik ve neo klasik yönetim ve örgüt teorileri. İstanbul: İşletme Fakültesi Yayını.
11. Barnett, T. ve Vaicys, C. (2000). The moderating effect of ındividuals’ perceptions of ethical work climate on ethical judgement and behavioral ıntentions. Journal of Business Ethics, 27, 351- 362.
12. Başaran, İ. E. (2000). Örgütsel davranış insanın üretim gücü. Ankara: Feryal Matbaası.
13. Baykal, Ü., Sökmen, S. ve Harmancı Seren, A. K. (2018). Yönetici hemşirelerin mesleki kişilik özellikleri. Sağlık ve Hemşirelik Yönetim Dergisi, 5(3), 188-200.
14. Bezirci, M. ve Konuşkan Bayraktar, M. (2015). Dört kutsal kitap ve ahilik çerçevesinde karşılaştırmalı olarak etik ve muhasebe meslek mensuplarında etik eğitimi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 17(2), 385-412.
15. Brown, M. E. ve Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The Leadership Quarterly, 17 (1), 595-616.
16. Brown, M. E., Treviño, L. K. ve Harrison D. A. (2005). Ethical leadership: A social learning perspective for construct development and testing. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 97 (1), 117- 134.
17. Buchbinder, S. B. ve Thompson, J. M. (2010). Introduction to health care management. Jones ve Bartlett Learning.
18. Budak, G. ve Budak, G. (2010). İşletme yönetimi. İzmir: Barış Yayınevi.
19. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, (32), 470-483.
20. Büyükyılmaz, O. ve Alper Ay, F. (2017). Etik liderliğin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisinde örgütsel adaletin aracılık rolü. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1), 209-234.
21. Can, H. ve Tecer, M. (2005). İşletme yönetimi. Ankara: Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayını No:169.
22. Can, H., Aşan, Ö. ve Aydın, E. M. (2006). Örgütsel davranış. İstanbul: Arıkan Yayınları, İstanbul.
23. Can, Ö. (2009). Üniversite öğrencilerinin akılcı olmayan inançları ve karar verme stillerinin incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
24. Certo, S. C. (2003). Modern management. 9. Edition, New Jersey: Upper Saddle River.
25. Cevizci, A. (2013). Uygulamalı etik. İstanbul: Say Yayınları.
26. Cohen, J., Cohen, P., West, S. G. ve Aiken, L. S. (2003). Applied multiple regression/correlation analysis for the behavioral sciences. 3. Baskı, Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
27. Costa, P. T. ve Widiger, T. A. (2002). Personality disorders and the five-factor model of personality. American Psychological Association.
28. Çeşmeci, N. (2004). Türkiye’de paket turların yönetiminde turist rehberlerinin fonksiyonu: Yönetsel rollerin tespiti, sorunlar ve çözüm önerileri (Yüksek lisans tezi). Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
29. Demir, N. (2005). Örgüt kültürü-iş tatmini ilişkisi: Plastik sektöründe bir araştırma (Yayınlanmamış doktora tezi).
30. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
31. Doğan, N. (2009). İş etiği ve işletmelerde etik çöküş. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 8(16), 179-200.
32. Drucker, P. F. (1985). Management, tasks, resposibilities, practices. USA: Harper ve Row Publishers Inc.
33. Drucker, P. F. (2001). “Etkin karar” karar alma. Ahmet Kardam (çev.). İstanbul: Türk Metal Sanayicileri Sendikası (MESS) Yayınları.
34. Drucker, P. F. ve Maciariello, J. A. (2007). Gün gün Drucker. Murat Çetinbaş (çev.), İstanbul: Türek Metal Sanayicileri Sendikası (MESS) Yayınları.
35. Ekici, D. (2013). Sağlık bakım hizmetinin yönetimi. Ankara: Sim Matbaası.
36. Eren, E. (2003). Yönetim ve organizasyon: Çağdaş ve küresel yaklaşımlar. İstanbul: Beta Yayınları.
37. Eren, E. (2009). Yönetim ve organizasyon. İstanbul: Beta Yayınları.
38. Eren, E. (2011). Yönetim ve organizasyon. İstanbul: Beta Basım.
39. Ersever, Ö. H. (1996). Karar verme becerileri kazandırma programının ve etkileşim grubu deneyiminin üniversite öğrencilerinin karar verme stilleri üzerindeki etkileri (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
40. Griffin, R. F. (1996). Management, 5. Edition, New York: Houghton Mifflin Company.
41. Güney, S. (2007). Yönetim ve organizasyon. İstanbul.
42. Güney, S. (2012a). Örgütsel davranış. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
43. Güney, S. (2012b). Liderlik. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
44. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Exploratory factor analysis. Multivariate data analysis. Prentice Hall.
45. Hatcher T (2004) Environmental ethics as an alternative for evaluation theory in for profit business context. Evaluation And Program Planning, 27, 357–363.
46. Hayashi, A. M. (2001). İçgüdülerinize ne zaman güvenmelisiniz?”, karar alma. Ahmet Kardam (çev.), İstanbul: Türk Metal Sanayicileri Sendikası (MESS) Yayınları.
47. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, 5. Baskı, Ankara: Asil Yayın Dağıtım. Khatri, N. ve Alvin, N. H. (2000). The role of intuition in strategic decision making. Human Relations, 53 (1), 57-86.
48. Kılavuz, R. (2003). Kamu yönetiminde etik ve bir sorun alanı olarak yozlaşma. Ankara: Seçkin Yayınları. Kınay, S. (2006). İlköğretim okulu yöneticilerinin yönetsel etik ilkelere bağlılık düzeylerinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling. 4. Baskı, New York: The Guilford Press.
49. Koçel, T. (2010). İşletme yöneticiliği. İstanbul: Beta Yayınları.
50. Koçel, T. (2011). İşletme yöneticiliği. İstanbul: Beta Basım.
51. Kurt, Ü. (2003). Karar verme sürecinde yöneticilerin kişilik yapılarının etkileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
52. Kuzgun, Y. (1993). Karar Stratejileri Ölçeği: geliştirilmesi ve standardizasyonu. VII. Ulusal Psikoloji Bilimsel Çalışmaları. Türk Psikologlar Derneği, Ankara.
53. Mahmutoğlu, A. (2009). Etik ve ahlâk; benzerlikler, farklılıklar ve ilişkiler. Türk İdare Dergisi, 81 (463-464), 225-249.
54. Malloy DC, Agarwal J (2008) Ethical climate in government and nonprofit sectors: Public policy implications for service delivery. Journal Of Business Ethics, 94, 3-21.
55. Minaz, M. B. (2018). Etik liderlik. (Ed: M. A. Akın), Liderlik içinde (s.11-55). Ankara: Pegem Akademi.
56. Mucuk, İ. (2005). Modern işletmecilik. İstanbul: Türkmen Kitabevi.
57. Mullins, L. J. (1999). Management and organizational behaviour. 5. Edition, London: Financial Times Management.
58. Nas, S. (2006). Gemi operasyonlarının yönetiminde kaptanın bireysel karar verme süreci analizi ve bütünleşik bir model uygulaması (Yayınlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
59. Nas, S. (2010). Karar verme stillerine bilimsel yaklaşımlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 2 (2), 43-65.
60. Oğuz, E. (2009). İlköğretim okulu yöneticilerinin karar verme stilleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 17 (2), 415- 426.
61. Önen, M. S. ve Yıldırım, A. (2014). Kamu yönetiminde etik denetimi: OECD ülkeleri örneği. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 5 (1), 103-126.
62. Özdamar, K. (2001) Spss İle Biyoistatistik, 4. Basım, Eskişehir: Kaan Kitabevi.
63. Öztürk, G. (1996). Karar verme programının etkililiği lise 1 öğrencilerine ilişkin bir deneme (Yayınlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
64. Öztürk, H. (2010). Yönetici hemşirelerin etik davranışları ve bir araştırma (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
65. Palalar-Alkan, D. ve Arıkboğa, F. Ş. (2017). Etik liderlik ve örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisinde örgütsel özdeşleşmenin aracılık etkisi ve bir uygulama: Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24 (2), 349-369.
66. Pehlivan, İ. (1998). Yönetsel, mesleki ve örgütsel etik. Ankara: Önder Matbaacılık.
67. Pieper, A. (2012). Etiğe giriş, (Çev: V. Atayman ve S. Gönül), İstanbul: Ayrıntı Yayınları. Postacı, T., Belgin, Ö. ve Erkan, T. E. (2012). KOBİ’lerde Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP) uygulamaları. Ankara: T.C. Sanayi, Bilim Ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü Yayını No: 723.
68. Richards, L. ve Morse, J. M. (2007). Readme first for a user’s guide to qualitative methods. Sage Publications, Thousand Oaks.
69. Russell, B. (2017). Etik, toplum, siyaset. F. Sezer (Çev.), İstanbul: Say Yayınları.
70. Saban, M., ve Atalay, B. (2005). Yönetim muhasebecileri açısından etik ve etik davranışın önemi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 5(16), 49-60.
71. Sadler-Smith, E. ve Shefy, E. (2007). Developing ıntuitive awareness in management education. Academy of Management Learning & Education, 6 (2), 186-205.
72. Sağır, C. (2006). Karar verme sürecini etkileyen faktörler ve karar verme sürecine etiğin önemi: Uygulamalı bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
73. Scott, S. G. ve Bruce, R. A. (1995). Decision making style: The development and assessment of a new measure. Educational and Psychological Measurement, 55 (5), 818-831.
74. Sekaran, U. ve Bougie, R. (2016). Research methods for business: A skill-building approach. 7. Baskı, Chichester: Wiley.
75. Seo, M. ve Barrett, L. F. (2007). Being emotional during decision making-good or bad? an empirical ınvestigation. Academy of Management Journal, 50 (4), 923-940.
76. Somer, O., Korkmaz, M., ve Tatar, A. (2011). Kuramdan uygulamaya beş faktör kişilik modeli ve beş faktör kişilik envanteri:(5FKE). İzmir: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
77. Şimşek, Ş. M. (1998). Yönetim ve organizasyon. Konya: Damla Ofset Matbaacılık ve Ticaret A.Ş.
78. Tabachnick, B. G. ve Fidel, L. S. (2013). Using multivariate statistics. USA: Pearson Education Limited.
79. Taşdelen, A. (2002). Öğretmen adaylarının farklı psiko sosyal değişkenlere göre karar verme stilleri (Yayınlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
80. Tekin, M. S. (2021). Muhasebe eğitiminde etik ve etik algısı: Bir uygulama örneği (Yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
81. Toker-Gökçe, A. (2013). Ethical awareness and ethical orientation of Turkish teachers. Education, 134 (1), 35-49.
82. Torlak, Ö. (2013). Etik, ahlâk ve iş ahlâkı. N. Tokgöz (Ed.), İş Etiği (s. 2-19). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
83. Türkel, F. (2003). Başarılı insanların karar anı. İstanbul: Hayat Yayıncılık.
84. Tüzün, G. (2008). Sivil Toplum Kuruluşları için rehberler: Kurumsal stratejik planlama. Bölgesel Çevre Merkezi – REC Türkiye, 1-26.
85. Usta, A. (2011). Kuramdan uygulamaya kamu yönetiminde etik ve ahlâk. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1 (2), 39-50.
86. Üngüren, E. (2011). Psikobiyolojik kişilik kuramı ekseninde yöneticilerin kişilik özellikleri, karar verme stilleri ve örgütsel sonuçlara yansımaları. (Yayınlanmamış doktora tezi), Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
87. Victor B. ve Cullen, J. B. (1988). The organizational bases of ethical work climates. Administrative Science Quarterly, 33 (1), 101-125.
88. Weihrich, H. ve Koontz, H. (1993). Management: A global perspective. USA: McGraw Hill.
89. White, K. R. ve Griffith, J. R. (2010). The well-managed healthcare organization. Chicago: Health Administration Press.
90. Yıldır, S. (1983). Planlama ve karar verme aracı olarak simülasyon. İstanbul Üniversitesi İşletme İktisadı Enstitüsü Dergisi, 4 (13), 59-71.
91. Yılmaz, A. S. (2011). Üniversite öğrencilerinin karar vermede özsaygı ve karar verme stillerinin benlik saygısı ve utangaçlık açısından incelenmesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
92. Yılmaz, E. (2006). Okullardaki örgütsel güven düzeyinin okul yöneticilerinin etik liderlik özellikleri ve bazı değişkenler açısından incelenmesi (Doktora Tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. Yılmaz, O. D. (2019). Ötenazi kavramının teleolojik, deontolojik ve meta-etik teoriler bağlamında karşılaştırmalı analizi. Social Sciences Research Journal, 8 (2), 126-142.
93. Yozgat, U. (1994). Yönetimde karar verme teknikleri. İstanbul: Beta Yayınları.
94. Zehir, C. ve Özşahin, M. (2006). Stratejik karar verme hızını etkileyen örgütsel, çevresel faktörler ve firma performansı ilişkisi: İmalat sektöründe bir saha çalışması. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9 (1), 137-157.